ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1999/4
Karar Sayısı : 1999/47
Karar Günü : 28.12.1999
R.G. Tarih-Sayı :10.03.2000-23989
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bulancak Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765sayılı Türk Ceza Kanunu'na 3506 sayılı Yasa ile eklenen Ek Madde 2'nin sonfıkrasının, Anayasa'nın 5., 10. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Gıda Maddeleri Tüzüğüne muhalefet suçundan açılan kamu davasında,Türk Ceza Kanunu'nun Ek 2. maddesinin son fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme, iptali için doğrudan başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A. İtiraz Konusu Yasa Kuralı
Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu kuralı da içeren 3506 sayılıYasa ile değiştirilen Ek 2. maddesi şöyledir :
"Ek Madde 2- Bu maddenin yürürlüğe girdiğitarihten itibaren Ek 1 inci madde kapsamına giren para cezaları; 1988 yılıBütçe Kanununda 84 olarak belirlenen memur maaş katsayısının artırılmasıhalinde Bütçe Kanununda her 75 puan artış, bir birim olarak kabul edilerek, Ek1 inci maddeye göre tespit edilen ceza miktarlarının, bulunacak birim sayıylaçarpılması suretiyle belirlenir.
Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra kabul edilecekkanunlardaki para cezaları için de, müteakip yıllar, Bütçe Kanununda belirlenenkatsayı miktarlarında artırma yapıldığı takdirde birim sayısının tespitindebaşlangıç olarak, o kanunun yürürlüğe girdiği tarihteki Bütçe Kanununda geçerliolan devlet memurları aylıkları katsayısı esas alınır."
B. İlgili Yasa Kuralları
Türk Ceza Kanunu'nun 4421 sayılı Yasa ile değiştirilen ve ilgiligörülen Ek 1. maddesinin (b) bendinin 9. alt bendi ve Ek 2. maddesi şöyledir :
1. Ek 1 inci maddenin (b) bendinin 9. alt bendi şöyledir:
"b) Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından kabul olunup da;
9) 17.10.1996 tarihli ve 4199 sayılı, 21.5.1997 tarihli ve 4262sayılı Kanunlarla değişik 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu müstesna olmaküzere, 1.1.1994 tarihinden 31.12.1998 tarihine kadar yürürlüğe girmiş bulunankanunlardaki para cezaları sekiz misline,
Çıkarılmıştır."
2. "Ek Madde 2.-
a) Ek 1 inci madde kapsamına giren,
b) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihe kadar yürürlüğegiren,
c) Bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonra kabul edilen,
Kanunlardaki para cezaları, her takvim yılı başından geçerli olmaküzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi Usul Kanununun mükerrer298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilan edilen yeniden değerlemeoranında artırılarak uygulanır."
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 5., 10. ve 38. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Ahmet NecdetSEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve RüştüSÖNMEZ'in katılmalarıyla 12.1.1999 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kurallarıylabunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü :
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davada uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yönteminceaçılmış ve Mahkeme'nin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralların da o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları,davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan ve sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunankurallardır.
Gıda Maddeleri Tüzüğü'ne muhalefet suçundan açılan davada,Mahkeme'nin uygulayacağı kural, 560 sayılı KHK'nin 12/b maddesiyle göndermedebulunulan 3.11.1995 günlü, 4128 sayılı Yasa ile değiştirilen 18/A-g maddesiuyarınca on milyon liradan beşyüz milyon liraya kadar ağır para cezasıverilmesine ilişkindir. Ancak, Türk Ceza Kanunu'na 3506 sayılı Yasa ile eklenenEk Madde 2'ye göre, bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibarenEk 1 inci madde kapsamına giren para cezaları, 1988 yılı BütçeKanunu'nda 84 olarak belirlenen memur maaş katsayısının artırılması halindeBütçe Kanunu'nda her 75 puan artış, bir birim olarak kabul edilerek, Ek 1 incimaddeye göre tespit edilen ceza miktarlarının, bulunacak birim sayıylaçarpılması suretiyle belirlenecek; bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten sonrakabul edilecek kanunlardaki para cezaları için de müteakip yıllar, BütçeKanunu'nda belirlenen katsayı miktarlarında artırma yapıldığı takdirde birimsayısının tespitinde başlangıç olarak, o kanunun yürürlüğe girdiği tarihtekiBütçe Kanunu'nda geçerli olan devlet memurları aylıkları katsayısı esasalınacaktır.
4128 sayılı Yasa'nın yürürlük tarihi olan 1995 yılında BütçeYasası'ndaki memur maaş katsayısı 1225, suç tarihi olan 1998 yılındaki memurmaaş katsayısı 5820, aradaki fark ise 4595'dir. Bunun 75'e bölünmesiyle eldeedilen 61 birim sayısıyla çarpımı sonunda 560 sayılı KHK'nin 4128 sayılı Yasaile değişik 18/A-g maddesindeki ağır para cezası, "altıyüzon milyonliradan otuzmilyar beşyüz milyon liraya kadar ağır para cezası"olmaktadır.
1.8.1999 günlü, 23773 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak aynı günyürürlüğe giren 28.7.1999 gün 4421 sayılı Yasa'nın 4. maddesiyle değiştirilenTürk Ceza Kanunu'na 3506 sayılı Yasa'yla eklenen Ek 1. maddenin (b) bendinin 9.alt bendi ile 1.1.1994 tarihinden 31.12.1998 tarihine kadar yürürlüğe girmişbulunan kanunlardaki para cezaları sekiz misline çıkarılmıştır. 4421 sayılıYasa'nın 5. maddesiyle de Türk Ceza Kanunu'na 3506 sayılı Yasa ile eklenen Ek2. madde değiştirilerek kanunlardaki para cezalarının her takvim yılı başındangeçerli olmak üzere o yıl için 4.1.1961 tarihli ve 213 sayılı Vergi UsulKanunu'nun Mükerrer 298 inci maddesi hükümleri uyarınca tespit ve ilân edilenyeniden değerleme oranında artırılarak uygulanması esası benimsenmiştir.Böylece, bakılmakta olan davada uygulanacak 560 sayılı KHK'nin 4128 sayılı Yasaile değişik 18/A-g maddesindeki para cezası da "seksen milyon liradan dörtmilyar liraya kadar ağır para cezası" olacaktır.
Bu durumda, Türk Ceza Kanunu'nun 2. maddesinin ikinci fıkrasındaki"Bir cürüm ve kabahatin işlendiği zamanın kanunu ile sonradan neşir olunankanunun hükümleri birbirinden farklı ise failin lehinde olan kanun tatbik veinfaz olunur" biçimindeki kural uyarınca davada sanık lehine değişiklikyapan 4421 sayılı Yasa uygulanacağından itiraz konusu kuralın uygulanma olanağıkalmamaktadır.
İtirazın başvuran Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddigerekir.
VI- SONUÇ
1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"na 3506sayılı Yasa ile eklenen Ek Madde 2'nin son fıkrasının, 4421 sayılı Yasa ileyapılan düzenleme sonucunda bakılmakta olan davada uygulanacak kural olmaniteliği kalmadığından, bu fıkraya ilişkin itirazın başvuran Mahkeme'ninyetkisizliği nedeniyle REDDİNE, 28.12.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Mustafa YAKUPOĞLU
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ