ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 1998/48
Karar Sayısı : 1998/85
Karar Günü : 22.12.1998
R.G. Tarih-Sayı :31.03.2000-24006
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay OnuncuDairesi
İTİRAZIN KONUSU : 7.12.1994 günlü, 4054 sayılı"Rekabetin Korunması Hakkında Kanun"un 55. maddesinin birincifıkrasının birinci tümcesinin, Anayasa'nın 2., 9., 142. ve 155. maddelerineaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Rekabet Kurulu'nun 13.8.1998 günlü, 78/601-111 sayılı tedbirkararının iptali istemiyle açılan davada, Danıştay 10. Dairesi, 4054 sayılıYasa'nın 55. maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinin Anayasa'yaaykırılığı savıyla iptali için doğrudan başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4054 sayılı Yasa'nın itiraz konusu birinci fıkrayı da içeren 55.maddesi şöyledir:
"Madde 55- Kurulun nihaîkararlarına, tedbir kararlarına, para cezalarına ve süreli para cezalarınakarşı kararın taraflara tebliğinden itibaren süresi içinde Danıştayabaşvurulabilir. Bu süre içinde yargı yoluna başvurulmazsa karar kesinleşir.
Para cezaları Kurulun kararı kesinleşmeden tahsil edilemez.Kurulun para cezası veya süreli para cezası veren kararının yerine getirilmesi,6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun hükümlerinetabidir."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 9.- Yargı yetkisi, Türk Milletiadına bağımsız mahkemelerce kullanılır."
3- "MADDE 142.- Mahkemelerin kuruluşu, görevve yetkileri, işleyişi ve yargılama usulleri kanunla düzenlenir."
4- "MADDE 155.- Danıştay, idarîmahkemelerce verilen ve kanunun başka bir idarî yargı merciine bırakmadığıkarar ve hükümlerin son inceleme merciidir. Kanunla gösterilen belli davalarada ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.
Danıştay, davaları görmek, Başbakan ve Bakanlar Kuruluncagönderilen kanun tasarıları hakkında düşüncesini bildirmek, tüzük tasarılarınıve imtiyaz şartlaşma ve sözleşmelerini incelemek, idarî uyuşmazlıklarıçözümlemek ve kanunla gösterilen diğer işleri yapmakla görevlidir.
Danıştay üyelerinin dörtte üçü, birinci sınıf idarî yargı hâkim vesavcıları ile bu meslekten sayılanlar arasından Hâkimler ve Savcılar YüksekKurulu; dörtte biri, nitelikleri kanunda belirtilen görevliler arasındanCumhurbaşkanı; tarafından seçilir.
Danıştay Başkanı, Başsavcı, başkanvekilleri ve daire başkanları,kendi üyeleri arasından Danıştay Genel Kurulunca üye tamsayısının saltçoğunluğu ve gizli oyla dört yıl için seçilirler. Süresi bitenler yenidenseçilebilirler.
Danıştayın, kuruluşu, işleyişi, Başkan, Başsavcı, başkanvekilleri,daire başkanları ile üyelerinin nitelikleri ve seçim usulleri, idarî yargınınözelliği, mahkemelerin bağımsızlığı ve hâkimlik teminatı esaslarına görekanunla düzenlenir."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca; Ahmet NecdetSEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve RüştüSÖNMEZ'in katılımlarıyla 3.11.1998 gününde yapılan toplantıda, "dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun esasinceleme evresinde ele alınmasına" oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri ile işin esasına ilişkin rapor,Anayasa'ya aykırılığı ileri sürülen yasa kuralı, aykırılık savına dayanakyapılan Anayasa kuralları, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleriokunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 4054 sayılı Yasa'nın 55.maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinin iptalini istemiştir. Tümcede,"Kurulun nihaî kararlarına, tedbir kararlarına, para cezalarına ve sürelipara cezalarına karşı kararın taraflara tebliğinden itibaren süresi içinde Danıştayabaşvurulabilir" denilmektedir.
Danıştay'da açılan davada, Rekabet Kurulu Başkanlığı'nın aldığı"tedbir kararı"nın iptali istendiğinden; 55. maddenin birincifıkrasının birinci tümcesine ilişkin esas incelemenin "tedbirkararları" ile sınırlı olarak yapılmasına karar verilmiştir.
Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Lütfi F. TUNCEL ileFulya KANTARCIOĞLU "Sınırlama yapılmasına gerek bulunmadığı"yolundaki karşıoylarıyla karara katılmamışlardır.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, Anayasa'nın 155. maddesinin birinci fıkrasınınson tümcesinde, Danıştay'ın, kanunla gösterilen belli davalara ilk ve sonderece mahkemesi olarak bakmasının öngörüldüğü, maddede belirtilen kanunun,Anayasa'nın 142. maddesinde sözü edilen Danıştay'ın kuruluşu, görev veyetkileri, işleyişi ve yargılama usullerini gösteren 2575 sayılı DanıştayKanunu olduğu, Anayasa'nın 155. maddesinin de bunu doğruladığı, çeşitlikanunlarla ilk derece mahkemesi olarak görev verilmesinin Danıştay'ın içtihatmahkemesi olma niteliğini kaybetmesine yol açacağı, böyle bir düzenlemeninkamu yararına uygun olmayacağı, hukuk devleti ilkesine de ters düşeceği ilerisürülerek 4054 sayılı Yasa'nın 55. maddesinin ilk fıkrasının birincitümcesinin, Anayasa'nın 2., 9., 142. ve 155. maddelerine aykırılığı savıylaiptali istenilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, Başlangıç'ta belirtilen temel ilkelere dayanan demokratik,lâik ve sosyal bir hukuk devletidir" denilmektedir.
Hukuk devleti, insan haklarına saygı gösteren, bu hakları koruyucuadaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan, heretkinliğinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargıdenetimine tabi olan devlettir. Böyle bir düzenin kurulması, yasama, yürütme veyargı alanına giren tüm işlem ve eylemlerin hukuk kuralları içinde kalması,temel hak ve özgürlüklerin anayasal güvenceye bağlanmasıyla olanaklıdır. Anayasa'nın9. maddesinde yargı yetkisinin Türk Milleti adına bağımsız mahkemelercekullanılacağı, 142. maddesinde de, mahkemelerin kuruluşu, görev yetkileri,işleyişi ve yargılama usullerinin kanunla düzenleneceği; 155. maddesininbirinci fıkrasında da, Danıştay'ın idarî mahkemelerce verilen ve kanunun başkabir idarî yargı merciine bırakmadığı karar ve hükümlerin son inceleme yeriolduğu, kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derece mahkemesi olarakbakacağı belirtilmiştir.
2575 sayılı Danıştay Kanunu'nun 1. maddesinde Danıştay'ın, TürkiyeCumhuriyeti Anayasası ile görevlendirilmiş Yüksek İdare Mahkemesi, danışma veinceleme mercii olduğu açıklanmış, 24. maddesinde de, ilk derece mahkemesiolarak Danıştay'da bakılacak davalar sayılmıştır. Maddede sayılan davalar,objektif düzenleyici nitelikteki idarî işlemlerle, yasakoyucunun önemli sayarakdoğrudan Danıştay'da görülmesini istediği idarî işlemlere karşı açılandavalardır.
6.1.1982 günlü, 2576 sayılı Bölge İdare Mahkemeleri, İdareMahkemeleri ve Vergi Mahkemelerinin Kuruluşu ve Görevleri Hakkında Kanun'lakurulan idare ve vergi mahkemeleri faaliyetlerine başlayıncaya kadar, AskerîYüksek İdare Mahkemesi'nde görülecek davalar hariç olmak üzere tüm idarîuyuşmazlıklar, ilk ve son derece mahkemesi olarak Danıştay'dagörülüp çözümlenmiştir. İdare ve vergi mahkemelerinin kurularak faaliyetegeçirilmesinden sonra Danıştay'ın dava yükünü azaltmak ve tarafların davalarıkolaylıkla takip etmelerini sağlamak amacıyla, Danıştay'ın gördüğü davalarınbüyük bir kısmının idare ve vergi mahkemelerinde çözümlenmesi sağlanmış,Danıştay büyük ölçüde içtihat mahkemesi konumuna getirilmiştir. Ancak,Danıştay'ın ilk derece mahkemesi sıfatıyla da kimi davalara bakması Anayasa'nın155. maddesi gereği olduğundan, bu konudaki genel düzenlemelere 2575 sayılıDanıştay Kanunu'nun 24. maddesinde yer verilmiştir. Öte yandan kimi yasalarlada o yasanın uygulanmasından doğacak uyuşmazlıkları görmeye ilk ve son derecemahkemesi olarak Danıştay yetkili kılınmıştır.
Anayasa'nın 155. maddesinin ilk fıkrasının son tümcesindeDanıştay, "kanunla gösterilen belli davalara da ilk ve son derecemahkemesi olarak bakar" denilmektedir. Buradaki "kanun" sözcüğüyalnız Danıştay kuruluş yasasını değil, diğer yasaları da kapsayacak biçimdegeniş anlamda kullanıldığından kuruluş yasası dışındaki yasalarla Danıştay'agörev verilemiyeceği ileri sürülemez. Bu nedenle, 2575 sayılı DanıştayKanunu'nun 24. maddesinde sayılmayan bir uyuşmazlığın doğrudan ilk derecemahkemesi olarak Danıştay'da görülmesini öngören itiraz konusuyasa kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu yolundaki savda isabet yoktur.
İtiraz konusu kural, Anayasa'nın 142. ve 155. maddelerine vedolayısıyla 2. ve 9. maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
7.12.1994 günlü, 4054 sayılı "Rekabetin Korunması HakkındaKanun"un 55. maddesinin birinci fıkrasının birinci tümcesinin "tedbirkararları" yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,22.12.1998 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ