Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2001/1, K.2004/36 Sayılı Karar - 23/03/2004

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2001/1

Karar Sayısı : 2004/36

Karar Günü : 23.3.2004

Resmi Gazete tarih/sayı: 21.4.2004/25440

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bursa Asliye 1.Ticaret Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 24.6.1995 günlü, 551 sayılı“Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname”nin 165. maddesininüçüncü fıkrasının, Anayasa'nın 5., 10., 12., 36. ve 152. maddelerine aykırılığısavıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Faydalı model belgesinin hükümsüzlüğüne karar verilmesi istemiyleaçılan davada, 551 sayılı “Patent Haklarının Korunması Hakkında Kanun HükmündeKararname”nin 165. maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme iptali için başvurmuştur.

III-YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı

24.6.1995 günlü, 551 sayılı “Patent Haklarının Korunması HakkındaKanun Hükmünde Kararname”nin 165. maddesinin itiraz konusu üçüncü fıkrasışöyledir:

“Madde 165-

...

Zarar gören üçüncü kişilerin ve ilgili resmi makamların faydalımodel belgesinin hükümsüzlüğünü talep edebilmeleri için, 161 inci maddeye göreitiraz yapmış olmaları şarttır.

...”

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 5., 10., 12., 36. ve 152.maddelerine dayanılmış, 91. maddesi ise ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, FulyaKANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve AhmetAKYALÇIN'ın katılmalarıyla 15.1.2001 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,sınırlama sorununun esas inceleme evresinde ele alınmasına oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELEMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu KHK kuralı ve ilgili görülen Anayasa kurallarıyla bunların gerekçelerive diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

Sınırlama yapılmasına gerek görülmeyerek istemin incelenmesinegeçildi:

Başvuru kararında, 551 sayılı Patent Haklarının Korunması HakkındaKanun Hükmünde Kararnamenin faydalı model belgesine ilişkin hükümsüzlükhallerinin düzenlendiği 165. maddesinin üçüncü fıkrasında, patent belgesininhükümsüzlüğüne yönelik davalardan farklı olarak bir itiraz şartı öngörülmesininçelişki yarattığı ve hak arama özgürlüğünü kısıtladığı belirtilerek itirazkonusu kuralın, Anayasa'nın 5., 10., 12., 36. ve 152. maddelerine aykırı olduğuileri sürülmüştür.

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların, kanunhükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'yaaykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmayamecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçeile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralilgisi nedeniyle Anayasa'nın 91. maddesi yönünden de incelenmiştir.

Anayasa'nın 91. maddesinin birinci fıkrası uyarınca, sıkıyönetimve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez. Buna göre, Türkiye Büyük Millet Meclisi, “BakanlarKurulu”na belirtilen bölümlerde yer alan hak ve ödevlerle ilgili konulardakanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi veremez.

8.6.1995 günlü, 4113 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkarılan551 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 165. maddesinin itiraz konusu üçüncüfıkrasına göre, faydalı model belgesinin hükümsüzlüğüne karar verilmesiistemiyle zarar gören üçüncü kişiler ile ilgili resmî makamlar tarafından davaaçılabilmesi için, faydalı model belgesi başvurusunun ilgili Bültende ilanedilmesinden itibaren, 551 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 161. maddesi uyarıncaüç ay içerisinde Patent Enstitüsü'ne idari itirazda bulunulmuş olma koşuluaranarak, dava açma hakkı sınırlandırılmıştır.

Anayasa'nın 36. maddesinde, “Herkes, meşru vasıta ve yollardanfaydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia vesavunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir” denilerek dava açma hakkına yerverilmiştir. Ancak bu madde, Anayasa'nın 91. maddesi ile sıkıyönetim veolağanüstü haller dışında kanun hükmünde kararnamelerle düzenlemeyapılamayacağı belirtilen ikinci kısmının ikinci bölümünde yer aldığından davaaçma hakkını ilgilendiren düzenlemenin kanun hükmünde kararnamelerle yapılmasıolanaklı değildir.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 91.maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Konunun başvuru kararında dayanılan diğer Anayasa kurallarıyönünden incelenmesine gerek görülmemiştir.

VI- SONUÇ

24.6.1995 günlü, 551 sayılı “Patent Haklarının Korunması HakkındaKanun Hükmünde Kararname”nin 165. maddesinin üçüncü fıkrasının Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE, 23.3.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.