ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1999/24
Karar Sayısı : 1999/30
Karar Günü : 13.7.1999
R.G. Tarih-Sayı :05.07.2000-24100
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Buharkent Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun6123 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle değiştirilen 442. maddesinin, Anayasa'nın10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Eşinden ayrı yaşayan sanığın bir süredir başkasıyla birlikteolduğunun saptanması üzerine, Türk Ceza Kanunu'nun 442. maddesi uyarıncacezalandırılması için açılan davada Cumhuriyet Savcısının Anayasa'ya aykırılıksavını ciddi bulan Mahkeme, Yasa hükmünün iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı
765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu değişik 442. maddesişöyledir :
"Madde 442- Yukarıdaki maddelerde yazılı cürümlerinişlendiği sırada karı ve koca biribirinden nikâh baki olduğu halde hakiminhükmü ile ayrılmış veya biri diğerini terketmiş ise herbirinin cezası üç aydanbir seneye kadar hapistir."
B. İlgili Yasa Kuralları
Türk Ceza Kanunu'nun ilgili görülen maddeleri şunlardır :
1- "Madde 443- Geçen maddelerde yazılı olan cürümlerdendolayı takibat icrası karı kocadan biri tarafından şahsi dâva ikamesinebağlıdır. Bu keyfiyet, cürümde şerik olanlar içinde şarttır."
2- "Madde 444- Dâvadan vazgeçmek, hükümden sonra dahimakbuldür. Bu halde hükmün icrasından ve cezanın neticelerinden sarfınazarolunur. Karı kocadan birinin ölümü dâvayı iskat eder."
C- Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralı şudur :
"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasîdüşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
D- İlgili Anayasa Kuralları
İlgili görülen Anayasa kuralları şunlardır :
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumun huzuru, millî dayanışmave adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı, Atatürk milliyetçiliğinebağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan, demokratik, lâik vesosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunankanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçuişlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir cezaverilemez.
Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusundada yukarıdaki fıkra uygulanır.
Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunlakonulur.
Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.
Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan birbeyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.
Ceza sorumluluğu şahsîdir.
Genel müsadere cezası verilemez.
İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran birmüeyyide uygulayamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunlaistisnalar getirilebilir.
Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince; Ahmet NecdetSEZER, Güven DİNÇER, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve RüştüSÖNMEZ'in katılımlarıyla 14.6.1999 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilenve ilgili görülen Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kurallarıile bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
Zina suçuna, Türk Ceza Kanunu'nun "Adabı Umumiye ve NizamıAile Aleyhinde Cürümler" başlıklı sekizinci babının beşinci faslında yerverilmiştir. Evlilik birliğinin eşlere yüklediği cinsel sadakatin ihlâli olanzina, evli bir kişinin eşinden başkasıyla cinsi ilişkide bulunmasıdır.
Anayasa Mahkemesi'nin 23.9.1996 günlü, Esas: 1996/15; Karar:1996/34 sayılı kararıyla kocanın zinasını düzenleyen Türk Ceza Kanunu'nun 441.,23.6.1998 günlü, Esas: 1998/3; Karar: 1998/28 sayılı kararıyla da karınınzinasına ilişkin 440. maddesi iptal edilmiştir. 441. maddenin iptali sonucu oluşanhukuksal boşluğun doldurulabilmesi için iptal kararının Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesine kararverilmiştir. İptal kararının 27.12.1996 günlü, 22860 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanmasına ve yayımı tarihinden itibaren belirtilen sürenin geçmesinekarşın yasakoyucu tarafından bugüne kadar yeni bir düzenleme yapılmamıştır.Karının zinasını düzenleyen 440. maddenin iptaline ilişkin Anayasa Mahkemesikararı da 13.3.1999 günlü, 23638 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğegirdiğinden karı ve koca için zina suç olmaktan çıkmıştır.
A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, Türk Ceza Kanunu'nun 440. ve 441. maddelerininAnayasa Mahkemesi'nce iptalinden sonra karı ve koca için zinanın suç olmaktançıkmasına karşın, 442. maddenin, ayrı yaşamakta haklı olan karının zinasınıceza yaptırımına bağlanmasının Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlikilkesine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir.
Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında 2949sayılı Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların Anayasa'yaaykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmakzorunda değildir. Taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe ile deAnayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, konuyla yakın ilgisigözetilerek, Anayasa'nın 2. ve 38. maddeleri yönünden de inceleme yapılmasıgerekli görülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Türkiye Cumhuriyetinin, demokratik,lâik ve sosyal bir hukuk devleti olduğu belirtilmiştir. Hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstünkurallarıyla kendini bağlı sayan, yasaların üstünde yasakoyucunun da uymasıgereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunduğu bilincinde olan devlettir.
Anayasa'nın 38. maddesinde, hiç kimsenin işlendiği zamanyürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir eylemden dolayıcezalandırılamayacağı, ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirlerinin iseancak kanunla konulacağı öngörülmektedir.
Türk Ceza Kanunu'nun sekizinci babının beşinci faslında yer alan442. maddesinde; "Yukarıdaki maddelerde yazılı cürümlerin işlendiği sıradakarı ve koca birbirinden nikah baki olduğu halde hakimin hükmü ile ayrılmışveya biri diğerini terk etmiş ise her birinin cezası üç aydan bir seneye kadarhapistir." denilmektedir. Madde zina suçunun indirim nedenlerine ilişkinolup uygulanabilmesi için Türk Ceza Kanunu'nun 440. ve 441. maddelerindebelirtilen zina suçunun işlenmesi gerekmektedir. Anayasa Mahkemesi'nce verileniptal kararları sonucu 440. ve 441. maddelerde düzenlenen zinanın suç olmaktançıkması nedeniyle 442. madde uygulanmaz hale gelmiştir. Bu durumda, zina suçuve buna bağlı olarak cezası da ortadan kalkmış olması sonucu cezanın indiriminidüzenleyen 442. maddenin uygulanma olanağı kalmadığından Anayasa'nın 2. ve 38.maddelerine aykırılığı nedeniyle iptali gerekir.
İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlikilkesiyle ilgisi görülmemiştir.
B- İptal Sonucu Yasa'nın Diğer Hükümlerinin Uygulama OlanağınıYitirip Yitirmediği Sorunu
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, "Ancak başvuru,kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya içtüzüğün sadece belirli madde veyahükümleri aleyhine yapılmış olup da, bu belirli madde veya hükümlerin iptalikanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya içtüzüğün bazı hükümlerinin veyatamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, Anayasa Mahkemesi, keyfiyetigerekçesinde belirtmek şartıyla, kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veyaiçtüzüğün bahis konusu öteki hükümlerinin veya tümünün iptaline karar verebilir"denilmektedir.
Türk Ceza Kanunu'nun 442. maddesinin iptali sonucu 443. ve 444.maddelerinin de uygulanma olanağı kalmadığından, 2949 sayılı Kanun'un 29.maddesinin ikinci fıkrası uyarınca anılan maddelerin de iptali gerekir.
VI- SONUÇ
A- 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 442.maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
B- 442. maddenin iptali nedeniyle uygulanma olanağı kalmayanYasa'nın 443. ve 444. maddelerinin de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğinceİPTALLERİNE, 13.7.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ