ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2000/19
Karar Sayısı : 2002/15
Karar Günü : 15.1.2002
R.G. Tarih-Sayı :12.04.2002-24724
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kırıkhan Asliye CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 3038 sayılı Yasa ile değiştirilen 85.maddesinin, Anayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Sanık hakkında hırsızlık suçundan açılan kamu davasında Mahkeme,uygulanma olasılığı bulunan Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinin, Anayasa'nın10. maddesine aykırı olduğunu ileri sürerek iptali istemiyle başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu 85. maddesişöyledir:
"Madde 85- İşlediği suçlardandolayı her defasında üç aydan fazla olmak üzere iki defa veya daha fazla şahsîhürriyeti bağlayıcı cezalarla mahkûm olan kimse 81 inci maddede yazılımüddetler içinde, yine şahsî hürriyeti bağlayıcı bir cezanın verilmesini icabettiren aynı cinsten bir suç işler ve göreceği cezanın müddeti otuz aydanaşağı olursa mezkûr ceza müddeti yarı ve sair hallerde ağır hapis ve hapisteotuz seneyi geçmemek üzere üçte biri nisbetinde artırılır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralı şöyledir:
"MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
C- İlgili Yasa Kuralları
Türk Ceza Kanunu'nun ilgili görülen 81. ve 86. maddeleri şöyledir:
1- "Madde 81- Bir kimse beş seneden ziyademüdetle bir mahkûmiyete uğradıktan sonra cezasını çektiği veya ceza düştüğütarihten itibaren on sene ve diğer cezalarda beş sene içinde başka bir suç dahaişlerse yeni suça verilecek ceza altıda bire kadar artırılır.
Yeni suç evvelki mahkûmiyete sebep olan suç cinsinden isehükmedilecek ceza altıda birden üçte bire kadar artırılır.
İkinci suç için tayin edilecek cezaya tekerrürden dolayı zammılâzımgelen miktar, hiç bir suretle evvelki suç için hükmedilmiş olan cezalarınen ağırından ziyade olarak tayin olunamaz.
Evvelki veya sonraki suçlardan biri para cezası veya sürgün vediğeri başka bir ceza olduğu takdirde tekerrürden dolayı yapılacak zammiktarının tayininde 19 uncu veya 40 ıncı maddelerde yazılı nisbet kaideleritatbik olunur."
2- "Madde 86- Aynı maddei kanuniyeyetetabuk eden veya kanunun bir faslında münderiç bulunan cürümlerden başka:
1- Devletin emniyeti aleyhine işlenilen cürümler,
2- Resmî memurlar tarafından memuriyetlerine ait vazifelerinihlâli veya memuriyetin suistimali suretiyle işlenilen cürümler,
3- Siyasî veya dinî hürriyetlere müteallik cürümlerle dinîmemurların vazifeleri esnasında yaptıkları suistimalât,
4- İcra ettikleri vazifeden dolayı hükkâm ile memurlar ve devletidaresi ve âmmenin nizamı aleyhine irtikâp olunan cürümler,
5- Cürüm tasnii ve iftira ve yalan şehadet ve yalan yereyemin ve avkatlarla dâva vekillerinin vazifelerini suistimal cürümleri,
6- Ammenin selâmeti aleyhine işlenilen cürümler,
7- Sekizinci bapta münderiç cürümler,
8- Şahıslar aleyhindeki cürümlere mahsus babın birinci ve ikincifasıllarında münderiç cürümler,
9- Hırsızlık, yağma ve garet ve ifşayı sır tehdidiyle teminimenfaat ve dolandırıcılık ve emniyeti suistimal ve eşyayı cürmiyeyi satın almakve saklamak ve hileli iflâs maddelerinde ve üçüncü babın dokuzuncu faslının sonmaddesiyle onuncu faslının 276 ncı maddesinde ve on birinci faslında ve altıncıbabın birinci faslının ilk beş maddesinde ve beşinci faslında ve yedinci babınüçüncü faslının ilk beş maddesiyle son maddesinde muharrer bilcümle cürümler,
Bir cinsten addolunur."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, FulyaKANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nunkatılmalarıyla 30.3.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, sınırlama sorununun esasinceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralıylagerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme'nin başvuru kararının sonuçbölümünde, Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinin iptali istenilmiş ise de,kararın gerekçesinden iptal isteminin, maddenin ceza artımına ilişkin "göreceğicezanın müddeti otuz aydan aşağı olursa mezkûr ceza müddeti yarı ve sairhallerde ağır hapis ve hapiste otuz seneyi geçmemek üzere üçte biri nisbetindeartırılır" bölümüne yönelik olduğu anlaşıldığından itiraz konusukurala ilişkin esas inceleme, maddenin bu bölümü ile sınırlı olarakyapılmıştır.
B- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı
Türk Ceza Kanunu'nun birinci kitabının "CürümlerdeTekerrür" başlıklı 8. babında yer alan 85. maddesinde, bir kimseninmükerrir olarak mahkûm olduktan sonra tekrar bir veya birkaç suç işlemesihalinde ceza artırımı öngörülmüş, süreler yönünden yeni bir düzenlemegetirilmemiş, 81. maddenin birinci fıkrasına yollamada bulunmakla yetinilmiş,son suç nedeniyle faile verilecek cezanın otuz aydan aşağı olması halinde yarıoranında ve otuz ay veya otuz aydan fazla olması durumunda ağır hapis vehapiste otuz seneyi geçmemek üzere üçte biri nisbetinde artırılacağıöngörülmüştür.
Özel tekerrrür olarak vasıflandırılan bu düzenlemeye göre; özeltekerrür hükümlerinin uygulanabilmesi için: failin daha önce en az ikimahkûmiyetinin bulunması ve bu cezaların infaz edilmesi, mahkûmiyetlerdenherbirinin şahsi hürriyeti bağlayıcı cezadan ibaret olması ve cezalarınherbirinin üç aydan fazla bulunması, özel tekerrür uygulamasına tabi tutulacakolan son suçun Yasa'nın 81. maddesinin birinci fıkrasındabelirtilen tekerrür süresi içerisinde işlenmiş olması ve 86. maddesindeaçıklandığı gibi tüm suçların aynı cinsten bulunması gerekmektedir.
C- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuran Mahkeme, itiraz konusu kuralın uygulanması ile yeni suçuncezası 30 aya çok yakın olan kişinin cezasında ½ nisbetinde, cezası 30 ay vefazla olan kişinin cezasında ise 1/3 oranında artırım yapılması sonucu,diğerine göre daha az ceza alması gereken kişinin sonuçta daha fazla cezaaldığını belirterek Anayasa'ya aykırı gördüğü Türk Ceza Kanunu'nun 85.maddesindeki "göreceği cezanın müddeti otuz aydan aşağı olursa mezkûr cezamüddeti yarı ve sair hallerde ağır hapis ve hapiste otuz seneyi geçmemek üzereüçte biri nisbetinde artırılır" bölümünün Anayasa'nın 10. maddesi uyarıncaiptalini istemiştir.
Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesineAnayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre, herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar. "Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynıolanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitliköngörülmüştür.
Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerin yasalarkarşısında aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak, ayırım yapılmamasını veayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynı durumda bulunan kimi kişi vetopluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısında eşitliğin çiğnenmesiyasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin her yönden aynı kurallara bağlıtutulacağı anlamına gelmez. Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya datopluluklar için değişik kuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynıhukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'da öngörülen eşitlik ilkesi zedelenmez.
Türk Ceza Kanunu'nun 85. maddesinde, mükerrir suç işleyenlere sonişledikleri suç nedeniyle ceza uygulamasında toplumsal yarar ve cezanınönleyiciliği ve caydırıcılığını gözönüne alarak artırım öngören yasakoyucu,belli kişileri hedef almayan, özel bir durumu gözetmeyen, önceden saptanıpsoyut biçimde herkese uygulanabilecek genel kurallar belirleyebileceğigibi Anayasa'nın ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluylacezalandırmada güdülen amacı da gözeterek hangi eylemlerin suç sayılacağını vebunlara verilecek cezanın nevi ve miktarı ile artırım ve indirim nedenlerinisaptayabilir.
Bu nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 10. maddesineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 3038sayılı Yasa ile değiştirilen 85. maddesinde yer alan kuralın "... göreceğicezanın müddeti otuz aydan aşağı olursa mezkûr ceza müddeti yarı ve sairhallerde ağır hapis ve hapiste otuz seneyi geçmemek üzere üçte biri nisbetindeartırılır" bölümünün, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE, 15.1.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Rüştü SÖNMEZ
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Enis TUNGA