ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2000/5
Karar Sayısı : 2003/65
Karar Günü : 18.6.2003
Resmi Gazete tarih/sayı: 8.5.2004/25456
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : İstanbul 1. Ağır CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 7.1.1932 günlü, 1918sayılı "Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun"un 27. maddesinin3217 sayılı Yasa ile eklenen dördüncü fıkrasında yer alan "Bu fıkradakimiktarı, Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yayınlanan'Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksi'ndeki artışlar oranında artırmayaBakanlar Kurulu yetkilidir. Bu kararlar Resmi Gazete'de yayımlanır"tümcelerinin, Anayasa'nın 7. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Toplu kaçakçılık suçundan açılan kamu davasında, itiraz konusukuralların Anayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddî bulan Mahkeme, iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
1918 sayılı Yasa'nın 27. maddesine 5.6.1985 günlü, 3217 sayılıYasa ile eklenen, itiraz konusu tümceleri de içeren dördüncü fıkra şöyledir:
"İkinci fıkranın uygulanmasını gerektiren durumlarda; malveya eşyanın özel kanunlarla veya (...) ihracat rejimi kararlarıyla memleketeithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birlikte gümrüklenmiş piyasa değerininotuz milyon (Beşyüzaltmışbeşmilyon) lirayı geçmemesi ve tekele tabi maddelerdenolmaması halinde, ikinci fıkradaki ağır hapis cezasına hükmedilmeyip sadeceüçüncü fıkraya göre ağır para cezasına ve mal veya eşyanın müsaderesine kararverilir. Bu fıkradaki miktarı, Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığıtarafından yayınlanan 'Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksi'ndeki artışlaroranında artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir. Bu kararlar Resmi Gazete'deyayımlanır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 7. ve 38. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Haşim KILIÇ,Yalçın ACARGÜN, Mustafa BUMİN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Mustafa YAKUPOĞLU, FulyaKANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY ve Tülay TUĞCU'nunkatılımlarıyla 9.2.2000 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- İtiraz Konusu Kuralların Anlam ve Kapsamı
1918 sayılı Yasa'nın 27. maddesinin ikinci fıkrasında, toplukaçakçılık suçu tanımlanarak bu suç için ağır hapis cezası öngörülmüş, üçüncüfıkrasında ise ayrıca ağır para cezasına hükmolunacağı, kaçak eşya vemaddelerin de müsadere edileceği belirtilmiştir. Anılan maddeye 3217 sayılıYasa ile eklenen dördüncü fıkrada, ikinci fıkranın uygulanmasını gerektirendurumlarda, mal veya eşyanın özel yasalarla veya ... ihracat rejimikararlarıyla memlekete ithal veya ihracı yasaklanmamış olmakla birliktegümrüklenmiş piyasa değerinin yasada belirli miktarı geçmemesi ve tekele tabimaddelerden olmaması halinde, ikinci fıkradaki ağır hapis cezasınahükmedilmeyip sadece üçüncü fıkraya göre ağır para cezasına ve mal veyaeşyanın zoralımına karar verileceği, fıkradaki miktarı, Başbakanlık Hazine veDış Ticaret Müsteşarlığı tarafından yayınlanan Toptan Eşya Fiyatları Yıllıkİndeksindeki artışlar oranında arttırmaya Bakanlar Kurulu'nun yetkili olduğu,bu kararların Resmî Gazete'de yayımlanacağı öngörülmüştür.
Öğretide, suçun kurucu unsurlarının sayısı ve özü hususunda, görüşbirliği olmamakla birlikte, bu unsurlar yanında suçun varlık ya da yokluğunaetki etmemesine karşın onun ağırlığını azaltan veya çoğaltan kimi unsurlarınvarlığı kabul edilmekte ve bunlara "ikinci derecede unsurlar" ya da"suça tesir eden haller"denilmektedir.
1918 sayılı Yasa'nın 27. maddesinin dördüncü fıkrasının ilkcümlesinde yer alan koşullardan biri olan, suça konu eşyanın gümrüklenmişpiyasa değerinin tutarı, suçun varlığına ya da yokluğuna etkili olmamaklabirlikte sonuçta verilecek cezanın cinsinin belirlenmesi açısından suçununsurları kadar önemli ve cezaya etkili hususlardan biridir. Verilecek cezanınsırf "para cezası" ya da "para cezası ile birlikte ağır hapiscezası"olmasını belirlemeye etkili olan, Yasa'da belirtilen miktarın(30.000.000.- TL) artırılması yetkisi, iptali istenilen kuralla BakanlarKurulu'na bırakılmıştır. Bakanlar Kurulu bu yetkiyi iki kez kullanarak,30.5.1993 gün ve 93/4473 sayılı Karar ile bu miktarı 565.000.000.- TL'ye, 11.9.2000gün ve 2000/1291 sayılı Karar ile de 31.316.000.000.- TL'ye yükseltmiştir.Anılan düzenleme ile Bakanlar Kurulu'na söz konusu miktarı sadece artırmayetkisi verilmiş olup, bu yetki Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığı tarafındanyayımlanan Toptan Eşya Fiyatları İndeksi dikkate alınarak, bu indekslerdegösterilen artış oranında yapabilecektir. Bu kararlar ise Resmî Gazete'deyayımlanacaktır.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuran Mahkeme, Anayasa'da yer alan "kanunsuz suç ve cezaolmaz" ilkesi uyarınca, ceza ve ceza yerine geçen tedbirlerin yasaylakonulabileceğini, idarenin kişi özgürlüklerinin kısıtlanması sonucunu doğuranbir müeyyide uygulayamayacağını, ayrıca yasama yetkisinin Türk Milleti adınaTBMM'ne ait bulunduğunu, bu yetkinin devredilemeyeceğini, bu nedenlerle itirazkonusu kuralın Anayasa'nın 7. ve 38. maddelerine aykırı olduğunu ilerisürmüştür.
Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, "kimse kanunun suçsaymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz" denilerek "suçunyasallığı", üçüncü fıkrasında da "ceza ve ceza yerine geçen güvenliktedbirleri ancak kanunla konulur" denilerek "cezanın yasallığı"ilkesi vurgulanmıştır.
Suç ve cezaların yasayla belirlenmesi, çağdaş ceza hukukunun temelilkelerinden biridir. Günümüzde bu ilkeye uluslararası hukukta ve insan haklarıbelgelerinde de yer verilmektedir. İlkenin esası, kişilerin yasak eylemleri vebunlar karşılığında verilecek cezaları önceden bilmelerini sağlamakdüşüncesine dayanmaktadır. Suç ve cezaların yalnızca yasayla konulup kaldırılmasıda yeterli olmayıp kuralların kuşkuya yer vermeyecek biçimde açıkve sınırlarının da belli olması gerekir. Bu bağlamda cezanın yasallığı ilkesi,bir suça uygulanacak yaptırım türlerinin, ölçülerinin hangi sınırlar içindeuygulanacağının, nelerin hangi ölçüde hafifletici veya ağırlaştırıcıneden olacağının da yasakoyucu tarafından kurala bağlanmasınıgerekli kılar.
Toplu kaçakçılık suçlarında "hapis cezası ile birlikte paracezası" ya da sadece "para cezası" verilebilmesininkoşullarından olan mal veya eşyanın "gümrüklenmiş piyasa değerininotuz milyon (31.316.000.000) lirayı geçmemesi"ne ilişkin itirazkonusu kuralda yer alan otuz milyonluk miktarı, Hazine ve Dış TicaretMüsteşarlığı tarafından yayımlanan 'Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeks'indekiartışlar oranında yükseltme yetkisi Bakanlar Kurulu'na verilmiştir. Bununlayasakoyucunun ülkedeki enflasyonu dikkate aldığı kuşkusuzdur. Ancak,burada önemli olan husus, Bakanlar Kurulu'na verilen bu yetkinin ne zamankullanılacağının belli olmamasıdır. Söz konusu düzenleme ile "Toptan EşyaFiyatları Yıllık İndeks"indeki artış oranına paralel olarak belliaralıklarla bu miktarı yükseltme zorunluluğu getirilmediğinden, BakanlarKurulu, istediği zaman artırma yetkisini kullanabilecektir. Böylece cezadabelirsizliğe yol açılmış olacaktır.
Öte yandan, Bakanlar Kurulu Kararı ile suç yaratılmamakta veya bireylem suç olmaktan çıkarılmamakta ise de, bunlar kadar önemli olan söz konususuç için yasada öngörülen cezanın niteliği, para cezası veya özgürlüğübağlayıcı ceza olarak değiştirilebilmektedir.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 38. maddesineaykırıdır. İptali gerekir.
Kuralın Anayasa'nın 7. maddesi yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.
Bakanlar Kurulu'nun genel ve düzenleyici işlemlerinin ResmîGazete'de yayımlanması doğal olduğundan, fıkranın son tümcesinde yer alan"Bu kararlar Resmî Gazetede yayımlanır" kuralının Anayasa'ya aykırıbir yönü bulunmamaktadır.
C- İptalin Diğer Kurallara Etkisi
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanunu'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirlikurallarının iptali, diğer kimi kurallarının veya tümünün uygulanmamasısonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptalinekarar verilebileceği öngörülmektedir.
1918 sayılı "Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun"un27. maddesine 3217 sayılı Yasa ile eklenen dördüncü fıkrasının "Bufıkradaki miktarı, Başbakanlık Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlığıtarafından yayınlanan "Toptan Eşya Fiyatları Yıllık İndeksi"ndekiartışlar oranında artırmaya Bakanlar Kurulu yetkilidir." biçimindekitümcenin iptali nedeniyle uygulama olanağı kalmayan aynı fıkranın soncümlesinde yer alan "Bu kararlar Resmî Gazetede yayımlanır"kuralının da 2949 sayılı Yasa'nın 29. maddesinin ikinci fıkrası uyarıncaiptaline karar verilmesi gerekir.
VI- SONUÇ
7.1.1932 günlü, 1918 sayılı"Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun"un27. maddesine 3217 sayılı Yasa ile eklenen dördüncü fıkranın;
A- "Bu fıkradaki miktarı, Başbakanlık Hazine ve DışTicaret Müsteşarlığı tarafından yayınlanan "Toptan Eşya FiyatlarıYıllık İndeksi"ndeki artışlar oranında artırmaya Bakanlar Kuruluyetkilidir." biçimindeki tümcesinin, Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE,
B- "Bu kararlar Resmi Gazete'de yayımlanır." biçimindekitümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE,
C- İptal edilen tümcesi nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan "Bu kararlar Resmi Gazetede'deyayımlanır" tümcesinin de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşuve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğinceİPTALİNE,
18.6.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN