ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2000/82
Karar Sayısı : 2002/193
Karar Günü : 26.11.2002
Resmi Gazete tarih/sayı:26.02.2003/25032
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Beydağ Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 8.6.1984 günlü, 219 sayılı"Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanun Hükmünde Kararname"nin 32. maddesinin birinci fıkrasının ilktümcesinin, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 5., 6., 7., 11., 13., 17., 22.,23., 24., 38., 42., 49., 87. ve 91. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Genel nüfus sayımı için 22.10.2000 günü ilan edilen sokağa çıkmayasağına uymayan davalı hakkında Cumhuriyet Savcılığı'nca TCK'nun 526. maddesiuyarınca cezalandırılması istemiyle açılan davada, 219 sayılı Kanun HükmündeKararname'nin 32. maddesinin birinci fıkrasının ilk tümcesinin Anayasa'yaaykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı
8.6.1984 günlü, 219 sayılı "Devlet İstatistikEnstitüsü Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun HükmündeKararname"nin itiraz konusu ilk cümleyi de içeren 32. maddesinin birincifıkrası şöyledir:
"Madde 32- Genel nüfussayımlarında sokağa çıkma yasağı konur. Bu sayımlarda her vatandaş geçerli birözürü olmadıkça sayım komiteleri ve bunların bulunmadığı yerlerde o yerin enbüyük mülki amiri tarafından verilecek nüfus sayımı ve denetleme memurluğuişini kabul etmek zorundadır. Nüfus sayımlarında görev alacaklar ve istisnaedilecekler, bu sayımla ilgili olarak çıkartılacak yönetmelikle tespitolunur."
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 5., 6., 7.,11., 13., 17., 22., 23., 24., 38., 42., 49., 87. ve 91. maddelerine dayanılmış,19. maddesi ise ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, MahirCan ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ınkatılmalarıyla 14.12.2000 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELEMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu KHK kuralı ve ilgili görülen Anayasa kurallarıyla bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Başvuru kararında, 219 sayılı KHK'nin 32. maddesinin birincifıkrasının ilk tümcesinde, genel nüfus sayımlarında sokağa çıkma yasağıkonulacağının belirtildiği, oysa temel hak ve özgürlüklerin sınırlandırılmasıanlamına gelen bu düzenlemenin Anayasa'ya göre ancak yasa ile yapılabileceği,Bakanlar Kurulunca çıkarılan KHK'lerle temel hak ve özgürlüklerinkısıtlanamayacağı belirtilerek itiraz konusu kuralın Anayasa'nın Başlangıç'ıile 2., 5., 6., 7., 11., 13., 17., 22., 23., 24., 38., 42., 49., 87. ve 91.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
İtiraz konusu kuralın da yer aldığı 8.6.1984 günlü, 219 sayılı"Devlet İstatistik Enstitüsü Başkanlığının Kuruluş ve Görevleri HakkındaKanun Hükmünde Kararname", 17.6.1982 günlü, 2680 sayılı Yetki Kanunu ilebu Kanun'un süresinin 2 yıl daha uzatılmasını öngören 2.12.1983 günlü, 2967sayılı Yetki Kanunu'na dayanmaktadır.
Anayasa'da kimi konuların KHK'lerle düzenlenmesi yasaklanmaktadır.Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrasında "sıkıyönetim ve olağanüstühaller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci ve ikincibölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri ile dördüncübölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler..."in kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemeyeceği belirtilmiştir. Bu kural gereğince, TürkiyeBüyük Millet Meclisi "Bakanlar Kurulu"na ancak yasak alana girmeyenbelli konularda kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların, kanunhükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'yaaykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmayamecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçeile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu durumda, itiraz konusu kuralilgisi nedeniyle Anayasa'nın 19. maddesi yönünden de incelenmiştir.
Anayasa'nın 19. maddesi kişi özgürlüğünü ve güvenliğini korumayayönelik hükümleri içermektedir. Madde, sadece keyfi yakalama ve tutuklamayakarşı bir güvenceden ibaret olmayıp, kişiye dilediği gibi karar verip hareketedebilme olanağı sağlayan özgürlükler alanını kapsamakta ve bir kimseninbaşkasına zarar vermeden, vücut ve hareket serbestisine sahip olması, dilediğigibi dolaşabilmesi ve yasayla belirlenen ve sınırlanan durumlar dışında hareketve gidip-gelme özgürlüğünden yoksun bırakılamamasını ifade etmektedir.
Herkesin yerleşme ve seyahat özgürlüğüne sahip olduğunun açık birbiçimde ifade edildiği Anayasa'nın 23. maddesi ile kişilerin gidip-gelme,dolaşma, hareket özgürlükleri güvenceye alınmakta ve bu özgürlüklerin sadecemaddede belirtilen nedenlerle ve yasayla sınırlandırılabileceği kabuledilmektedir.
Dava konusu kuralla getirilen sokağa çıkma yasağı, 19. ve 23.maddelerde belirtilen sınırlamalar içinde yer almadığı gibi her iki kural daAnayasa'nın ikinci kısmının ikinci bölümünde, başka bir anlatımla Anayasa'nın91. maddesi ile sıkıyönetim ve olağanüstü haller dışında kanun hükmündekararnamelerle düzenleme yapılamayacağı belirtilen yasak alanda yer almaktadır.
İtiraz konusu 219 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 32.maddesinin birinci fıkrasının ilk cümlesi ile genel nüfus sayımlarında sokağaçıkma yasağı getirilerek, Anayasa'nın 19. ve 23. maddelerinde anlatımını bulantemel hak ve özgürlüklerin kanun hükmünde kararname ile düzenlenmesi,Anayasa'nın 91. maddesine aykırılık oluşturmaktadır. Kuralın iptali gerekir.
Konunun başvuru kararında dayanılan diğer Anayasa kurallarıyönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.
VI- SONUÇ
8.6.1984 günlü, 219 sayılı "Devlet İstatistik EnstitüsüBaşkanlığının Kuruluş ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin32. maddesinin birinci fıkrasının ilk tümcesinin, Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, 26.11.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA
Üye
Mehmet ERTEN