ANAYASA MAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı:2001/327
Karar Sayısı:2002/103
Karar Günü:12.11.2002
Resmi Gazete tarih/sayı:22.04.2003/25087
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bucak Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılıTürk Ceza Kanunu'nun değişik 240. maddesinin Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine;21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenenSuçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine DairKanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin "Türk CezaKanununun....240,..." bölümünün de Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerineaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Memur olan sanıklar hakkında görevi kötüye kullanma suçundanaçılan kamu davasında, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 240. maddesi ile 4616sayılı Kanun'un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin "Türk CezaKanununun...240,..." bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme iptalleri için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları
1- Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu 240. maddesi şöyledir:
"Madde 240 - Yasada yazılı hallerdenbaşka hangi nedenle olursa olsun görevini kötüye kullanan memur derecesine görebir yıldan üç yıla kadar hapsolunur. Cezayı hafifletici nedenlerin bulunmasıhalinde altı aydan bir yıla kadar hapis ve her iki halde ikibin liradan onbinliraya kadar ağır para cezasiyle cezalandırılır. Ayrıca memuriyetten süreli veyatemelli olarak yoksun kılınır."
2- 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin itiraz konusubölümü de içeren (a) alt bendi şöyledir:
"5. Ancak;
a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 172,188, 191, 192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 214, 216 ilâ 219, 240, 243, 264,298, 301 ilâ 303, 305 inci maddelerinde, 312 nci maddenin ikinci fıkrasında,313 üncü maddesinde, 314 üncü maddesinin birinci fıkrasında, 339 ilâ 349, 366,367, 383, 394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncı maddelerinde,"
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,Mahir Can ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN'ınkatılmalarıyla 12.06.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri vediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Türk Ceza Kanunu'nun 240. maddesinin incelenmesi
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza Kanunu'nun 240.maddesinde, "yasada yazılı hallerden başka hangi nedenle olursa olsungörevini kötüye kullanan memur..."un cezalandırılacağının öngörüldüğünü,bunun, yasada suç sayılmayan hallerin cezalandırılmasına yol açmak suretiyleyargı erkine ceza ihdas etme imkanı vereceğini belirterek Anayasa'nın 38.maddesindeki suçun yasallığı ile Anayasa'nın 2. maddesindeki Hukuk Devletiilkelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.
Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, "kimse, kanununsuç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz" denilerek "suçunyasallığı", üçüncü fıkrasında da "ceza ve ceza yerine geçen güvenliktedbirleri ancak kanunla konulur" kuralına yer verilerek "cezanın yasallığı"ilkesi benimsenmiştir.
Anayasa hukukunun temel ilkelerinden olan suç ve cezadayasallık, ceza hukukunun da temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır. Bu ilke,aynı zamanda temel hak ve özgürlükleri en geniş biçimiyle gerçekleştiripgüvence altına almakla yükümlü hukuk devletinin de esas aldığı değerlerdenolup, uluslararası hukukta ve insan hakları belgelerinde de özel bir yere veöneme sahip bulunmaktadır.
Türk Ceza Yasası'nın bir çok maddesinde, memuriyet görevininkötüye kullanılması suretiyle işlenen özel nitelikteki suçlara ilişkin cezakuralları bulunmaktadır. Bunlara örnek olarak aynı Yasa'nın 194., 202., 209.,213 ve 228. maddeleri gösterilebilir. İtiraz konusu 240. maddede ise özelolarak düzenlenen suçlar dışında kalan genel anlamda görevi kötüye kullanmasuçuna yer verilmiştir. Buna göre, Yasa'da yazılı hallerden başka hangi nedenleolursa olsun görevini kötüye kullanan memur, derecesine göre, bir yıldan üçyıla kadar hapsolunur, cezayı hafifletici nedenlerin bulunması halinde, altıaydan bir yıla kadar hapis ve her iki halde ikibin liradan onbin liraya kadarağır para cezasıyla cezalandırılır ve memuriyetten süreli veya temelli olarakyoksun kılınır. Yasakoyucu bu düzenleme ile Türk Ceza Kanunu'nda özel olarakyer verilen zimmet, ihtilâs, irtikâp, rüşvet, keyfi muamele gibi suçlar dışındakalan görevi kötüye kullanmaların da cezasız bırakılmasını önlemek istemiştir.Burada, suçun maddi unsuru görevin kötüye kullanılmış olmasıdır. Memurlarıngörev ve yetkileri ile bunların nitelikleri, sınırları, gerekleri, yürütülenkamu hizmetini düzenleyen mevzuatta gösterildiğinden her davada memurun, bumevzuatla çizilen sınırları aşıp aşmadığı saptanarak, görevi kötüye kullanmasuçunun maddî unsuru belirlenecektir. Bunun yanı sıra, kuşkusuz suçun oluşmuşsayılabilmesi için failin memur olması, eylemin memurun göreviyle ilgilibulunması ve manevi bakımdan kastın varlığı gibi suçun diğer unsurları daaranacaktır. Suçun cezası ise yasada gösterilmiştir.
Bu durumda, başvuru kararında ileri sürüldüğü gibi iptaliistenilen kuralın, yasa ile suç sayılmayan hallerin cezalandırılmasına yolaçtığı, bu bağlamda suç ve cezanın yasallığı ilkesi ile çeliştiği savı yerindegörülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerineaykırı değildir. İstemin reddi gerekir.
B- 4616 Sayılı Yasa'nın 1. Maddesinin 5. Bendinin (a) AltBendinin "Türk Ceza Kanununu ...240,..." Bölümünün İncelenmesi
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, yapılan düzenleme ile daha ağırolmasına karşın kapsama alınan suçlara göre daha hafif nitelikte olan TCK'nun240. maddesinin kapsam dışında bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerineaykırı olduğunu ileri sürerek, 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin(a) alt bendinin "Türk Ceza Kanununun...240,..." bölümünün iptaliniistemiştir. Ancak bu bölüm, Mahkememizin 18.07.2001 gün ve Esas 2001/4, Karar2001/332 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, konusu bulunmayan istem hakkındayeniden karar verilmesine yer olmadığı yolunda karar verilmesi gerekir.
VI- SONUÇ
A- 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun2248 sayılı Yasa ile değiştirilen 240. maddesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığınave itirazın REDDİNE,
B- 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 TarihineKadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve CezalarınErtelenmesine Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendi, TürkCeza Kanununun 240. maddesi yönünden 18.7.2001 günlü, E. 2001/4, K. 2001/332sayılı kararla iptal edildiğinden, BU MADDE HAKKINDA YENİDEN KARAR VERİLMESİNEYER OLMADIĞINA,
12.11.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA
Üye
Mehmet ERTEN