ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 1999/5
Karar Sayısı : 1999/8
Karar Günü : 13.4.1999
R.G. Tarih-Sayı :28.07.1999-23769
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bekilli Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 31.8.1956 günlü, 6831sayılı "Orman Kanunu"nun 4114 sayılı Yasa ile değiştirilen 76.maddesinin (d) bendinde yer alan "Ormanlara dört kilometre mesafede..." ibaresinin, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptali istemi.
I- OLAY
Orman Kanunu'na aykırı davranışta bulunan sanık hakkında açılankamu davasında Mahkeme, 6831 sayılı Yasa'nın 4114 sayılı Yasa ile değişik 76.maddesinin (d) bendinde yer alan "Ormanlara dört kilometre mesafede"ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğunu ileri sürerek iptali istemi ile doğrudanbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
6831 sayılı Yasa'nın itiraz konusu (d) bendini de içeren 76.maddesi şöyledir :
"MADDE 76.-
a) Devlet ormanlarında; Orman İdaresince belirlenen konakyerlerinden başka yerlerinde gecelemek,
b) Ormanlarda izin verilen ve ocak yeri olarak belirlenen yerlerdışında ateş yakmak veya izin verilen yerlerde yakılan ateşi söndürmedenmahallî terketmek,
c) Ormanlara sönmemiş sigara veya yangına dolaylı olarak yolaçabilecek madde atmak,
d) Ormanlara dört kilometre mesafede veya bu Kanunun 31 inci ve 32nci maddeleri kapsamına giren köyler hudutları içinde anız veya benzeri bitkiörtüsü yakmak,
Yasaktır".
B- İlgili Yasa Kuralı
6831 sayılı Yasa'nın ilgili görülen maddesi şöyledir:
"MADDE 110.- 76. maddenin;
a) (a) bendinde belirtilen fiili işleyenler birmilyon lira paracezası ile,
b) (b) ve (c) bentlerinde belirtilen fiilleri işleyenler biryıldan aşağı olmamak üzere hapis ve onmilyon liradan ellimilyon liraya kadarağır para cezası ile,
c) (d) bendinde belirtilen fiili işleyenler bir yıldan aşağıolmamak üzere hapis ve ellimilyon liradan üçyüzmilyon liraya kadar ağır paracezası ile,
Cezalandırılır.
Tedbirsizlik ve dikkatsizlik ile orman yangınına sebebiyetverenler iki yıldan beş yıla kadar hapis ve ikiyüzmilyon liradan beşyüzmilyonliraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılır.
Orman alalında yangın sonucu hasıl olan zarar fahiş ise mahkemesuça mahsus cezayı yarısına kadar artırır. Hafif ise yarısına ve eğer pek hafifise üçte birine kadar eksiltir. Yangın, bir şahsın hayatını tehlikeye koymuşolduğu takdirde ceza dörtte bir oranında, ölüm meydana gelmiş ise ayrıca yarınisbetinde arttırılır.
Kasden orman yakanlar on yıldan onbeş yıla kadar ağır hapis vebeşyüzmilyon liradan birmilyar liraya kadar ağır para cezasına mahkum edilir.Bu fıkradaki suçun işlenmesi nedeniyle yanan orman alanı üç hektardan fazlaolduğu takdirde verilecek ceza bir kat arttırılır ve yangın bir şahsın hayatınıtehlikeye koymuş olduğu takdirde verilecek ceza ayrıca bir kat daha arttırılır.Ölüm meydana gelirse müebbet ağır hapis cezasına hükmedilir.
Terör amacı ile bir örgüte mensup kişi veya kişilerce Devletormanlarını yakanlar yirmidört yıldan otuz yıla kadar ağır hapis, beşmilyarliradan onmilyar liraya kadar ağır para cezasına mahkum edilir. Yanan ormanalanı bir hektardan fazla olduğu veya bir şahsın hayatını tehlikeye koyduğutakdirde müebbet ağır hapis cezasına hükmedilir. Yangın sebebiyle ölüm meydanagelirse fiili işleyen veya işleyenlere ölüm cezası verilir.
Terör amacı ile bu suçu işleyenler hakkındaki davalara 2845 sayılıDevlet Güvenlik Mahkemelerinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanungereğince Devlet Güvenlik Mahkemelerince bakılır.
Bu maddede gösterilen cezalar için 647 sayılı Cezaların İnfazıHakkında Kanunun 4 üncü madde hükmü uygulanmaz".
C. Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1-"MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2-"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Ahmet NecdetSEZER, Güven DİNÇER, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI,Ali HÜNER, Lütfi F. TUNCEL, Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK ve RüştüSÖNMEZ'in katılımlarıyla, 12.1.1999 günü yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESAS İNCELEME
İşin esasına ilişkin rapor, başvuru kararı ve ekleri, Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülen Yasa kuralı ile aykırılık savına dayanak yapılanAnayasa kuralı, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
A. İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
Orman Kanunu'nun 76. maddesinin a, b ve c bentlerinde, ormanlarıkorumaya yönelik kimi yasaklar getirilmektedir. Maddenin itiraz konusu (d)bendinde de; ormanlara dört kilometre mesafede veya 31 inci ve 32 nci maddelerkapsamına giren köyler hudutları içinde anız ve benzeri bitki örtüsü yakılmasıyasaklanmaktadır.
Yasağa aykırı davranışın yaptırımı ise Yasa'nın 110. maddesindegösterilmiştir.
"31 ve 32. maddeler kapsamına giren köyler"den, mülkîhudutları içinde verimli veya verimsiz devlet ormanı bulunan köylerkastedilmektedir.
4114 sayılı Yasa'nın genel gerekçesinde itiraz konusu kural ileilgili olarak şöyle denilmiştir.
"Millî servetlerimizden olan, yeryüzünde giderek korkutucuölçülerde artan çölleşmeye, kuraklığa, iklimlerin olumsuz yönde değişmesine,heyelanlara, erozyona, toprak ve su rejiminin bozulmasına, hava kirliliğinekarşı en etkili ve ekolojik denge unsuru olan, ayrıca ekonominin temelkaynaklarından ve kollarından olan ormanlarımızın çeşitli nedenlerletahribatlara uğramaması için yasal düzenlemeler getirilmiştir.
1982 Anayasası 5. maddesinde Devletin temel amaç ve görevlerinisayarken "İnsanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi için gereklişartları hazırlamaya, çalışma"yı 44 üncü maddesinde, "Devlet toprağınverimli işletilmesini, korumak ve geliştirmek erozyonla kaybedilmesini önlemekamacıyla gerekli tedbirleri alır", 169. madde ile de "Devlet,ormanların korunması ve sahaların genişletilmesi için gerekli kanunları koyarve tedbirleri alır" gibi temel hükümler getirilmiştir.
76 ncı maddenin (d) bendi ile orman yangınlarını önlemek amacıylaormana dört kilometreye kadar uzakta bulunan yerlerde ve 6831 sayılı Kanun'un31. ve 32. maddesi kapsamına giren köyler hudutları dahilinde anız ve benzeribitki örtüsünün yakılması yasaklanmıştır. Ormanların yok olmasına yol açanbaşlıca sebeplerden biri de orman yangınlarıdır. Orman yangınlarının baştagelen çıkış nedenlerinden biri ise anız yakılmasıdır. Çanakkale-Gelibolu MillîParkındaki orman yangınında olduğu gibi binlerce hektar ormanın ve bitkiörtüsünün yanarak yok olmasına sebep olabilen anız yakılması olayı av ve yabanhayvanlarının yanmasına, bir daha geri dönmemek üzere kaçmasına, yararlıorganik maddeler, mikro organizmalar ve minerallerin yok olmasına, toprağınbiyolojik dengesinin bozulmasına ve veriminin azalmasına sebepolmaktadır."
B. İtiraz Konusu Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, yasama organının ormanlarımızıyangınlardan koruma amacıyla ormana dört kilometre mesafede anız yakmayıtehlikeli görüp yasakladığını ve bu suça ağır müeyyideler getirdiğini; ancakyasa metnine konulan dört kilometrelik sınırın istenen amaç için yeterliolmayıp soyut bulunduğunu; zira anızların kesintisiz şekilde devam etmesihalinde 7-8 kilometre uzakta anız yakmanın da orman alanına ulaşmasının mümkünolabileceğini; buna karşın yol, kanal, kayalık, nehir, vadi, yamaç ve denizgibi doğal ya da suni setlerin 50-60 metre mesafede dahi ateşin ormanaulaşmasını engelleyebileceğini; oysa her iki durumda da ateş yakanlarıncezalandırılması yoluna gidildiğini; bunun Anayasa'nın 2. ve 10. maddesindedüzenlenen "sosyal hukuk devleti" ve "kanun önünde eşitlik"ilkeleriyle bağdaşmadığını; ayrı biçimde tedbirsizlik ve dikkatsizlik sonucuorman yangınına sebebiyet verenlere uygulanacak ceza ile ormana hiçbir zararvermemiş kişiyle sadece zarar verme tehlikesi yaratmış kişiye verilecek cezalararasında açık fark bulunduğunu; bunun da toplumdaki adalet duygusunuzedelediğini belirterek itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırılık oluşturduğunu ileri sürmüştür.
Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen eşitlik ilkesi ile eylemlideğil hukuksal eşitlik tanımlanmaktadır. Hukuksal durumları aynı olan kişilerarasında haklı bir nedene dayanmayan ayrımları önlemeyi amaçlayan eşitlikilkesi, eylemli değil, hukuksal eşitliği öngörür. Kimi yurttaşların değişikkurallara bağlı tutulmaları haklı bir nedene dayanmakta ise eşitliğeaykırılıktan sözedilemez. Bu ilke benzer nitelik ve durumda olanlar arasındafarklı uygulamaya engel olup, tüm yurttaşların mutlaka her yönden aynıkurallara bağlı tutulmaları zorunluluğunu içermez. Eşitlik kavramı öncelikleAnayasa'nın 10. maddesinin birinci fıkrasında sayılan ve benzeri nedenlere yasaönünde ayrımı yasaklamaktadır. Bu nedenle, Anayasa'nın 10. maddesikanunkoyucuya yasama yetkisini kullanırken eşitlik ilkesine uygun yasa yapmayükümlülüğü getirmektedir. Eşitlik ilkesi bu yönüyle değerlendirildiğindeitiraz konusu kural, bir aykırılık taşımamaktadır. Kuralın, herkese eşituygulanması anlamında, şekli hukukî eşitlik ve haklarda, ödevlerde veyükümlülüklerde eşit davranılması anlamında maddî hukukî eşitlik yönlerinden deAnayasa'ya aykırılığı söz konusu değildir. Başvuru kararında itiraz konusukuraldaki yasağa aykırı hareket etme halinde verilecek ceza iletedbirsizlik ve dikkatsizlik ile orman yangınlarına sebebiyet verenlereverilecek ceza karşılaştırılmakta ise de, bunlar birbirinden farklı suçlarailişkin cezalardır. İtiraz konusu kurala aykırılık "tehlike suçunu"diğeri ise "zarar" suçunu oluşturmaktadır. Bu nedenle farklısuçlara farklı cezalar öngörülmesinde Anayasa'nın eşitlik ilkesine aykırılıktansözedilemez.
Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın sosyal hukukdevleti ilkesine de ayrılık oluşturduğu ileri sürülmüştür.
Hukuk devleti, insan haklarına saygılı ve bu hakları koruyucu adilbir hukuk düzeni kuran ve bunu devam ettirmekle kendini yükümlü sayan bütünişlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir. Anayasa'nın 169.maddesinde özel olarak ifade edildiği gibi devlete ormanların korunması,ormanlara zarar verebilecek hiçbir faaliyet ve eyleme müsaade edilmemesi göreviverilmiştir. Yasama organının takdir ölçülerine giren itiraz konusu kural iledevletin ülke ekonomisini geliştirme, erozyonu önleme, çevre sağlığı gibikonularda büyük önemi bulunan ormanları korumaya yönelik görevini Anayasahükümlerine uygun bir biçimde yerine getirmesi amaçlanmıştır.
Bu nedenle, itiraz konusu kural Hukuk devleti ilkesine aykırıdeğildir.
V- SONUÇ
31.8.1956 günlü, 6831 sayılı "Orman Kanunu"nun 4114sayılı Yasa ile değiştirilen 76. maddesinin (d) bendinde yer alan"Ormanlara dört kilometre mesafede..." ibaresinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 13.4.1999 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Ahmet Necdet SEZER
Başkanvekili
Güven DİNÇER
Üye
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Lütfi F. TUNCEL
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ