ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1999/16
Karar Sayısı : 1999/24
Karar Günü : 7.6.1999
R.G. Tarih-Sayı :21.07.2000-24116
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Menemen Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılı"Türk Ceza Kanunu"nun 522. maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan"Eğer fail aynı nev'iden olan cürümlerden dolayı mükerrir bulunur..."kuralının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Hırsızlık suçundan haklarında kamu davası açılan sanıklarınyapılan yargılamasında Mahkeme, Türk Ceza Kanunu'nun 522. maddesinin üçüncüfıkrasında yer alan "Eğer fail aynı nev'iden olan cürümlerden dolayımükerrir bulunur..." kuralının iptali için doğrudan başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren 522. maddesişöyledir:
"Madde 522- Onuncu babda beyan olunan cürümlerinişlenmesinde cürmün mevzuu olan şeyin veya ika edilen zararın kıymeti pek fahişise mahkeme cürme mahsus olan cezayı yarısına kadar artırır ve eğer hafif iseyarısına ve eğer pek hafif ise üçte birine kadar eksiltir.
Kıymet tâyini için cürmün mevzuu olan şeyin yahut vakı zararıncürüm işlendiği zamandaki kıymeti nazarı dikkate alınır. Yoksa failin istihsaleylediği menfaat hesap edilmez.
Eğer fail aynı nev'iden olan cürümlerden dolayı mükerrir bulunurveya bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemiş olursa cezayıtenkise mahal yoktur."
B- İlgili Yasa Kuralları
Türk Ceza Kanunu'nun ilgili görülen kuralları şunlardır:
1- "MADDE 81- Bir kimse, beş senedenziyade müddetle bir mahkûmiyete uğradıktan sonra, cezasını çektiği veya cezadüştüğü tarihten itibaren on sene ve diğer cezalarda beş sene içinde başka birsuç daha işlerse, yeni suça verilecek ceza altıda bire kadar artırılır.
Yeni suç, evvelki mahkûmiyete sebep olan suç cinsinden ise,hükmedilecek ceza altıda birden üçte bire kadar arttırılır.
İkinci suç için tayin edilecek cezaya tekerrürden dolayı zammılâzım gelen miktar, hiç bir suretle evvelki suç için hükmedilmiş olan cezalarınen ağırından ziyade olarak tayin olunamaz.
Evvelki ve sonraki suçlardan biri para cezası ve diğeri başka birceza olduğu takdirde, tekerrürden dolayı yapılacak zam miktarının tayininde 19.veya 40'ncı maddelerde yazılı nisbet kaideleri tatbik olunur."
2- "MADDE 86- Aynı maddei kanuniyeyetetabuk eden veya kanunun bir faslında münderiç bulunan cürümlerden başka:
...
9- Sirkat, ... bilcümle cürümler;
Bir cinsten addolunur."
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Ahmet NecdetSEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, SacitADALI, Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahri Can ILICAK veRüştü SÖNMEZ'in katılmalarıyla 20.4.1999 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında; dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenen ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
A. Sınırlama Sorunu
İlk inceleme toplantısında, sınırlama sorununun esas incelemeevresinde ele alınmasına karar verilmiş, ancak sınırlama yapılmasına gerekgörülmediğinden, Anayasa'ya aykırılık savının incelenmesine geçilmiştir.
B. İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
Türk Ceza Kanunu'nun onuncu babında "Mal AleyhineCürümler"e ilişkin kurallar düzenlenmiştir. Bu babın birinci faslında"Hırsızlık" suçları ve bu fiilleri işleyenlere verilecek cezalargösterilmiştir. 1-8. fasıllarda öğeleri ve cezaları gösterilen suçlarla ilgiliortak kuralların yer aldığı dokuzuncu fasıldaki 522. maddenin birincifıkrasında, onuncu babta belirtilen cürümlerin işlenmesinde, cürmün konusuolan şeyin veya verilen zararın kıymetine göre cezalarda artırma veya indirmeyapılması öngörülmüş; itiraz konusu kuralın da yer aldığı aynı maddenin sonfıkrasında ise, failin, aynı türden olan cürümlerden dolayı mükerrir olmasıveya bu babın ikinci faslında yazılı cürümlerden birini işlemesi durumundacezanın indirilmeyeceği belirtilmiştir.
Türk Ceza Kanunu'nun 81. maddesinde, suçlarda tekerrüre ilişkinkurallar yer almış; 86. maddesinde de, hangi suçların aynı cinsten olduklarıgösterilmiştir. 81. maddeye göre bir kimse, beş seneden ziyade müddetle birmahkûmiyete uğradıktan sonra, cezasını çektiği veya cezanın düştüğü tarihtenitibaren on sene ve diğer cezalarda beş sene içinde başka bir suç dahaişlerse, yeni suça verilecek ceza altıda bire kadar; şayet yeni suç, evvelkimahkûmiyete sebep olan suç cinsinden ise, hükmedilecek cezanın altıda birdenüçte bire kadar arttırılacağı öngörülmüş, 86. maddede ise kanunun aynımaddesine uyan veya kanunun aynı faslında yer alan suçların aynı cinsten(nev'iden) suçlar oldukları belirtilmiş, 9. bendinde de hırsızlık (sirkat)suçlarının aynı cinsten oldukları kabul edilmiştir. Buna göre, fiilin işlenişbiçimi veya türü ne olursa olsun tüm hırsızlık suçları, aynı cinstensayılmıştır.
Hırsızlık suçundan mahkum olup, cezalarını çekenlerin aynı cinssuçu yeniden işlemeleri halinde mükerrir sayılarak cezaları artırılmaklabirlikte, 522. maddenin itiraz konusu kuralı uyarınca, çaldıkları şeyin kıymetigözetilerek cezada bir indirim yapılamayacaktır.
C. Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuran Mahkeme, hırsızlık suçundan mahkum olanların yeniden aynıcinsten suç işlemeleri halinde mükerrir sayılıp cezaları arttırılmakla birlikte522. maddedeki indirimden yararlandırılmamalarına karşılık, herhangi birnedenle cezası infaz edilemeyenlerin aynı suçu işlemeleri durumunda maddedekiindirimden yararlandırılmalarının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırıolduğunu ileri sürmüştür.
Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiç bir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar.
"Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynıolanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitliköngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarkarşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını veayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi vetopluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesiyasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlıtutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynıhukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
Suçlarda tekerrür hükümlerinin ne suretle uygulanacağına, kimlerinmükerrir sayılacağına, tekerrür halinde hangi suçlar yönünden cezaların hangioranlarda artırılacağına ilişkin kurallar TCK'nun 81-88. maddelerindegösterilmiştir. Buna göre verilen mahkûmiyet hükmünün infazından veya cezasınındüştüğü tarihten sonra belirli süreler içinde yeniden suç işlenmesi halindetekerrür kuralları uygulanarak ikinci suçunun cezası Kanunda belirtilen ölçüleriçinde artırılacaktır. Cezanın caydırıcılığı ve suçlunun uyum sağlayabilecekduruma getirilerek topluma yeniden kazandırılması, ceza politikasının temelamaçlarından birini oluşturur. Hakkında verilen mahkûmiyet hükmünün infazındansonra failin yeniden suç işlemesi, onun ıslah olmadığını gösterir. Bu nedenle,mükerrir olanlarla olmayanlar hakkında farklı kurallar getirilmesi,mükerrirlere verilecek cezaların bir miktar artırılması ve kimi yasalindirimlerden yararlandırılmaması ceza politikası gereğidir. Yasakoyucu, kuşkusuzAnayasa'nın ve ceza hukukunun temel ilkelerine uygun olmak koşuluyla,cezalandırmada güdülen amacı da gözeterek, hangi fiillerin suçsayılacağını ve bunlara verilecek cezanın nev'i ve miktarını, artırım veyaindirim nedenlerini saptayabilir.
Aynı suçtan mahkûm olup cezası infaz edildiği halde, ıslaholmayarak o suçu yeniden işleyip mükerrir duruma düşen kişilerle aynı suçtanmahkum olduktan sonra cezası infaz edilmeyen kişiler aynı hukuksal konumdabulunmadıklarından bunların farklı kurallara bağlı tutulmasında Anayasa'nın 10.maddesindeki eşitlik ve 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesine aykırılıkyoktur. İstemin reddi gerekir..
VI- SONUÇ
1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 522.maddesinin üçüncü fıkrasında yer alan "Eğer fail aynı nev'iden olancürümlerden dolayı mükerrir bulunur..." kuralının, Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 7.6.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ