Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2000/43, K.2004/60 Sayılı Karar - 13/05/2004

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2000/43

Karar Sayısı : 2004/60

Karar Günü : 13.5.2004

Resmi Gazete tarih/sayı: 04.11.2004/25633

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Vezirköprü Sulh CezaMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 13.10.1983 günlü, 2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Kanun'un 2.maddesi ile değiştirilen 112. maddesinin birinci fıkrası ile aynı Kanun'un 3.maddesiyle eklenen Ek 13. maddesinin Anayasa'nın 2., 11., 13., 36. ve 38.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Alkollü araç kullanmak suçundan açılan dava sonucunda verilenkararın Yargıtay'ca bozulması üzerine yapılan yargılama sırasında, itirazkonusu kuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali içinbaşvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 4450 sayılı Kanun'un 2.maddesi ile değiştirilen itiraz konusu 112. maddesinin birinci fıkrası ile aynıKanun'un 3. maddesi ile eklenen Ek 13 . maddesi şöyledir:

1- “Madde 112 - (Değişik 1. fıkra: 4550 - 8.3.2000) Sürücübelgelerinin geçici olarak geri alınması hariç olmak üzere bu Kanundaki; hafifpara cezasını veya bununla birlikte hafif hapis cezasını, belgelerin gerialınması ve iptali veya işyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren suçlarlailgili davalara trafik mahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde yetkiverilen sulh ceza mahkemelerinde bakılır”.

2- “Ek Madde 13 - (4550 - 8.3.2000) BuKanunda yazılı suçlardan 48 inci maddede gösterilen “alkollü araç kullanmak”suçunu birinci ve ikinci defasında işlemek, 51 inci maddenin üçüncü fıkrasındageçen “bir yıl içinde hız sınırını 5 defa ihlal etmek”, 118 inci maddeninikinci ve üçüncü fıkralarında yazılı “100 ceza puanını doldurmak” suçlarındanbirinin tespiti halinde, sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınmasıişlemlerine bu Kanunun 6 ncı maddesinde sayılan trafik görevlileri yetkilidir”.

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2., 11.,13., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU, MahirCan ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ınkatılmalarıyla 6.7.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine sınırlama sorununun esasinceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Uygulanacak Kural Sorunu

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenilen kuralların da odavada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişikevrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmadaolumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır.

Birinci defa alkollü araç kullanmak suçundan, 2918 sayılıKarayolları Trafik Kanunu'nun 48. maddesinin beşinci fıkrası uyarınca sanığın(B) sınıfı sürücü belgesinin üç ay süre ile geri alınmasına ilişkin kararınbozulması üzerine yapılan yargılama sırasında, itiraz konusu kurallarıAnayasa'ya aykırı bulan mahkeme iptalleri için başvurmuştur. Bu durumda, davadaitiraz konusu kuralların sadece alkollü araç kullanmak ve buna bağlı olaraksürücü belgesinin geçici olarak geri alınmasına ilişkin bölümleriuygulanabilecektir.

Açıklanan nedenlerle, 13.10.1983 günlü, 2918 sayılı KarayollarıTrafik Kanunu'nun, 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyledeğiştirilen 112. maddesinin birinci fıkrasının “Sürücü belgeleriningeçici olarak geri alınması hariç olmak üzere...” bölümü ile 4550sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle eklenen Ek 13. maddesinin, “... 48 incimaddede gösterilen “alkollü araç kullanmak” suçunu birinci veikinci defasında işlemek,...” bölümü dışında kalan kuralları, itirazbaşvurusunda bulunan Mahkeme'nin davada uygulayacağı kurallar olmadığından, bukurallara ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Başvuru kararında, yargı sürecinin uzun olması nedeniyle idarimakamların olaya derhal el koyarak gereğini yapmasının, cezalandırmanınamaçlarından olan caydırıcılığı sağlayabileceği ve bu bağlamda, trafikterörünün önlenmesine yardımcı olabileceği düşünülebilirse de, kamuhürriyetinin yargı kararı olmadan kısıtlanması sonucunu doğuran bu durumahukukun feda edilmemesi gerektiği belirtilerek kuralın, Anayasa'nın 2., 11.,13., 36. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun itiraz konusudüzenlemeden önceki 112. maddesinde, bu kanundaki, hafif para cezasını veyabununla birlikte hafif hapis cezasını, belgelerin geri alınması ve iptali veyaişyerlerinin kapatılması cezasını gerektiren suçlarla ilgili davalara trafikmahkemelerinde, bunların bulunmadığı yerlerde yetki verilen sulh cezamahkemelerinde bakılacağı öngörülmüş, 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Kanun'un 2.maddesi ile bu maddeye “Sürücü belgelerinin geçici olarak geri alınmasıhariç olmak üzere” ibaresi eklenmiştir. Aynı Kanun'un 3. maddesiyle2918 sayılı Kanun'a eklenen Ek 13. maddede de “Bu Kanunda yazılısuçlardan 48. maddede gösterilen “alkollü araç kullanmak” suçunu birinci veikinci defasında işlemek, 51. maddenin üçüncü fıkrasında geçen “bir yıl içindehız sınırını 5 defa ihlal etmek”, 118. maddenin ikinci ve üçüncü fıkralarındayazılı “100 ceza puanını doldurmak” suçlarından birinin tesbiti halinde, sürücübelgelerinin geçici olarak geri alınması işlemlerine bu Kanunun 6. maddesindesayılan trafik görevlileri yetkilidir”denilerek sürücü belgelerinin geçiciolarak geri alınmasına ilişkin uyuşmazlıklar adli yargının görev alanındançıkarılmıştır.

Anayasa'nın 7. maddesine göre, yasama yetkisi Türk Milleti adınaTürkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir. Yasakoyucu, ceza hukuku alanındatoplumsal gereksinmelerin zorunlu kıldığı yasal düzenlemeleri yaparken,Anayasa'nın ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla hangieylemlerin suç sayılacağı, bunlara uygulanacak yaptırımların türü ile nelerinağırlaştırıcı veya hafifletici neden olarak kabul edileceği ya da önceden adlisuç kapsamındaki bir eylemin, ortaya çıkan yeni olgular karşısında idariyaptırıma bağlanarak cezalandırma yetkisinin trafik zabıtasına verilmesi gibikonularda takdir yetkisine sahiptir.

Toplumsal sonuçları bakımından doğurduğu tehlikenin ağırlığınagöre, kimi eylemlere idarenin bizzat müeyyide uygulaması bir zorunluluk olarakortaya çıkmaktadır. Bu durumlarda, yargılamanın genel usul kurallarına göreyapılması, yargı organlarının mevcut iş yükünü daha da artıracağı gibi busuçları işleyenlerin, çoğu kez daha ağır suçlar işlediği iddiasıyla haklarındasoruşturma yürütülen sanıklarla birlikte mahkeme huzuruna çıkarılarak kimiolumsuzluklarla karşılaşmalarına da neden olabilecektir. Öte yandan, hukukaaykırı farklı nitelikteki eylemlerin aralarında hiçbir ayırım yapılmadan aynıtür yaptırıma bağlı tutulması cezadan beklenen önleme ve caydırıcılık gibiamaçlara ulaşılmasını da engelleyebilecektir. Nitekim, bu sakıncaları önlemekamacıyla, birçok çağdaş ülke hukukunda önemsiz görülen bazı fiiller ceza hukukualanından çıkarılarak idari yaptırımlara konu edilmektedir.

Öğretide de kabul edildiği gibi, idarenin, bir yargı kararınagerek olmaksızın yasaların açıkça verdiği bir yetkiye dayanarak İdare Hukukunaözgü yöntemlerle, doğrudan doğruya uyguladığı yaptırımlara “idarî yaptırım”denilmektedir. İtiraz konusu kurallarla birinci defa alkollü araç kullanmaeylemine yönelik olarak uygulanması öngörülen sürücü belgesinin geri alınmasıda bu anlamda bir idari yaptırımdır.

Yasakoyucu, takdir yetkisini kullanarak, itiraz konusu kurallarla2918 sayılı Yasa'nın önceden adliye mahkemelerinin görevinde olan birinci defaalkollü araç kullanmak eylemini idari bir suç haline getirerek, bu görevitrafik zabıtasına devretmiştir. Böylece, Yasa'nın kimi kurallarıyla hukukaaykırılıkları kabul edilen eylemlere uygulanacak yaptırımın, bunlarınağırlığına göre kişiselleştirilmesi amaçlanmıştır. Söz konusu yaptırımlarakarşı kuşkusuz hukuk devletinin gereği olan yargı yolu da açıktır.

Öte yandan, Anayasa'nın 38. maddesinde yer alan “idareninkişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamayacağı”nailişkin kuralın gerekçesinde, fıkranın kişi hürriyetinin ağır tahdidini teşkileden hapis cezalarının yalnız mahkemelerce hükmedilebileceği, yani bunun bir“idari müeyyide” olarak (mesela disiplin cezası) idare tarafındanuygulanamayacağı esasını getirdiği belirtilmektedir. Bu durumda, idareyeyasayla hürriyeti bağlayıcı cezalar dışında para cezası, disiplin cezası ya dabelli bir haktan geçici olarak yoksun kılma gibi yaptırımlar uygulama yetkisiverilmesine Anayasal engel bulunmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu ibareler Anayasa'nın 2., 11.ve 38. maddelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.

Konunun Anayasa'nın 13. ve 36. maddeleri ile ilgisi görülmemiştir.

VI. SONUÇ

13.10.1983 günlü, 2918 sayılı “Karayolları Trafik Kanunu”nun;

1- 8.3.2000 günlü, 4550 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle değiştirilen112. maddesinin birinci fıkrasının, “Sürücü belgelerinin geçici olarak gerialınması hariç olmak üzere...”,

2- 4550 sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle eklenen Ek 13. maddesinin,“... 48 inci maddede gösterilen “alkollü araç kullanmak” suçunu birinci veikinci defasında işlemek,...”,

bölümlerinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 13.5.2004gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.