Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2001/328, K.2002/105 Sayılı Karar - 21/11/2002

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2001/328

Karar Sayısı : 2002/105

Karar Günü : 21.11.2002

Resmi Gazete tarih/sayı:22.04.2003/25087

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bucak Asliye CezaMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılıTürk Ceza Kanunu'nun değişik 240. maddesinin Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine;21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenenSuçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine DairKanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin "Türk CezaKanununun....240,..." bölümünün de Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerineaykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Memur olan sanık hakkında görevi kötüye kullanma suçundan açılankamu davasında, 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 240. maddesi ile 4616 sayılıKanun'un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin "Türk CezaKanununun...240,..." bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme iptalleri için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralları

1- Türk Ceza Kanunu'nun itiraz konusu 240. maddesi şöyledir:

"Madde 240 - Yasada yazılıhallerden başka hangi nedenle olursa olsun görevini kötüye kullanan memurderecesine göre bir yıldan üç yıla kadar hapsolunur. Cezayı hafifleticinedenlerin bulunması halinde altı aydan bir yıla kadar hapis ve her iki haldeikibin liradan onbin liraya kadar ağır para cezasiyle cezalandırılır. Ayrıcamemuriyetten süreli veya temelli olarak yoksun kılınır."

2- 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin itiraz konusubölümü de içeren (a) alt bendi şöyledir:

"5. Ancak;

a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 172, 188,191, 192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 214, 216 ilâ 219, 240, 243, 264, 298, 301ilâ 303, 305 inci maddelerinde, 312 nci maddenin ikinci fıkrasında, 313 üncümaddesinde, 314 üncü maddesinin birinci fıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383,394, 403 ilâ 408, 414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncı maddelerinde,"

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 2., 10. ve 38. maddelerinedayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, MahirCan ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN'ınkatılmalarıyla 12.06.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri vediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Türk Ceza Kanunu'nun 240. maddesinin incelenmesi

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, Türk Ceza Kanunu'nun 240.maddesinde, "yasada yazılı hallerden başka hangi nedenle olursa olsungörevini kötüye kullanan memur..."un cezalandırılacağının öngörüldüğünü,bunun, yasada suç sayılmayan hallerin cezalandırılmasına yol açmak suretiyleyargı erkine ceza ihdas etme imkanı vereceğini belirterek Anayasa'nın 38.maddesindeki suçun yasallığı ile Anayasa'nın 2. maddesindeki Hukuk Devletiilkelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Anayasa'nın 38. maddesinin ilk fıkrasında, "kimse, kanununsuç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz" denilerek "suçunyasallığı", üçüncü fıkrasında da "ceza ve ceza yerine geçen güvenliktedbirleri ancak kanunla konulur" kuralına yer verilerek "cezanınyasallığı" ilkesi benimsenmiştir.

Anayasa hukukunun temel ilkelerinden olan suç ve cezada yasallık,ceza hukukunun da temel ilkelerinden birini oluşturmaktadır. Bu ilke, aynızamanda temel hak ve özgürlükleri en geniş biçimiyle gerçekleştirip güvencealtına almakla yükümlü hukuk devletinin de esas aldığı değerlerden olup,uluslararası hukukta ve insan hakları belgelerinde de özel bir yere ve önemesahip bulunmaktadır.

Türk Ceza Yasası'nın bir çok maddesinde, memuriyet görevininkötüye kullanılması suretiyle işlenen özel nitelikteki suçlara ilişkin cezakuralları bulunmaktadır. Bunlara örnek olarak aynı Yasa'nın 194., 202., 209.,213 ve 228. maddeleri gösterilebilir. İtiraz konusu 240. maddede ise özelolarak düzenlenen suçlar dışında kalan genel anlamda görevi kötüye kullanmasuçuna yer verilmiştir. Buna göre, Yasa'da yazılı hallerden başka hangi nedenleolursa olsun görevini kötüye kullanan memur, derecesine göre, bir yıldan üçyıla kadar hapsolunur, cezayı hafifletici nedenlerin bulunması halinde, altıaydan bir yıla kadar hapis ve her iki halde ikibin liradan onbin liraya kadarağır para cezasıyla cezalandırılır ve memuriyetten süreli veya temelli olarakyoksun kılınır. Yasakoyucu bu düzenleme ile Türk Ceza Kanunu'nda özel olarakyer verilen zimmet, ihtilâs, irtikâp, rüşvet, keyfi muamele gibi suçlar dışındakalan görevi kötüye kullanmaların da cezasız bırakılmasını önlemek istemiştir.Burada, suçun maddi unsuru görevin kötüye kullanılmış olmasıdır. Memurlarıngörev ve yetkileri ile bunların nitelikleri, sınırları, gerekleri, yürütülenkamu hizmetini düzenleyen mevzuatta gösterildiğinden her davada memurun, bumevzuatla çizilen sınırları aşıp aşmadığı saptanarak, görevi kötüye kullanmasuçunun maddî unsuru belirlenecektir. Bunun yanı sıra, kuşkusuz suçun oluşmuşsayılabilmesi için failin memur olması, eylemin memurun göreviyle ilgilibulunması ve manevi bakımdan kastın varlığı gibi suçun diğer unsurları daaranacaktır. Suçun cezası ise yasada gösterilmiştir.

Bu durumda, başvuru kararında ileri sürüldüğü gibi iptaliistenilen kuralın, yasa ile suç sayılmayan hallerin cezalandırılmasına yolaçtığı, bu bağlamda suç ve cezanın yasallığı ilkesi ile çeliştiği savı yerindegörülmemiştir.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerineaykırı değildir. İstemin reddi gerekir.

B- 4616 Sayılı Yasa'nın 1. Maddesinin 5. Bendinin (a) Alt Bendinin"Türk Ceza Kanununu ...240,..." Bölümünün İncelenmesi

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, yapılan düzenleme ile daha ağırolmasına karşın kapsama alınan suçlara göre daha hafif nitelikte olan TCK'nun240. maddesinin kapsam dışında bırakılmasının Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerineaykırı olduğunu ileri sürerek, 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin(a) alt bendinin "Türk Ceza Kanununun...240,..." bölümünün iptaliniistemiştir. Ancak bu bölüm, Mahkememizin 18.07.2001 gün ve Esas 2001/4, Karar2001/332 sayılı kararıyla iptal edildiğinden, konusu bulunmayan istem hakkındayeniden karar verilmesine yer olmadığı yolunda karar verilmesi gerekir.

VI- SONUÇ

A- 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 2248sayılı Yasa ile değiştirilen 240. maddesinin, Anayasa'ya aykırı olmadığına veitirazın REDDİNE,

B- 21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 TarihineKadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve CezalarınErtelenmesine Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendi, TürkCeza Kanununun 240. maddesi yönünden 18.7.2001 günlü, E. 2001/4, K. 2001/332sayılı kararla iptal edildiğinden, BU MADDE HAKKINDA YENİDEN KARAR VERİLMESİNEYER OLMADIĞINA,

21.11.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.