ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2000/80
Karar Sayısı : 2003/96
Karar Günü : 11.11.2003
Resmi Gazete tarih/sayı: 15.1.2004/25347
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara Altıncı İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 4.11.1981 günlü, 2547 sayılıYükseköğretim Kanunu'nun 13. maddesinin 3826 sayılı Yasa ile değiştirilen (a)fıkrasının birinci bendinde yer alan "... bunlardan YükseköğretimKurulunun seçeceği üç kişi..." ibaresinin, Anayasa'nın 13., 104., 130. ve131. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Üniversite rektör adaylığı seçimine katılan ve öğretim üyeleritarafından yapılan seçimde ikinci yüksek oyu alarak altı kişilik adaylistesinin ikinci sırasında bulunan, ancak Yükseköğretim Kurulu tarafındanseçilerek Cumhurbaşkanına sunulan üç kişilik listede yer almayan davacının,rektör adayı belirleme işleminin iptali ve Cumhurbaşkanlığı'nın atama işlemininyok sayılması için açtığı davada, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığısavını ciddî bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
2547 sayılı Yasa'nın 13. maddesinin 3826 sayılı Yasa iledeğiştirilen (a) fıkrasının itiraz konusu ibareyi de içeren birinci bendişöyledir:
"a) Devlet Üniversitelerinde rektör, profesör akademikunvanına sahip kişiler arasından görevdeki rektörün çağrısı ile toplanacaküniversite öğretim üyeleri tarafından seçilecek adaylar arasındanCumhurbaşkanınca atanır. Rektörün görev süresi 4 yıldır. Süresi sona erenleraynı yöntemle yeniden atabilirler. Ancak iki dönemden fazla rektörlükyapılamaz. Rektör, üniversite veya yüksek teknoloji enstitüsü tüzelkişiliğini temsileder. Rektör adayı seçimleri gizli oyla yapılır. Oy veren her öğretim üyesi oypusulasına yalnız bir isim yazabilir. Birinci toplantıda öğretim üyelerinin enaz yarısının hazır bulunması şarttır. Bu sağlanamadığı takdirde toplantı 48saat ertelenir ve nisap aranmaksızın seçime geçilir. Bu toplantıda en çok oyalan 6 kişi aday olarak seçilmiş sayılır, bunlardan Yükseköğretim Kurulununseçeceği üç kişi atanmak üzere Cumhurbaşkanına sunulur. Vakıflarca kurulanüniversitelerde rektör adaylarının seçimi ve rektörün atanması ilgili mütevelliheyet tarafından yapılır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 13., 104., 130. ve 131. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, MahirCan ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ınkatılımlarıyla 14.12.2000 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Yükseköğretim Kurulu'na verilen görev veyetkilerin Anayasa'nın 131. maddesinde sayıldığı, bunlar arasındaüniversitelerin rektör seçimlerinde, öğretim üyeleri tarafından seçilen altırektör adayının üçe indirilmesi görevinin bulunmadığı, Yükseköğretim Kurulutarafından yapılan bu seçimin, yalnız Anayasa'nın 104. ve 130. maddeleri ileCumhurbaşkanı'na tanınan üniversite rektörünü seçme ve atama yetkisini değil,bu konuda üniversite öğretim üyelerine tanınan seçim hakkını da anlamsızkılarak, öğretim üyelerinin demokratik haklarını sınırlandırdığı, bu nedenlerlede öğretim üyeleri tarafından seçilen altı rektör adayının Yükseköğretim Kurulutarafından üç adaya indirilmesine ilişkin kuralın, Anayasa'nın 13., 104., 130.ve 131. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 130. maddesinin altıncı fıkrasında, "kanununbelirlediği usul ve esaslara göre rektörler Cumhurbaşkanınca seçilir veatanır" denilmiş, 104 . maddesinde de üniversite rektörlerini seçme göreviCumhurbaşkanının yürütme alanına ilişkin görevleri arasında sayılmıştır.Böylece, rektörlerin seçimleri ve atanmaları konusundaki nihaî yetkiCumhurbaşkanı'na verilirken buna ilişkin usul ve esasları belirleme yetkisi iseyasakoyucuya bırakılmıştır.
2547 sayılı Yasa'nın 13. maddesinin (a) fıkrasının 3826 sayılıYasa ile değiştirilen birinci bendi uyarınca, üniversite öğretim üyeleritarafından altı rektör adayının seçilmesi, bunlar arasından YükseköğretimKurulu'nca belirlenecek üç adayın da seçim ve atama yapılmak üzereCumhurbaşkanı'na sunulması, Anayasa'nın 130. maddesine göre, rektör seçimi veatanması konusunda yasakoyucuya verilen düzenleme yetkisi bağlamındaCumhurbaşkanı'nın yapacağı seçimden önce adayların saptanması işlemidir. Kuşkusuz,Yükseköğretim Kurulu, Cumhurbaşkanı'na sunulacak üç adayı belirlerken,üniversite öğretim üyelerinin seçtikleri adayların aldıkları oy oranı ve bunagöre yapılan sıralama ile diğer objektif ölçütleri de gözeterekCumhurbaşkanı'nın rektör seçme ve atama yetkisinin adil ve hukuka uygun olarakkullanılması için gerekli ortamı sağlayacak, ayrıca, bu işlem, yargı denetiminede açık olacaktır.
Belirtilen nedenlerle kural, Anayasa'nın 104. ve 130. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Sacit ADALI ve Fazıl SAĞLAM bu görüşlere ek gerekçe ilekatılmışlardır.
Konunun Anayasa'nın 13. ve 131. maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
VI- SONUÇ
4.11.1981 günlü, 2547 sayılı "Yükseköğretim Kanunu"nun13. maddesinin 3826 sayılı Yasa ile değiştirilen (a) fıkrasının 1. bendinde yeralan "...bunlardan Yükseköğretim Kurulunun seçeceği üç kişi..."ibaresinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.11.2003 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fazıl SAĞLAM
EKGEREKÇE
1982 Anayasası'na göre rektörleri seçme ve atama yetkisiCumhurbaşkanı'na verilmiştir. Bu kuralda herhangi bir değişiklik yapılmışdeğildir. Bu nedenle "kanunun belirleyeceği usul ve esaslar"Cumhurbaşkanı'nın bu yetkisini etkisiz kılacak bir düzenleme olamaz. Tam aksineona yardımcı bir işleve sahip olmak zorundadır. Bu amaçla çıkarılacak bir yasabu işlevi yerine getirme yetkisini, yasanın orijinal metninde olduğu gibiyalnızca YÖK'e verebileceği gibi, itiraz konusu kuralda düzenlendiği şekildeYÖK ile birlikte ilgili üniversitenin öğretim üyelerinin de katılımına açıktutabilir. Ancak üniversite özerkliğinin asli sahipleri olan öğretim üyelerininiradesine öncelik veren bir yöntemin rektörlerin seçilmeleri ve atanmalarıbakımından üniversite özerkliğine ve demokratik ilkelere daha uygun düştüğü dekuşkusuzdur. İtiraz konusu kuralda orta bir yol izlenerek, rektör adaylarınınseçimi önce o üniversitenin bilimsel özerkliğinin asli sahibi olan öğretimüyelerince yapılmakta, bu seçim sonunda belirlenen 6 kişilik aday listesi, YÖKbünyesinde yapılan ikinci bir seçimle üçe indirilmektedir. Burada YÖK'ün seçmeyetkisini birinci seçmenin iradesine uygun olarak kullanması asıldır. Aksitakdirde asıl seçmenin iradesine müdahale edilmiş olur. Böyle bir müdahaleninhaklı olabilmesi için hukuken geçerli bir nedene dayanması gerekir. Örneğinsıralamada üst sırada yer alan bir adayın, yasanın aradığı koşullarıtaşımaması, üniversite özerkliği ve onun gerektirdiği bilimsel bağımsızlıkla yada akademik etik kuralları ile bağdaşmayan bir eylem ya da eserinin bir tespitedilmiş olması, bir sıralama değişikliğini haklı ve gerekli kılabilir.
Üniversitelerde yapılan rektör adayı seçimlerine altıdan fazlaadayın katılması göstermelik bir durumdur. Yarışma çoğu kez iki, üç ya da dörtaday arasında cereyan eder. Bu durumda dava konusu olayda olduğu gibi, saltyasanın öngördüğü 6 kişilik listeyi oluşturmak ve böylece rektörlük seçimininyapay bir biçimde tekrarlanmasını önlemek amacıyla kendisine oy veren sembolikadaylar gündeme gelir. Bunlar gerçek anlamda aday değildir. YÖK'ün bu türdensembolik iki aday yanında seçilmesini istediği bir gerçek adayı ekleyerekCumhurbaşkanı'na üç kişilik liste sunması, Anayasa'nın Cumhurbaşkanı'natanıdığı bir yetkiyi kullanılmaz hale getirir.
YÖK'ün öğretim üyelerinin iradesine haksız bir biçimde müdahaleetmesi ve/veya yasanın kendisine tanıdığı yardımcı nitelikteki bir yetkiyiCumhurbaşkanının Anayasa'da öngörülmüş olan yetkisini etkisiz kılacak biçimdekullanması halinde, böyle bir işlemin iki yoldan denetlenmesi mümkündür.Cumhurbaşkanı olayda olduğu gibi listeyi geri çevirebilir ve/veya hak vemenfaati haleldar olan aday, idari yargıya başvurarak YÖK işlemininyürütülmesinin durdurulmasını ve iptalini isteyebilir. İtiraz konusu kuralı heriki denetim olanağına da açık olarak yorumlamak, Anayasa'nın 104, 130 ve 125.maddelerinin gereğidir. İtiraz konusu kural, yukarıdaki anlam ve kapsamıylaAnayasa'ya aykırı görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle karara bu ek gerekçe ile katılıyoruz.
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fazıl SAĞLAM