ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2001/349
Karar Sayısı : 2004/14
Karar Günü : 12.2.2004
Resmi Gazete tarih/sayı: 02.06.2004/25480
İPTAL DAVASINI AÇAN : TBMM Anamuhalefet (Fazilet)Partisi Grubu adına Parti Genel Başkanı Mehmet Recai KUTAN
İPTAL DAVASININ KONUSU : 25.4.2001 günlü, 4652sayılı "Polis Yüksek Öğretim Kanunu"nun 10. maddesinin ikinci ve 15.maddesinin birinci fıkralarında yer alan "...genel lise, erkek tekniköğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okulmezunları arasından..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddeleriile 128. maddesinin ikinci fıkrasına aykırılığı savıyla iptali ve yürürlüğünündurdurulması istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yüksek ÖğretimKanunu"nun iptali istenilen kuralları da içeren maddelerin ilgili bölümlerişöyledir:
1- "MADDE 10.- ...Polis meslek yüksekokullarına Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi tarafından yapılan ÖğrenciSeçme Sınavını kazanan ve Bakanlıkça ihtiyaç duyulduğu kadar genel lise, erkekteknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okulmezunları arasından yapılacak özel yetenek sınavında başarılı olanlaralınır...".
2- "MADDE 15.- Fakültenin esasöğrenci kaynağı polis kolejidir. İhtiyaç halinde, genel lise, erkek tekniköğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okulmezunları arasından yönetmelikle belirtilecek şartları taşıyan öğrenciler defakülteye alınabilirler...".
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dava konusu kuralların Anayasa'nın 2., 10., 70. ve 128.maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve AhmetAKYALÇIN'ın katılımlarıyla 27.6.2001 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,yürürlüğün durdurulması isteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonrakarara bağlanmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :
Dava dilekçesinden, iptali istenilen kurallarda polis meslekyüksekokullarına ve Güvenlik Bilimleri Fakültesine, "genel lise, erkekteknik, kız teknik veya turizm ve ticaret lisesi mezunu" olanlarınalınabileceği, sayılan liseler arasında olmayan, daha kaliteli eğitim ve öğretimveren liseleri bitirenlerin ise belirtilen okullara alınmamasının "kamuyararı" ve "adalet" ilkelerine aykırı düştüğü, "nisbetenbaşarılı ve yetenekli" vatandaşlar için hizmete giriş olanağı getirildiğihalde, "çok daha başarılı ve yetenekli" vatandaşlar için hiçbir haklıgerekçeye dayanmadan bu olanağın tanınmamasının adil olmayan sonuçları olduğu,bu nitelikleriyle yapılan yasal düzenlemelerin "hukuk devleti" ve"eşitlik" ilkeleri ile Anayasa'nın kamu hizmetlerine girme hakkı ileilgili 70. maddesine, liyakat ilkesini düzenleyen 128. maddesinin ikincifıkrasına ve özellikle, imam hatip lisesi mezunlarının bu okullaraalınmamasının amaçlanması nedeniyle de "laiklik" ilkesine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
Polis yükseköğretim kurumlarına alınacak öğrencilerin kaynağınıdüzenleyen 28.11.1984 günlü, 3087 sayılı Polis Yükseköğretim Kanunu'nda yapılandeğişiklikten önceki düzenlemede öğrenci kaynakları arasında "lise vedengi okul mezunları" sayılarak herhangi bir sınırlama yapılmamış iken, önce12.7.2000 günlü, 610 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile "genel ve tekniklise mezunları", daha sonra da açıklanan dava konusu 25.4.2001 günlü, 4652sayılı yasal düzenleme ile "genel lise, erkek teknik öğretim, kız tekniköğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunları"na yerverilerek kapsam daha da daraltılmıştır.
25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yüksek ÖğretimKanunu"nun 10. maddesinde, polis meslek yüksekokullarının kuruluşu veöğrenci kaynakları ile öğretim süresi, 15. maddesinde de Güvenlik BilimleriFakültesinin öğrenci kaynakları, öğrencilerin istihkakları, özlük işlemleri,mecburi hizmet yükümlülüğü ve evlenme yasağı, Akademiye alınacak öğrencilerinnitelikleri ile giriş esas ve şartlarının yönetmelikle belirleneceği gibikurallar düzenlenmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasındasayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli birhukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğinigerçekleştiren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tümdevlet organlarına egemen kılan, yargı denetimine açık, yasaların üstündeAnayasa'nın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğu bilincindeolan devlettir. Bu bağlamda, hukuk devletinde yasakoyucu, yasaların yalnızAnayasa'ya değil, evrensel hukuk ilkelerine de uygun olmasını sağlamaklayükümlüdür.
Anayasa'nın 10. maddesine göre, herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veyasınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar.
"Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynıolanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil hukuksal eşitliköngörülmektedir. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumda bulunan kişilerinyasalarca aynı işleme bağlı tutulmalarını sağlamak ve kişilere yasa karşısındaayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Bu ilkeyle, aynıdurumda bulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasakarşısında eşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesinher yönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez. Durum vekonumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları gerekli kılabilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesiçiğnenmiş olmaz.
Yasa'nın gerekçesinde de belirtildiği gibi, iptali istenilenkuralların, temelde, Türk toplumuna ve Emniyet Örgütünün ihtiyaç vebeklentilerine yanıt verebilecek nitelikte polislerin yetiştirilmeleri veonların insan haklarına saygılı, ancak devlet otoritesini de zaafa uğratmayacakbir yapıda eğitilmeleri için, eğitim hizmetlerinin gelişen bilim ve teknolojiyeparalel olarak yapılandırılmasını sağlamayı amaçladığı anlaşılmaktadır.Böylece, adı geçen okullara "...genel lise, erkek teknik öğretim, kızteknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okul mezunlarıarasından..." öğrenci alınmasının emniyet hizmetlerinin gereksinimlerinedaha uygun olduğu düşünülmüştür. Belirli önemde bazı kamu hizmetlerininözelliklerini gözeterek gerçekleştirdiği bu tür düzenlemeler anayasal ilkelerebağlı kalmak ve hizmetin gereklerini dikkate almak koşuluyla yasakoyucununtakdir yetkisi içinde olan bir yasama işlemidir. Bu nedenle, farklı liselerdenmezun olanlar aynı nitelikleri taşımadıklarından eşitlik karşılaştırmasına esasalınamazlar.
Açıklanan nedenlerle 4652 sayılı Polis Yükseköğretim Kanunu'nun10. ve 15. maddelerinin dava konusu kuralları, Anayasa'nın 2. ve 10.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ ve Sacit ADALI bu görüşlerekatılmamışlardır.
Dava dilekçesinde Anayasa'nın 70. maddesi ile 128. maddesininikinci fıkrasına da aykırılık olduğu ileri sürülmekte ise de, kuralın bumaddelerle ilgisi görülmemiştir.
V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ
25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis YükseköğretimKanunu"nun;
A- 10. maddesinin ikinci fıkrasının "...genel lise, erkekteknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okulmezunları arasından..." bölümünün,
B- 15. maddesinin birinci fıkrasının "...genel lise, erkekteknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okulmezunları arasından..." bölümünün,
12.2.2004 gününde, E.2001/349, K.2004/5 (Yürürlüğü Durdurma)sayılı kararla yürürlüğün durdurulması isteminin reddine oybirliği ile kararverilmiştir.
VI- SONUÇ
25.4.2001 günlü, 4652 sayılı "Polis Yüksek ÖğretimKanunu"nun;
A- 10. maddesinin ikinci fıkrasının "...genel lise, erkekteknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okulmezunları arasından..." bölümünün,
B- 15. maddesinin birinci fıkrasının "...genel lise, erkekteknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaret ve turizm öğretimine bağlı okulmezunları arasından..." bölümünün,
Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ ile Sacit ADALI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 12.2.2004gününde karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fazıl SAĞLAM
KARŞIOY
25.4.2001 günlü 4652 sayılı Polis Yüksek Öğretim Kanunu'nun 10.maddesinin ikinci, 15. maddesinin birinci fıkrasında yer alan"...genel lise, erkek teknik öğretim, kız teknik öğretim ve ticaretve turizm öğretimine bağlı okul mezunları arasından..."bölümünün Anayasa'ya aykırı olduğu gerekçesiyle iptal davası açılmıştır.
Daha önce, Polis Yükseköğretim kurumlarına alınacak öğrencikaynaklarını
düzenleyen 28.11.1984 gün ve 3087 sayılı Yasa'da öğrenci kaynakları arasında"...lise ve
dengi okul mezunları..." denilerek, lise ve dengi okul mezunları arasındahiç bir ayrım
yapılmamışken, dava konusu düzenleme ile "...genel lise, erkek tekniköğretim, kız teknik öğretim, ticaret ve turizm öğretimine bağlı okulmezunları..." biçiminde değişiklik yapılarak lise dengi meslek lisesimezunlarından bir bölümüne Polis Yükseköğretim kurumlarına girme olanağıortadan kaldırılmıştır.
Anayasa'nın 10. maddesinde yer alan eşitlik ilkesi, aynı durumdabulunan kişilerin yasalarca aynı işleme bağlı tutulmasını sağlamak ve yasakarşısında dil, ırk, cinsiyet, siyasal düşünce, felsefi inanç, din vemezhep gibi nedenlerle ayrım yaratılmamasını zorunlu kılar.
Yapılan düzenleme ile meslek liselerinin bir bölümünün PolisYükseköğretim kurumlarına kabul edilmesi, aynı konumda bulunan bir bölümününise kabul edilmemesi Yasakoyucu'nun takdir alanı içinde değerlendirilerekiptal istemi reddedilmiştir.
Anayasa'da öngörülmeyen bir konunun düzenlenmesi kuşkusuz kiyasama organının takdirine bırakılmıştır. Ancak, bu yetki, mutlak olmayıpAnayasa'nın temel ilkeleri yanında üstün hukukun genel ilkeleri ile desınırlandırılmıştır.
Yasakoyucu iptali istenen kurallarla genel lise, erkek tekniköğretim, kız teknik öğretim, ticaret ve turizm öğretimine bağlı meslekieğitime dayalı ortaöğretim mezunlarının Polis Yükseköğretimine girmeleriniuygun görmüş, aynı şekilde meslek eğitimine dayalı program uygulayan endüstri,kimya, yapı, iletişim, spor, mahalli idareler, imam hatip ve meteorolojigibi meslek eğitimi veren lise mezunlarını bu imkandan yoksunbırakmıştır. Aynı konumda olan bir bölüm meslek lisesi mezunlarına birimtiyaz ve ayrıcalık tanınırken, bir bölümüne bu imkanın tanınmamasıeşitlik ilkesine aykırıdır. Aynı konumdaki meslek liseleri arasında böylebir ayrıma gidilmesini haklı kılacak bir neden ortayakonulamamıştır. Yasama belgelerinde olmadığı gibi çoğunluk görüşünde de bueşitsizliğin haklı nedeni açıklanamamıştır. Bunun yasama organının takdirhakkı ile açıklanmış olması örtülü bir amaca ulaşmak için yapılan birdüzenlemenin Anayasa'ya uygunluğunun gerekçesi olamaz. Haklılık ortayakonulmadan makul ve anlaşılabilir bir düzenleme olduğunun tesbitide mümkün değildir.
Belirtilen nedenlerle, eşitlik ilkesine aykırı olan kurallarıniptal edilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmadık.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI