ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1998/47
Karar Sayısı : 1998/84
Karar Günü : 16.12.1998
Resmi Gazete tarih/sayı:16.05.2003-25110
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara Yedinci İşMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 8.5.1985 günlü, 3201 sayılı"Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında Geçen SürelerininSosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmesi Hakkında Kanun"un 6.maddesinin (A) paragrafının birinci fıkrasının (a) bendi ile (B) paragrafınınAnayasa'nın 10., 49., 55., 60., 61., 62. ve 65. maddelerine aykırılığı savıylaiptali istemidir.
1 - OLAY
1992 yılında yurt dışından kesin dönüş yaparak, ödemesi gerekenprim borcunu döviz cinsinden yatırmak suretiyle yaşlılık aylığı bağlanandavacının, 1994 yılına kadar Almanya'dan işsizlik aylığı aldığının anlaşılmasıüzerine, yurda kesin dönüş şartının gerçekleşmemesi nedeniyle borçlanma ve tahsisişlemini iptal eden Sosyal Sigortalar Kurumu'nun işlemlerine karşı açtığıdâvâda, Mahkeme, Anayasa'ya aykırılık iddiasını ciddî bularak 3201 sayılıYasa'nın 6. maddesinin (A) paragrafının birinci fıkrasının (a) bendi ile (B)paragrafının iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
3201 sayılı Yasa'nın (A) paragrafının birinci fıkrasının itirazkonusu (a) bendi ile (B) paragrafını da içeren 6. maddesi şöyledir :
"A- Bu Kanuna göre değerlendirilen sürelere istinaden aylıktahsisi yapılabilmesi için;
a) Yurda kesin dönülmüş olması,
b) Tahakkuk ettirilen döviz borcunun tamamının ödenmiş olması,
c) Döviz borcunun tamamının ödenmesinden sonra yazılı istektebulunulması, Şarttır.
Yukarıdaki şartları yerine getirenlerden tahsise hak kazananlarınaylıkları, yazılı istek tarihini takip eden ay başından itibaren başlatılmaküzere ilgili sosyal güvenlik kurumu kanunu hükümlerine göre bağlanır.
B- Bu Kanun hükümlerinden yararlanmak suretiyle aylıkbağlananlardan tekrar yurt dışında çalışmaya başlayanların çalışmayabaşladıkları tarihi takip eden ay başından itibaren aylıkları kesilir.
Bunlardan yeniden kesin dönüş yapanların, bu hizmetlerini 4 üncümadde hükümleri gereğince borçlanmaları şartıyla aylıkları bu sürelerde dikkatealınarak yeniden hesaplanır. Bu borçlanmayı yapmayanların eski aylıkları yurdakesin dönüş tarihini takip eden ay başından itibaren müracaatları üzerinetekrar ödenmeye başlanır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz konusu kuralların Anayasa'nın 10., 49., 55., 60., 61., 62.ve 65. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Ahmet N.SEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN,Sacit ADALI, Lütfi F. TUNCER, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve RüştüSÖNMEZ' in katılımlarıyla 23.10.1998 günü yapılan ilk inceleme toplantısındaöncelikle uygulanacak kural sorunu üzerinde durulmuştur.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddelerine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın dao davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanındeğişik evrelerinde, ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktekikurallardır.
Yurt Dışında Bulunan Türk Vatandaşlarının Yurt Dışında GeçenSürelerinin Sosyal Güvenlikleri Bakımından Değerlendirilmeleri HakkındaKanun'un 6. maddesinin (B) paragrafı yurda kesin dönüş yaparak yaşlılık aylığıbağlananların, çalışmak üzere tekrar yurt dışına çıkmaları hâlini kapsamaktadır.Oysa, bakılmakta olan davada uyuşmazlık davalının tekrar yurt dışına çıkmasıyladeğil, aynı maddenin (A) paragrafının birinci fıkrasının (a) bendinde yer alan"yurda kesin dönülmüş olması" koşuluna uyulup uyulmamasıylailgilidir.
Bu nedenle, aylık bağlandıktan sonra tekrar yurt dışına çıkan veyayeniden kesin dönüş yapanların durumunu düzenleyen 3201 sayılı Yasa'nın 6.maddesinin (B) paragrafı, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı kural olmadığından, bu paragrafa ilişkin itirazınMahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE; aynı maddenin (A) paragrafınınbirinci fıkrasının (a) bendine ilişkin itirazın ise, dosyada eksiklikbulunmadığından, esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, 3201 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin (A)paragrafının birinci fıkrasının (a) bendindeki, bu Yasa'ya göre değerlendirilensürelere dayanılarak aylık tahsisi yapılabilmesi için "yurda kesindönülmüş olması" koşulu aranmasının, Anayasa'nın eşitlik ilkesiyle ilgili10. maddesine, çalışma hürriyeti ile ilgili 49. maddesine, devletinçalışanların sosyal yardımlardan yararlanmaları için gerekli tedbirlerialmasını öngören 55. maddesine, sosyal güvenlik hakkı ile ilgili 60. maddesine,yaşlıların devletçe korunacağına ilişkin 61. maddesine, yabancı ülkelerdeçalışan Türk vatandaşlarına devletin yardımcı olmasına ilişkin 62. maddesine vedevletin sosyal ve ekonomik alanlarda Anayasa ile belirlenen görevlerini malîkaynaklarının yeterliliği ölçüsünde yerine getireceğini öngören 65. maddesineaykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Türkiye'de mevcut tüm sosyal güvenlik kurumlarının yasalarındabelirtilen yaşlılık aylığı tahsisi ile ilgili kuralların incelenmesinden,yaşlılık sigortasının, uzun süreli yardım yapan bir sigorta türü olduğu, bellibir yaşa ulaşılması nedeniyle çalışma gücü azalan sigortalıya iş hayatındançekilerek, çalışmadan yaşamını sürdürmesini ve bu aşamadaki gelir kaybınıngiderilmesini amaçladığı anlaşılmaktadır. Esasen, emeklilik veya yaşlılıkaylığı bağlanabilmesi için, diğer sigorta türlerinden farklı olarak, aktifçalışma hayatının sona erdirilmesi gerekmektedir.
506 sayılı "Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu" ile 5434sayılı "Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu"na tabiçalışanların yaşlılık veya emekli aylığına hak kazanabilmeleri için belli yaş,prim, sigortalılık süresi ile başvuru zorunluluğu yanında işten ayrılma koşuluda aranmaktadır.
Bu yasalarda olduğu gibi, itiraz konusu kuralda yer alan yaşlılıkaylığı tahsisi için yurda kesin dönülmüş olması ortak koşuluyla, yurt dışındakiaktif çalışma hayatının sona erdirilmesi amaçlanmaktadır.
2926 sayılı "Tarımda Kendi Adına ve Hesabına ÇalışanlarSosyal Sigortalar Kanunu"na tabi sigortalılarla 1479 sayılı "Esnaf veSanatkâ rlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar KurumuKanunu"na tabi çalışanlar için bu yasalarda işten ayrılma koşulugetirilmemesi ise, bu Kurumlara bağlı olarak çalışanların kendi işleriniyapmalarından kaynaklanmaktadır.
Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen eşitlik ilkesi, yasalarınuygulanmasında dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din vemezhep ayrılığı gözetilerek eşitsizliğe yol açılmasını yasaklamaktadır. Builkeyle, birbirleriyle aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanması veayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılması engellenmektedir. Yasa önündeeşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez.Durum ve konumlardaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumda olanların aynı,ayrı hukuksal durumda olanların da ayrı kurallara bağlı tutulmaları Anayasa'daöngörülen eşitlik ilkesini zedelemez.
3201 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin (A) paragrafının birincifıkrasının (a) bendi ile yaşlılık aylığı tahsisi için getirilen yurda kesindönülmüş olması koşulu, işten ayrılma yönünden yurt içinde ve dışındaçalışanlar arasında bir ayırıma neden olmadığından Anayasa'da öngörülen eşitlikilkesine aykırılık bulunmamaktadır.
Anayasa'nın 60. maddesi ile herkesin sosyal güvenlik hakkına sahipolması ve bu güvenliği sağlayacak tedbirleri alması ve teşkilâtını kurması, 62.maddesi ile yabancı ülkelerde çalışan Türk vatandaşlarının aile birliğinin,çocuklarının eğitiminin, kültürel ihtiyaçlarının ve sosyal güvenliklerininsağlanması, anavatanla bağlarının korunması ve yurda dönüşlerinde yardımcıolunması hususlarında Devlet'e verilen görev 65. maddede öngörülen malîkaynakların yeterliliği ile sınırlı tutulmuştur. Bu durumda, 3201 sayılı Yasaile yurt dışında çalışanların hizmetlerinin sosyal güvenlikleri yönündendeğerlendirilerek yaşlılık aylığı tahsis edilebilmesinin yurda kesin dönülmüşolması koşuluna bağlanmasında, sosyal güvenlik kurumlarının aktuaryaldengelerinin ve 65. maddedeki malî kaynakların yeterliği ölçütünün gözetildiğisonucuna varılmıştır.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 10., 60., 62. ve 65.maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir.
Konunun, Anayasa'nın 49., 55. ve 61. maddeleri ile ilgisigörülmemiştir.
VI- SONUÇ
8.5.1985 günlü, 3201 sayılı "Yurt Dışında Bulunan TürkVatandaşlarının Yurt Dışında Geçen Sürelerinin Sosyal Güvenlikleri BakımındanDeğerlendirilmesi Hakkında Kanun"un 6. maddesinin (A) paragrafının birincifıkrasının (a) bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,16.12.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F.TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ