ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2000/10
Karar Sayısı : 2000/47
Karar Günü : 2.11.2000
Resmi Gazete Tarih/Sayı:18.09.2002/24880
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 1. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 27.7.1967 günlü, 926 sayılı"Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu"na 4376 sayılı Yasa'nın 7.maddesi ile eklenen Ek Geçici Madde 73'de yer alan "...31.12.1984 tarihiile..." ibaresinin Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Hava Kuvvetleri Komutanlığı'nda Hv. Per. Kd. Bçvş. rütbesiylegörev yaparken isteğiyle 5.3.1984 günü, 2. derecenin 5. kademesi üzerinden emekliyeayrılan davacının, emekli intibakının 1. dereceye yükseltilmesi isteminireddeden Emekli Sandığı Genel Müdürlüğü işlemine karşı açtığı davada, 926sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu'na 4376 sayılı Yasa ile eklenenEk Geçici Madde 73'de yer alan "...31.12.1984 tarihi ile" ibaresininAnayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
27.7.1967 günlü, 926 sayılı "Türk Silahlı Kuvvetleri PersonelKanunu"na 4376 sayılı Yasa'nın 7. maddesi ile eklenen ve itiraz konusuibareyi de içeren Ek Geçici Madde 73 şöyledir:
"EK GEÇİCİ MADDE 73.- Türk Silahlı Kuvvetlerinden 31.12.1984tarihi ile 3.7.1992 tarihleri arasında emekli, adi malullük veya vazifemalullüğü aylığına müstehak olarak ayrılan astsubaylar ile bunlardan dolayıkendilerine dul ve yetim aylığı bağlananların emekli aylıkları, bu Kanunun ek25 inci maddesinde öngörülen şartları haiz olmak kaydıyla, aylık almaktaoldukları gösterge rakamından az olmamak üzere 1 inci derecenin göstergerakamlarına yükseltilir. Ancak, bunlara geçmişe yönelik aylık ve ikramiye farkıödenmez."
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
İtiraz gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir:
"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,Aysel PEKİNER, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nunkatılmalarıyla 29.2.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Mahkeme başvuru kararında özetle, 926 sayılı Türk SilahlıKuvvetleri Personel Kanunu'na 3815 sayılı Yasa ile eklenen ve 3.7.1992 günüyürürlüğe giren Ek 25. madde ile, VIII sayılı aylık gösterge tablosunun 2.derecesinde yer alan astsubayların, sicil notu ortalamasına bağlı olarak 1.dereceye yükselmelerine olanak tanındığını, aynı şekilde 926 sayılı Kanun'a29.7.1998 günlü 4376 sayılı Yasa ile eklenen Ek Geçici 73. madde ile de31.12.1984 tarihi ile 3.7.1992 tarihleri arasında emekli olan astsubaylar ilebunların dul ve yetimlerinin emekli aylıklarının, Ek 25. maddedeki koşullarınvarlığına bağlı olarak 1. dereceye yükseltilmesinin öngörüldüğünü, bu durumda,aynı konumda bulunmalarına karşın 31.12.1984 tarihinden önce emekli olanlarla31.12.1984 tarihinden sonra emekli olanlar arasında farklılık meydanagetirilmesinin eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğunu ileri sürerek kuralıniptalini istemiştir.
Subay ve astsubayların özlük hakları, askeri hizmetlerin niteliğigözönüne alınarak 27.7.1967 günlü ve 926 sayılı Türk Silahlı KuvvetleriPersonel Kanunu'yla düzenlenmiştir. 926 sayılı Kanun'a, 4376 sayılı Yasa'nın 7.maddesi ile eklenen Ek Geçici 73. maddeyle, 31.12.1984 - 3.7.1992 tarihleriarasında emekli olan astsubaylar ile, dul ve yetimlerinin emekli aylıklarının,belli koşulların varlığına bağlı olarak 1. derecenin gösterge rakamlarınayükseltilmesi öngörülmektedir.
657 sayılı Kanun'un 243 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ileyeniden düzenlenen 37. maddesine göre, eğitim durumları, hizmet sınıfları vegörev unvanları itibariyle en çok yükselebilecekleri derecenin 4. kademesinegelen memurlara sicil notuna bağlı olarak, kadro şartı aranmaksızın bir üstdereceye yükselme olanağı tanınmış, 243 sayılı KHK'nin 57. maddesi uyarınca31.12.1984 tarihinde yürürlüğe giren bu kuralın, benzer durumda olan silahlıkuvvetler mensubu astsubaylar yönünden ortaya çıkardığı eşitsizliğingiderilebilmesi için 3.7.1992'de yürürlüğe giren 17.6.1992 günlü, 3815 sayılıYasa'yla 926 sayılı Türk Silâhlı Kuvvetleri Personel Kanunu'na eklenen ek 25.maddeyle daha önce 1. dereceye yükselmesi mümkün olmayan astsubayların da 657sayılı Kanun'un 37. maddesiyle tanınan hakka paralel olarak, 1. dereceyeyükselebilmeleri sağlanmıştır.
Ancak, 657 sayılı Yasa'nın 37. maddesinin yürürlüğe girdiği31.12.1984 ile 3815 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği 3.7.1992 tarihleriarasında emekli olan astsubaylar bu olanaktan yararlanamadıklarından aradakifarklılığın giderilebilmesi için dava konusu Ek Geçici 73. madde ile bu ikitarih arasında (31.12.1984 - 3.7.1992) 2. dereceden emekli olan ve Ek 25.maddedeki koşulları taşıyan astsubayların emekli aylıklarının da 1. dereceyeyükseltilmesi öngörülmüştür. Böylece, 657 sayılı Yasa'nın yeniden düzenlenen37. maddesinin yürürlüğe girdiği 31.12.1984 tarihi ile 3.7.1992 tarihi arasında926 sayılı Yasa'ya göre emekli olan astsubaylarla, 657 sayılı Yasa uyarıncaemekli olanlar arasındaki farklılık giderilmiştir.
Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar.
"Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynıolanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitliköngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarkarşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmasını veayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi vetopluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesiyasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlıtutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynıhukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
Personel hukukunda, kamu görevinin gerektirdiği statülerdüzenlenirken özellikleri gereği kimi uygulamaların belli bir tarihtenbaşlatılması doğal olduğundan eşitlik karşılaştırmasının da bu tarih esasalınarak yapılması gerekir. Bu durumda, 31.12.1984 tarihinden sonra emekliolanlar arasında ayırım yapılmadığından eşitlik ilkesine aykırılık yoktur.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibare, Anayasa'nın 10.maddesine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
27.7.1967 günlü, 926 sayılı "Türk Silâhlı Kuvvetleri PersonelKanunu"nun 4376 sayılı Yasa ile eklenen Ek Geçici 73. maddesinde yer alan"...31.12.1984 tarihi ile..." ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığınave itirazın REDDİNE, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI ile Ali HÜNER'inkarşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 2.11.2000 gününde karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
KARŞIOYYAZISI
Davacının, astsubay başçavuş rütbesinde iken 5.3.1984 tarihinde 2.derecenin 5. kademesinden isteğiyle emekli olduğu, 2.3.1999 tarihinde T.C.Emekli Sandığı'na başvurarak 926 sayılı Yasa'ya 4376 sayılı Yasa ile eklenen ekgeçici 73. maddesi uyarınca 1. dereceye intibakının yapılmasını istediği,hakkında tesis edilen olumsuz işlem üzerine açtığı davada ileri sürdüğüAnayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan Ankara 1. İdare Mahkemesi'nin,31.12.1984 tarihinden önce emekli olan astsubaylar ile bu tarihten sonra emekliolanlar arasında farklılık meydana geldiğinden eşitlik ilkesine aykırı bulunanek geçici 73. maddede yer alan "31.12.1984 tarihi ile" ibaresininiptali istemiyle başvurduğu anlaşılmaktadır.
926 sayılı Yasa'ya 4376 sayılı Yasa ile eklenen ek geçici 73.maddede, Türk Silahlı Kuvvetlerinden 31.12.1984 ile 3.7.1992 tarihleri arasındaemekli, adi malullük veya vazife malullüğü aylığına müstehak olarak ayrılanastsubayların ek 25. maddede öngörülen şartları haiz olmak kaydıyla 1.derecenin gösterge rakamlarına yükseltilecekleri kuralı yer almaktadır.
Personel mevzuatının esasını teşkil eden 657 ve 926 sayılıYasalarda, yürürlüğe girdikleri tarihlerden itibaren zaman zaman ve sıkaralıklarla, personelin ve uygulayıcıların kolaylıkla takip edemeyecekleritürde çok büyük değişiklikler yapıldığı bilinin bir gerçektir. Bu bağlamda 926sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 137. maddesinde, subay veastsubay, uzman çavuş ve uzman jandarma çavuşlarının aylıklarının, rütbe verütbedeki kademe esasına göre tesbit edileceği, en düşük gösterge rakamının 100ve en yükseğinin 1.000 olduğu, bu tavan ve taban rakamları arasında personelinrütbe ve kıdemlerine ait gösterge rakamlarının özel kanunla tesbit edileceğibelirtilmiş, ancak madde metninde yer alan özel kanun, 1327 ve 1323 sayılıKanunların yürürlüğe girmesine kadar çıkarılamamıştır. 926 sayılı Türk SilahlıKuvvetleri Personel Kanunu'nda köklü değişiklikler yapan 31.7.1970 gün ve 1323sayılı Kanun'la 926 sayılı Kanun'un 137. maddesi değiştirilerek SilahlıKuvvetler Personeli için gösterge tabloları getirilmiş, astsubaylar hakkındakigösterge tablosu da Ek-8 sayılı cetvelde gösterilerek, astsubay kıdemlibaşçavuşların en fazla 4. dereceye yükselebilecekleri kabul edilmiştir. Dahasonra 3.7.1975 gün ve 1923 sayılı Kanun'la yapılan değişiklikle 926 sayılıKanun'un 137. maddesine ekli 8 sayılı cetvel değiştirilerek astsubay kıdemlibaşçavuşlar 2. dereceye yükseltilmişlerdir.
Davacı da 5.3.1984 tarihinde 2. derecede iken emekli olmuştur.
29.11.1984 günlü, 243 sayılı KHK'nin 2. maddesi ile 657 sayılıKanun'un 37. maddesi yeniden düzenlenerek Devlet memurlarının azamiyükselebilecekleri derecelerin dördüncü kademesinden aylık almaya hak kazananve son altı yıllık sicil ortalaması doksan ve daha yukarı olanlardan son sicilnotu olumlu bulunanların kazanılmış hak aylıkları, kadro şartı aranmaksızın birüst dereceye yükseltilmiştir. Bu yönde bir düzenleme, 926 sayılı Yasa'da uzunsüre yapılmamış, 17.6.1992 günlü, 3815 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle 926 sayılıKanun'un 137. maddesine ekli 8 sayılı cetvelde değişiklik yapılarak astsubaybaşçavuşların 1. dereceye yükselmeleri sağlanmış, bu Kanun'un 5. maddesiyleeklenen Ek-23,24 ve 25. maddelerinde, astsubaylıktan subaylığa geçenlerin,astsubay iken fakülte ve yüksekokulu bitirenlerin ve ayrıca 2. derece içinöngörülen 3. ve daha sonraki kademelerden aylık alanların son altı yıllık sicilnotu ortalaması yüzde doksan olanların bulundukları aylık gösterge tablosunda1. dereceye yükselebilecekleri, aynı Kanun'un 6. maddesiyle eklenen ek geçici59. ve 60. maddelerinde de, Ek-23 ve Ek-24. maddelerdeki şartları taşıyanlardanevvelce emekli olanların getirilen olanaktan yararlanacakları kabul edilmiş,ancak Ek-25. maddenin sadece görevde olanları kapsaması ve bunlarınemekliliklerine de yansıyacağı yönünde ek geçici 59. ve 60. maddelerde olduğugibi bir hüküm bulunmaması nedeniyle 137. maddeye ekli 8 sayılı cetvele tabiolup daha önce 2. dereceden emekli olan astsubaylar ile Ek-25. madde kapsamında1. dereceye yükseltilmiş olanlar arasında emeklilik aylık göstergeleri veemekli maaşları yönünden önemli ölçüde bir farklılık ortaya çıkmıştır. Bufarklı durumun düzeltilmesi amacıyla, 926 sayılı Yasa'nın bazı maddelerinideğiştiren 4376 sayılı Yasa çıkarılmıştır. Bu Yasa'nın 7. maddesiyle eklenen ekgeçici 73. maddesinde, Türk Silahlı Kuvvetleri'nden 31.12.1984 ile 3.7.1992tarihleri arasında emekli aylığına müstehak olarak ayrılan astsubaylar ilebunlardan dolayı kendilerine dul ve yetim aylığı bağlananların emekli aylıklarının,bu Kanun'un ek 25. maddesinde öngörülen şartları haiz olmak kaydıyla 1.derecenin gösterge rakamlarına yükseltileceği kabul edilmiştir. Böylece31.12.1984 ile 3.7.1992 tarihleri arasında emekli olanlarla 3.7.1992 tarihindensonra emekli olan astsubayların emekli aylıklarında eşitlik sağlanmış,31.12.1984 tarihinden sonra emekli olan tüm astsubay başçavuşların 1. derecedenemekli aylığı almaları olanağı getirilmiş iken 243 sayılı KHK'nin yürürlüktarihi olan 31.12.1984 tarihinden önce emekli olan astsubaylar bu haktanyararlandırılmayarak farklı uygulamalar yaratılarak Anayasa'nın 10. maddesindeöngörülen eşitlik ilkesi çiğnenmiştir. Aynı rütbe ve statüde bulunan astsubaybaşçavuşlardan 31.12.1984 tarihinden evvel emekli olanlarla bu tarihten sonraemekli olanlar farklı derece ve kademeden emekli aylığı alacaklardır. AnayasaMahkemesi kararlarına göre, yasa önünde eşitlik ilkesi, hukuksal durumları aynıolanların yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını gerektirir. Builkeyle aynı hukuksal durumda bulunan kişilerin ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. İtiraza konu edilen ek geçici73. maddede yer alan "31.12.1984 tarihi ile" ibaresi, aynı hukuksaldurumda bulunan astsubay başçavuşlar arasında eşitsizlik yarattığındanAnayasa'nın 10. maddesine ve ayrıca sosyal hukuk Devleti ilkesiylebağdaşmadığından Anayasa'nın 2. maddesine de aykırılık oluşturduğundan iptalinekarar verilmesi gerekirken, Anayasa'ya aykırı görülmeyerek iptal istemininreddine karar verilmiş olduğundan çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Ali HÜNER