ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2001/325
Karar Sayısı : 2001/98
Karar Günü : 5.6.2001
R.G. Tarih-Sayı :06.02.2002-24663
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 9. İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965 günlü, 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'nun 43. maddesinin (B) fıkrasına, 18.5.1994 günlü, 527sayılı KHK'nin 3. maddesiyle eklenen I SAYILI CETVEL'in "II- TEKNİKHİZMETLER SINIFI" başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan"istatistikçi" sözcüğünün Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
İstatistikçi olarak görev yapan davacının, bitirdiği öğrenimkurumunun niteliğine göre 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Yasa'nın43. maddesinin (B) fıkrasına eklenen I SAYILI CETVEL'in, II- TEKNİK HİZMETLERSINIFI başlıklı bölümünün (a) bendinde yer alan ek göstergeler esas alınarakemekli ikramiyesi ve emekli maaşı ve özel hizmet tazminatı ödenmesi içinyaptığı başvurunun reddine ilişkin idari işlemin iptali istemiyle açtığıdavada, Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme, 657 sayılı DevletMemurları Kanunu'na 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 3. maddesiyleeklenen I-SAYILI CETVEL'in "II TEKNİK HİZMETLER SINIFI" başlıklıbölümün (b) bendindeki "istatistikçi" sözcüğünün iptali içinbaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Kural
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 43. maddesinin (B)fıkrasına 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle eklenen I-SAYILI CETVEL'in"II-TEKNİK HİZMETLER SINIFI" başlıklı bölümünün (b) bendi şöyledir:
"b) Kadroları bu sınıfa dahil olup, en az 4 yıl süreliyükseköğretim veren fakülte ve yüksekokullardan mezun olarak yürürlüktekihükümlere göre, Şehir Plancısı, Bölge Plancısı, Jeolog, Hidrojeolog, Hidrolog,Jeomorfolog, Jeofizikçi, Fizikçi, Matematikçi, İstatistikçi, Yöneylemci(hareket araştırmacısı), Matematiksel İktisatçı, Ekonomici ve Kimyager unvanınıalmış olanlarla Teknik Yüksek Öğretmen Okulu mezunları".
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :
1- Başlangıç
Anayasa'nın Başlangıç'ının ilgili bölümü şöyledir:
"Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsızşartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkilikılınan hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçidemokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı;"
2- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
3- "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsızşartsız Milletindir.
Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,yetkili organları eliyle kullanır.
Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreyeveya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayanbir Devlet yetkisi kullanamaz."
4- "MADDE 91.- Türkiye Büyük Millet Meclisi,Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancaksıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmınınbirinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriile dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez.
Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir.
Bakanlar Kurulunun istifası, düşürülmesi veya yasama dönemininbitmesi, belli süre için verilmiş olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz.
Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisitarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğuveya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir.
Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığındatoplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkinhükümler saklıdır.
Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları günyürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki birtarih de gösterilebilir.
Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün TürkiyeBüyük Millet Meclisine sunulur.
Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle veivedilikle görüşülür.
Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilenkararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlüktenkalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, budeğişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Aysel PEKİNER, Mahir Can ILICAK,Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Mustafa Y.AYGÜN'ün katılmalarıyla 5.6.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverildi.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Kanun Hükmünde Kararname kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ilebunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama
Anayasa'da KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi deöngörülmüştür. KHK'lerin, işlevsel yönden yasama işlemi niteliğinde olmalarınedeniyle bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi deAnayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin, öncelikle yetkiyasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Herne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarına uygunluğunundenetlemesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarındanuygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa'ya uygunlukdenetimi öncelikle KHK'nin yetki yasasına uygunluğunun denetimini gerektirir.Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetki yasasında belirtilen sınırlariçerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması,KHK'yi Anayasa'ya aykırı duruma getirir. Bu durumda, KHK'nin yetki yasasınaaykırı olması Anayasa'ya aykırı olması ile özdeşleşir.
Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan Anayasa'nın 121.maddesinden aldıklarından, bir yetki yasasına dayanmaları gerekli değildir.Olağan dönemlerdeki KHK'lerin ise bir yetki yasasına dayanması zorunludur. Bunedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası arasında çok sıkı bir bağvardır.
KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya dadeğiştirerek kabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetkiyasasına dayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadançıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları,içerikleri yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'yauygunluğundan söz edilemez.
KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasalarındenetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "kanunlar Anayasayaaykırı olamaz" denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onlarınyalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem deAnayasa'ya uygun olmak zorundadırlar.
Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasınadayanılarak çıkarılan KHK'lerin, Anayasa'nın Başlangıç'ındaki "hiç birkişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bununicaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı", 2. maddesindeki"Hukuk devleti" ilkeleriyle, 6. maddesindeki "Hiç kimse veyaorgan kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz" kuralıve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır.
2- İtiraz Konusu Yapılan Sözcüğün Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu
Başvuru kararında itiraz konusu "istatistikçi"sözcüğünün Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırılığısavıyla iptaline karar verilmesi istenilmiştir.
İtiraz konusu sözcüğü içeren kuralın yer aldığı 527 sayılı KanunHükmünde Kararname'nin dayandığı, 18.5.1994 günlü, 3990 sayılı Yetki YasasıAnayasa Mahkemesi'nin 5.7.1994 günlü, Esas 1994/50, Karar 1994/44-2 sayılıkararı ile iptal edilmiştir. Böylece, 527 sayılı KHK anayasal dayanaktan yoksunkalmıştır.
Bu nedenle, Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3990 sayılıYetki Yasası'na dayanılarak çıkarılmış bulunan 527 sayılı KHK'nin 3.maddesiyle, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 43. maddesinin (B) fıkrasınaeklenen I SAYILI CETVEL'in II- TEKNİK HİZMETLER SINIFI başlıklı bölümünün (b)bendinde yer alan "istatistikçi" sözcüğü, Anayasa'nın Başlangıç ile2., 6. ve 91. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu
Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinindördüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasındaise, Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamudüzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halindeyukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir.
527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle, 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 43. maddesinin (B) fıkrasına eklenen I SAYILI CETVEL'in II- TEKNİKHİZMETLER sınıfı başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan itiraz konusu"istatistikçi" sözcüğünün iptaline karar verilmesinin doğuracağıhukuksal boşluk kamu düzeni ve kamu yararını bozucu nitelikte olduğundangerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VI- SONUÇ
A- 18.5.1994 günlü, 527 sayılı "Memurlar ve Diğer KamuGörevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"nin, 3. maddesiyle 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in "II-TEKNİK HİZMETLERSINIFI" başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan "...İstatistikçi..."sözcüğünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
B- İptal edilen sözcüğün doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı
Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğinceİPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YILSONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
5.6.2001 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Mahir Can ILICAK
Üye
Rüştü SÖNMEZ
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mustafa Y. AYGÜN