ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1999/35
Karar Sayısı : 2002/104
Karar Günü : 12.11.2002
Resmi Gazete tarih/sayı:29.03.2003/25063
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Gülyalı Sulh HukukMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 14.1.1998günlü, 4320 sayılı "Ailenin Korunmasına Dair Kanun"un 1. maddesininbirinci ve ikinci fıkraları ile 2. maddesinin üçüncü fıkrasının, Anayasa'nınBaşlangıç'ı ile 10. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Eşini darp ederek işinden ve gücünden kalacak derecede yaralayankişi hakkında açılan davada 4320 sayılı "Ailenin Korunmasına DairKanun"un 1. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 2. maddesininüçüncü fıkrasını Anayasa'ya aykırı bulan Mahkeme iptali istemiyle başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
14.1.1998 günlü, 4320 sayılı Ailenin Korunmasına Dair Kanun'uniptali istenen fıkraları da içeren 1. ve 2. maddeleri şöyledir:
1- "Madde 1 - Türk KanunuMedenisinde öngörülen tedbirlerden ayrı olarak, eşlerden birinin veyaçocukların veya aynı çatı altında yaşayan diğer aile bireylerinden birinin aileiçi şiddete maruz kaldığını kendilerinin veya Cumhuriyet Başsavcılığınınbildirmesi halinde, Sulh Hukuk Hakimi re'sen meselenin mahiyetini gözönündebulundurarak aşağıda sayılan tedbirlerden bir ya da birkaçına birlikte veyauygun göreceği benzeri başkaca tedbirlere de hükmedebilir:
Kusurlu eşin;
a) Diğer eşe veya çocuklara veya aynı çatı altında yaşayan diğeraile bireylerine karşı şiddete veya korkuya yönelik davranışlarda bulunmaması,
b) Müşterek evden uzaklaştırılarak bu evin diğer eşe ve varsaçocuklara
tahsisi ile diğer eş ve çocukların oturmakta olduğu eve veya işyerlerine yaklaşmaması,
c) Diğer eşin, çocukların veya aynı çatı altında yaşayan diğeraile bireylerinin eşyalarına zarar vermemesi,
d) Diğer eşi, çocukları veya aynı çatı oltında yaşan ailebireylerini iletişim vasıtalarıyla rahatsız etmemesi,
e) Varsa silah ve benzeri araçlarını zabıtaya teslim etmesi,
f) Alkollü veya uyuşturucu herhangi bir madde kullanılmış olarakortak konuta gelmemesi veya ortak konutta bu maddeleri kullanmaması.
Yukarıdaki hükümlerin tatbiki maksadıyla öngörülen süre altı ayıgeçemez ve kararda hükmolunan tedbirlere aykırı davranılması halindetutuklanacağı ve hürriyeti bağlayıcı cezaya hükmedileceği hususu kusurlu eşeihtar olunur.
Hakim bu konuda mağdurların yaşam düzeylerini gözönünde bulunduraraktedbir nafakasına hükmeder.
Birinci fıkra hükmüne göre yapılan başvurular harca tabideğildir."
2- "Madde 2 - Koruma kararının birörneği mahkemece Cumhuriyet Başsavcılığına tevdi olunur. CumhuriyetBaşsavcılığı koruma kararının uygulanmasını zabıta marifetiyle izler.
Koruma kararına uyulmaması halinde zabıta, mağdurların şikayetdilekçesi vermesine gerek kalmadan re'sen soruşturma yaparak evrakı en kısazamanda Cumhuriyet Başsavcılığına intikal ettirir.
Cumhuriyet başsavcılığı koruma kararına uymayan eş hakkında SulhCeza Mahkemesinde kamu davası açar. Bu davanın duruşması yer ve zaman kaybınabakılmaksızın 3005 sayılı Meşhut Suçların Muhakeme Usulü Kanunu hükümlerinegöre yapılır.
Fiili başka bir suç oluştursa bile, koruma kararına aykırıdavranan eşe ayrıca üç aydan altı aya kadar hapis cezası hükmolunur."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 10. ve 138.maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi gereğince, Ahmet NecdetSEZER, Samia AKBULUT, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,Ali HÜNER, Mustafa YAKUPOĞLU, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve RüştüSÖNMEZ'in katılmalarıyla 28.9.1999 gününde yapılan ilk inceleme toplantısındaöncelikle davada uygulanacak kural sorunu üzerinde durulmuştur.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralların da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasakuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veyadavayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktebulunan kurallardır.
Başvuran Mahkeme, 4320 sayılı "Ailenin Korunmasına DairKanun"un 1. maddesinin birinci ve ikinci fıkraları ile 2. maddesininüçüncü fıkrasının iptalini istemektedir. İtiraz konusu 2. maddenin üçüncüfıkrasında, koruma kararına uymayan eş hakkında Cumhuriyet savcılığı tarafındansulh ceza mahkemesine dava açılacağı belirtilmektedir.
Görülmekte olan dava, henüz Sulh Hukuk Mahkemesi'nde koruma kararıverilmesi aşamasındadır. Bu nedenle, koruma kararına uymayan eş hakkındaCumhuriyet savcılığı tarafından sulh ceza mahkemesine dava açılacağınıdüzenleyen 2. maddenin üçüncü fıkrası, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'ninbakmakta olduğu davada uygulayacağı kural olmadığından buna ilişkin itirazınbaşvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE; 1. maddenin birinci veikinci fıkralarına yönelik itirazın esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusuyasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Yasa'nın 1. Maddesinin Birinci Fıkrasının İncelenmesi
Mahkeme, itiraz konusu fıkranın, aile içerisinde şiddet uygulayaneşlere tedbir öngörürken aynı şiddeti uygulayan çocuk veya aynı çatı altındayaşayan diğer aile bireyleri için herhangi bir tedbir uygulanmasına imkanvermemesi nedeniyle, Anayasa'nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesine aykırıolduğunu ileri sürmektedir.
4320 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin birinci fıkrasına göre,eşlerden birinin, çocukların veya aynı çatı altında yaşayan diğer ailebireylerinin aile içi şiddete maruz kaldığını, kendisinin veya Cumhuriyetbaşsavcılığının bildirmesi halinde sulh hukuk hakimi, Türk Medeni Kanunu'ndaöngörülen tedbirlerin dışında fıkrada sayılan tedbirlerden bir ya da birkaçınaveya uygun göreceği benzer başka tedbirlere re'sen hükmedebilecektir.
İkinci fıkrada, mahkemenin hükmedeceği tedbirin süresinin altı ayıgeçemeyeceği ve tedbirlere aykırı davranılması halinde tutuklanacağı vehürriyeti bağlayıcı cezaya hükmedileceği hususlarının kusurlu eşe ihtaredileceğini öngörmektedir. Böylece, Medeni Kanun'daki tedbirlerden ayrı olarak,4320 sayılı Yasa ile aile bireylerinin şiddete maruz kalması halinde hakimtarafından re'sen önlemler alınabilmesine olanak tanınmıştır.
Maddenin gerekçesinde, "... Ailenin korunması fikrinin herşeyden önce Medenî Kanun anlamında evliliklerin kurulmasını kolaylaştırmakolduğu şüphesizdir... Millet hayatı bakımından aile kutsal bir temeldir. Bunedenle, Devlet, ailenin refahını ve huzurunu koruyacaktır" denilmektedir.
Anayasa'nın "Ailenin korunması" başlıklı 41. maddesinde,ailenin Türk toplumunun temeli olduğu vurgulandıktan sonra, Devletin aileninhuzur ve refahı, özellikle ananın ve çocukların korunması için gereklitedbirleri alacağı öngörülmüş, Devlete aileye yönelik bazı görevler yükleyerekaile kurumuna anayasal güvence sağlanmak istenmiştir. Devlete yüklenen tümkoruma görevlerinin aile içi koşulların düzeltilmesi, iyileştirilmesiyle ilgiliolduğu açıktır. Amaç karı, koca ve çocuklardan oluşan ailenin birlik vebütünlüğünü korumaktır. Bu nedenle 4320 sayılı Yasa'yla kanun koyucuAnayasa'nın 41. maddesinin emrettiği düzenlemelerden birini yerine getirmiştir.
Aile birliğinin korunması ve devamı yönünden eşlerle diğer ailebireylerinin görev ve sorumlulukları aynı olmadığından bunlar arasında eşitlikkarşılaştırılması yapılamaz.
Kaldıki yasakoyucu diğer aile bireylerinin şiddet eylemlerinekarşı aileyi koruyucu kimi önlemleri her zaman alabilir.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 10. maddesine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.
B- Yasa'nın 1. Maddesinin İkinci Fıkrasının İncelenmesi
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, 4320 sayılı Yasa'nın 1. maddesininikinci fıkrasında yer alan "kararda hükmolunan tedbirlere aykırıdavranılması halinde tutuklanacağı ve hürriyeti bağlayıcı cezaya hükmedileceğihususu kusurlu eşe ihtar olunur" kuralının Anayasa'nın Başlangıç'ındakigüçler ayrılığı ilkesi ile 138. maddesinin ikinci fıkrasına aykırı olduğunuileri sürmektedir.
Anayasa'nın 138. maddesinin ikinci fıkrasında "Hiçbir organ,makam, merci veya kişi, yargı yetkisinin kullanılmasında mahkemelere vehâkimlere emir ve talimat veremez; genelge gönderemez; tavsiye ve telkindebulunamaz." denilmektedir.
Yasa'nın 1. maddesinin ikinci fıkrasında, aile içinde şiddetuygulayan kusurlu eşe, öngörülen tedbirin süresinin altı aydan fazlaolamayacağı ve kararda hükmolunan tedbire aykırı davranması halindetutuklanacağı ve hürriyeti bağlayıcı cezaya hükmedileceği hususlarının ihtarolunacağı belirtilmektedir.
Yasa'nın 2. maddesinde ise koruma kararına aykırı davranan eşefiili başka bir suç oluştursa bile üç aydan altı aya kadar hapis cezası verileceğiöngörülmektedir.
Türk hukuk sisteminde, tutuklamanın tedbir niteliğinde olmasınedeniyle hakim, CMUK'nun tutuklamaya ilişkin hükümlerini gözeterek bu konudakitakdir yetkisini kullanır.
Maddenin ikinci fıkrasında yer alan ".... tedbirlere aykırıdavranılması halinde tutuklanacağı ve hürriyeti bağlayıcıcezaya hükmedileceği hususu kusurlu eşe ihtar olunur." tümcesi, sulh hukukmahkemesi tarafından verilen koruma kararının, aile içi şiddetin önlenmesihususundaki etkinliğini sağlamaya ve tedbire uyulmaması halinde olasısonuçlarının hatırlatılmasına yönelik uyarı niteliğinde özel bir düzenlemedir.
Koruma kararında yer alan tedbirlere aykırı davranan kusurlu eşintutuklanmasının istenmesi durumunda hâkimin, yukarıda açıklandığı gibitutuklanmanın genel ve özel koşullarının bulunup bulunmadığını serbestçedeğerlendirerek karar verebilecek durumda olması nedeniyle kural, Anayasa'nınBaşlangıç'ındaki güçler ayrılığı ilkesi ile 138. maddesine aykırıbulunmamıştır. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
14.1.1998 günlü, 4320 sayılı "Ailenin Korunmasına DairKanun"un 1. maddesinin birinci ve ikinci fıkralarının, Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE,12.11.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA
Üye
Mehmet ERTEN