ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2001/343
Karar Sayısı : 2002/41
Karar Günü : 27.3.2002
Resmi Gazete tarih/sayı:13.11.2002/24935
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bayramiç Asliye HukukMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 2.9.1971 günlü, 1479sayılı "Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer Bağımsız Çalışanlar SosyalSigortalar Kurumu Kanunu"nun 63. maddesinin 3396 sayılı Yasa'yla değişikikinci fıkrasında yer alan "...araç sahiplerine..." ibaresininAnayasa'nın 2., 5. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Trafik kazası sonucu yaralanan Bağ-Kur sigortalısı için Kurumtarafından yapılan sağlık yardımı nedeniyle 1479 sayılı Yasa'nın 63. maddesiuyarınca açılan rücuan alacak davasında anılan maddenin ikinci fıkrasında yeralan "...araç sahiplerine..." ibaresini Anayasa'ya aykırı bulanMahkeme iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
2.9.1971 günlü, 1479 sayılı Esnaf ve Sanatkârlar ve Diğer BağımsızÇalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu'nun itiraz konusu "Araçsahiplerine" ibaresini de içeren 63. maddesi şöyledir:
"Madde 63- Üçüncü bir kimseninsuç sayılır hareketi ile bu Kanunda sayılan yardımların yapılmasını gerektirenbir halin doğmasında, Kurum, sigortalı veya hak sahiplerine gerekli bütünyardımları yapar.
Ancak, Kurum, yapılan bu yardımların ilk peşin değeri için üçüncükişilere, istihdam edenlere, araç sahiplerine ve diğer sorumlulara rücu eder.Bu kimselerin hak sahiplerine yaptıkları ödemeler dolayısıyla Kurumun zararauğraması halinde, hak sahiplerine rücu hakkı saklıdır."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 5.- Devletin temel amaç vegörevleri, Türk Milletinin bağımsızlığını ve bütünlüğünü, ülkeninbölünmezliğini, Cumhuriyeti ve demokrasiyi korumak, kişilerin ve toplumunrefah, huzur ve mutluluğunu sağlamak; kişinin temel hak ve hürriyetlerini,sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayansiyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevîvarlığının gelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmaktır."
3- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
C- İlgili Anayasa Kuralı
Anayasa'nın ilgili görülen 36. maddesi şöyledir:
"MADDE 36.- Herkes, meşrû vasıtave yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalıolarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir.
Hiçbir mahkeme, görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktankaçınamaz."
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, MahirCan ILICAK, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve Ahmet AKYALÇIN'ınkatılmalarıyla 12.6.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
İtiraz yoluna başvuran Mahkeme başvuru kararında, iki ayrı özelyasa olan 2918 sayılı Karayolları Trafik Yasası'nın 3. maddesinin son cümlesiile 1479 sayılı Yasa'nın 63. maddesi içeriğinin birbiriyle çeliştiğini,Anayasa'nın 2., 5. ve 10. maddelerinde yer alan Cumhuriyetin nitelikleri ileDevletin temel amaç ve görevleri arasında belirtilen sosyal hukuk devleti ileKanun önünde eşitlik ilkesine aykırı olduğunu, itiraz konusu kuralda bulunan"araç sahiplerine" ibaresinin davacı idare lehine eşitsizliğe yolaçtığını, oysa Anayasa'da sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleri çerçevesindeayırım gözetmeksizin herkesin eşit olduğu ve hiç bir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamayacağının vurgulandığını ileri sürmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanunhükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'yaaykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmayamecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçeile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralilgisi nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesi yönünden de incelenmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti, toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir" denilmektedir. Madde debelirtilen "hukuk devleti", insan haklarına saygılı, bu haklarıkoruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun bir hukuk düzeni kurmak vebunu sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütün davranışlarında Anayasa'ya vehukuk kurallarına uyan, işlem ve eylemleri yargı denetimine bağlı olandevlettir.
Anayasa'nın 5. maddesinde ise kişilerin ve toplumun refah, huzurve mutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukukdevleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayan siyasal,ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığınıngelişmesi için gerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel amaç vegörevleri arasında sayılmıştır.
Anayasa'nın "Hak arama hürriyeti" başlıklı 36.maddesinde de, herkesin meşrû vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargımercileri önünde davacı ve davalı kimliğiyle sav ve savunma hakkına sahipolduğu belirtilmiştir. Sav ve savunma hakkı birbirini tamamlayan ve birbirindenayrılması olanaksız niteliğiyle hak arama özgürlüğünün temelini oluşturur.Önemi nedeniyle hak arama özgürlüğü, yalnız toplumsal barışı güçlendirendayanaklardan biri değil aynı zamanda bireyin adaleti bulma, hakkı olanı eldeetme, haksızlığı önleme uğraşının da aracıdır. Bu hakkın kullanılması, yerinegetirilmesi olabildiğince kolaylaştırılmalı, olumlu ya da olumsuz sonuç almayıgeciktiren, güçleştiren engeller kaldırılmalıdır.
1479 sayılı Yasa'nın 63. maddesinin ikinci fıkrasının ilkcümlesine göre, kurumun sigortalıya veya hak sahiplerine yaptığı Yasa'dasayılan yardımların tutarı için, üçüncü kişilere, istihdam edenlere, araçsahiplerine ve diğer sorumlulara rücû etme hakkı vardır.
Kurumun rücû hakkı ve sınırı 1479 sayılı Yasa'nın "Üçüncükişinin sorumluluğu" başlıklı 63. maddesinde düzenlenerek, rücû edilecekkişilerin sorumlulukları, üçüncü kişinin suç sayılan hareketi ile Yasa'dabelirtilen yardımların yapılmasını gerektiren bir halin doğması ve sigortalı,ya da hak sahiplerine yardım yapılması koşuluna bağlanmıştır.
Üçüncü kişilerin, istihdam edenlerin, araç sahiplerinin ve diğerkişilerin sorumluklarının belirtildiği itiraz konusu düzenleme ile araçsahiplerinin adlarına kayıtlı araçların başkalarınca kullanılmaları ve BAĞ-KURsigortalısına zarar vermeleri halinde araç sahiplerinin kusurlu bir hareketibulunmasa bile sigortalıya veya hak sahiplerine yapılan ödemelerden rücuansorumlu tutulmaları öngörülmektedir. Böylece, kişinin kusurlu olmadığınıkanıtlayıp sorumluluktan kurtulmasına olanak tanınmamıştır. Bu durumun Anayasa'nın36. maddesinde öngörülen kişinin hak arama özgürlüğünü sınırlandırdığı açıktır.
Öte yandan, kişilerin üzerlerine kayıtlı aracı tasarruf edipetmedikleri araştırılmaksızın sadece kayıt işleminin objektif sorumluluğa esasalınması adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu sürdürmekle yükümlü olan hukukdevleti anlayışı ile de bağdaşmaz.
Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın 2., 5. ve 36. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir.
İtiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 5. ve 36. maddelerine aykırıgörülerek iptal edildiğinden, 10. maddesi yönünden incelenmesine gerekgörülmemiştir.
VI- SONUÇ
2.9.1971 günlü, 1479 sayılı "Esnaf ve Sanatkârlar ve DiğerBağımsız Çalışanlar Sosyal Sigortalar Kurumu Kanunu"nun 63. maddesinin3396 sayılı Yasa ile değiştirilen ikinci fıkrasında yer alan "... araçsahiplerine ..." ibaresinin, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,27.3.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Rüştü SÖNMEZ
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA