ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2001/303
Karar Sayısı : 2001/333
Karar Günü : 19.7.2001
R.G. Tarih-Sayı :15.09.2001-24524
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Adana 2. Sulh Hukuk Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 18.5.1955 günlü, 6570 sayılı"Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun"a 16.2.2000 günlü, 4531 sayılıYasa ile eklenen Geçici 7. maddenin birinci fıkrasının ilk tümcesindeki"...2001 yılında ise yıllık % 10..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 5. ve35. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Kira tespiti istemiyle açılan davada, 6570 sayılı Yasa'ya16.2.2000 günlü, 4531 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 7. maddenin birincifıkrasının ilk tümcesindeki "...2001 yılında ise yıllık % 10..."ibaresini Anayasa'ya aykırı bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
6570 sayılı "Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun"a 4531sayılı Yasa ile eklenen ve itiraz konusu kuralı da içeren Geçici 7. maddeşöyledir :
"GEÇİCİ MADDE 7.- Sözleşmelerdekararlaştırılan kira paraları 2000 yılında yıllık % 25, 2001 yılında ise yıllık% 10 oranında artırılabilir. Ancak, taşınmazın bulunduğu bölgede rayiç kiraparasındaki artış bu oranların altında ise bu oranlar uygulanmaz.
Kira parasının yabancı para veya kıymetli madene endeksli olarakbelirlendiği sözleşmelerde ayrıca yıllık artış uygulanmaz.
Kira parasının artış sınırlarının aşılması amacıyla yeniden kirasözleşmesi yapılamaz.
Kira tespit davalarında da yukarıdaki sınırlamalara uyulur."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç vegörevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkeninbölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumunrefah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayansiyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddi ve manevivarlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır."
3- "MADDE 35.- Herkes, mülkiyet vemiras haklarına sahiptir.
Bu haklar, ancak kamu yararı amacıyla, kanunla sınırlanabilir.
Mülkiyet hakkının kullanılması toplum yararına aykırıolamaz."
C- İlgili Anayasa Kuralı
İlgili görülen Anayasa kuralı şöyledir:
"MADDE 13.- Temel hak vehürriyetler, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmez bütünlüğünün, millîegemenliğin, Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamu düzeninin, genel asayişin,kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığın korunması amacı ile ve ayrıcaAnayasanın ilgili maddelerinde öngörülen özel sebeplerle, Anayasanın sözüne veruhuna uygun olarak kanunla sınırlanabilir.
Temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özel sınırlamalardemokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamaz ve öngörüldükleri amaçdışında kullanılamaz.
Bu maddede yer alan genel sınırlama sebepleri temel hak vehürriyetlerin tümü için geçerlidir."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, MahirCan ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'nınkatılmalarıyla 17.5.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, aykırılık savına dayanak yapılan ve ilgili görülen Anayasakurallarıyla bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
6570 sayılı "Gayrimenkul Kiraları Hakkında Kanun"a,16.2.2000 günlü, 4531 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 7. maddenin birincifıkrası ile, ekonomik göstergelerde öngörülen yıllık değişikliklerin kiraparası artışlarına yansıtılması amacıyla bunlara sınırlama getirilmiş,sözleşmelerde kararlaştırılan bedelin 2000 yılı için % 25, 2001 yılı için de %10 oranında artırılabileceği belirtilmiştir.
Mahkeme başvuru kararında, itiraz konusu kuralla, sözleşmelerdekararlaştırılan kira paralarının 2000 yılında yıllık yüzde 25, 2001 yılında iseyıllık yüzde 10 olarak artırılabileceğini; 2000 yılı program hedefindeenflasyonun yüzde 25 olarak öngörülmesine karşın yüzde 39 oranındagerçekleştiğini; bu sapma sonucunda kiralayanların yüzde 14 oranında bir kaybauğradığını; 2001 yılında ise 22 Şubat 2001 tarihindeki ekonomik kriz nedeniyle,yeni enflasyon hedefinin yüzde 50'nin üzerine çıktığını; 2001 yılı kiralarınıyüzde 10 oranıyla sınırlayan düzenlemenin uygulama olanağı kalmadığını;kira parasının belirlenmesinde mülkiyet hakkının özünün zedelenmemesigerektiğini; bu nedenlerle, itiraz konusu ibarenin Anayasa'nın 2., 5. ve 35.maddelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanunhükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasa'yaaykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmayamecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başkagerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusukural yalnız Anayasa'nın 2., 5. ve 35. maddeleri yönünden değil, ilgisinedeniyle 13. maddesi yönünden de incelenmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir" denilmektedir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen "hukuk devleti"insan haklarına saygılı, bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete veeşitliğe uygun bir hukuk düzeni kuran ve bu düzeni sürdürmekle kendini yükümlüsayan, bütün davranışlarında Anayasa'ya ve hukuk kurallarına uyan işlem veeylemleri yargı denetimine bağlı olan devlettir.
Öte yandan, Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumunrefah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayansiyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevîvarlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temelamaç ve görevleri arasında sayılmıştır.
Anayasa'nın 35. maddesinde, herkesin, mülkiyet ve miras haklarınasahip olduğu, bu hakların, ancak kamu yararı amacıyla, kanunlasınırlanabileceği, mülkiyet hakkının kullanılmasının toplum yararına aykırıolamayacağı hükme bağlanmıştır.
Mülkiyet hakkı kişiye, başkasının hakkına zarar vermemek ve yasalarınkoyduğu sınırlamalara uymak koşuluyla, sahibi olduğu şeyi dilediği gibikullanma, ürünlerden yararlanma ve tasarruf olanağı verir.
Anayasa'nın temel hak ve özgürlüklerin sınırlanmasına ilişkin 13.maddesinde, temel hak ve hürriyetlerin, Devletin ülkesi ve milletiyle bölünmezbütünlüğünün, millî egemenliğin, Cumhuriyetin, millî güvenliğin, kamudüzeninin, genel asayişin, kamu yararının, genel ahlâkın ve genel sağlığınkorunması amacı ile ve ayrıca Anayasa'nın ilgili maddelerinde öngörülenözel sebeplerle, Anayasa'nın sözüne ve ruhuna uygun olarak kanunlasınırlanabileceği, temel hak ve hürriyetlerle ilgili genel ve özelsınırlamaların demokratik toplum düzeninin gereklerine aykırı olamayacağı veöngörüldükleri amaç dışında kullanılamayacağı, bu maddede yer alan genelsınırlama sebeplerinin temel hak ve hürriyetlerin tümü için geçerli olduğubelirtilmiştir.
Çağdaş demokrasiler, temel hak ve özgürlüklerin en geniş ölçüdesağlanıp güvence altına alındığı rejimlerdir. Temel hak ve özgürlüklerin özünedokunup onları büyük ölçüde kısıtlayan veya kullanılamaz hale getirensınırlamaların demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaştığı kabuledilemez. Temel hak ve özgürlüklere getirilen sınırlamaların yalnız ölçüsüdeğil, koşulları, nedeni, yöntemi, kısıtlamaya karşı öngörülen kanun yollarıhep demokratik toplum düzeni kavramı içinde değerlendirilmelidir. Özgürlükler,ancak ayrık durumlarda ve demokratik toplum düzeninin sürekliliği için zorunluolduğu ölçüde sınırlandırılabilmelidir.
Demokratik bir toplumda temel hak ve özgürlüklere getirilensınırlama bununla güdülen amacın gerektirdiğinden fazla olmamalıdır.
4531 sayılı Yasa'nın gerekçesinde de belirtildiği gibi, ekonomikurallarına göre hak ve adalete uygun, makûl bir kira parasının saptanmasındakiracıların durumu ve tüketici fiyat endeksinin üstünde seyreden kiraparalarındaki artışın diğer fiyatlar üzerindeki olumsuz etkileri gözetilerektaşınmaz mal kira bedellerinin kamu yararı amacıyla ve yasaylasınırlandırılmasının Anayasa ile çelişen bir yönü bulunmamaktadır. Ancak, 4531sayılı Yasa'nın yürürlüğe girdiği tarihte öngörülen fiyat artışlarına koşutolarak kiralarda 2001 yılı için kabul edilen %10 oranındaki artış, 2001 yılındayaşanan ekonomik kriz nedeniyle oluşan fiyat artışlarının çok altında kalmıştır.Böylece, kira bedellerine getirilen sınırlama, amacını aşarak kiracı ilekiralayan arasında bulunması gereken adil dengenin kiralayan aleyhinedemokratik bir toplumda makûl, kabul edilebilir olarak nitelendirilemeyecekbiçimde bozulması sonucunu doğurmuştur. Bu durumda, itiraz konusu ibare ilemülkiyet hakkının özüne dokunacak biçimde yapılan ölçüsüz sınırlamanındemokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaştığı ileri sürülemez.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu "...2001 yılında iseyıllık % 10..." ibaresi, Anayasa'nın 2., 5., 13. ve 35. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
VI- SONUÇ
18.5.1955 günlü, 6570 sayılı "Gayrimenkul Kiraları HakkındaKanun"a 4531 sayılı Yasa ile eklenen Geçici Madde 7'nin, birincifıkrasının ilk tümcesindeki "...2001 yılında ise yıllık % 10..."ibaresinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, 19.7.2001 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Rüştü SÖNMEZ
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN