Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2001/34, K.2003/2 Sayılı Karar - 14/01/2003

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2001/34

Karar Sayısı : 2003/2

Karar Günü : 14.1.2003

Resmi Gazete tarih/sayı: 19.11.2003/25294

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Adana Birinci VergiMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 193 sayılı GelirVergisi Kanunu'na 11.8.1999 günlü, 4444 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile eklenengeçici 57. maddenin, Anayasa'nın 2. maddesine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.

I- OLAY

İhtirazî kayıtla verilen 1999 yılı gelir vergisi beyannamesiüzerinden %5 oranında fazladan tahakkuk ettirilen gelir vergisinin terkini veödenen kısmın gecikme faiziyle birlikte iadesi istemiyle açılan davada, 193sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 4444 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile eklenengeçici 57. maddenin Anayasa'ya aykırılığı savının ciddi olduğu kanısına varanMahkeme, iptali istemiyle başvurmuştur.

II- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

31.12.1960 günlü, 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 11.8.1999günlü 4444 sayılı Kanun'un 3. maddesi ile eklenen geçici 57. madde şöyledir :

"Geçici Madde 57-

1999-2002 yılları gelirlerinin (ücretler hariç)vergilendirilmesinde bu Kanunun 103 üncü maddesindeki tarifenin mükerrer 123üncü maddeye göre belirlenen gelir dilimlerine karşılık gelen vergi oranlarıbeş puan artırılmak suretiyle uygulanır. Bu Kanunun mükerrer 120 nci maddesininuygulanmasında bu hüküm dikkate alınmaz."

B- Dayanılan Anayasa Kuralı

Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2 ncimaddesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Fulya KANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve AhmetAKYALÇIN'ın katılmalarıyla 1.2.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında"Dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine"oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı ile dayanılan Anayasa kuralı, bunların gerekçeleri ve diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- İtiraz Konusu Kuralın Anlam ve Kapsamı

193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu'na 11.8.1999 günlü, 4444 sayılıKanun'un 3. maddesi ile eklenen itiraz konusu geçici 57. maddede, ücretlerdışındaki 1999 ilâ 2002 yılları gelirlerinin vergilendirilmesinde bu Kanun'un103. maddesinde yer alan esas tarifenin mükerrer 123. maddeye göre belirlenengelir dilimlerine karşılık gelen vergi oranlarının beş puan artırılmaksuretiyle uygulanacağı, geçici verginin düzenlendiği mükerrer 120. maddeninuygulanmasında ise bu kuralın dikkate alınmayacağı öngörülmüştür. Buna göre,Gelir Vergisi Kanunu'nun 103. maddesinin 4369 sayılı Kanun'un 50. maddesiyledeğiştirilen ve 1.1.1999 tarihinde yürürlüğe giren ilk fıkrasındaki gelirdilimlerine karşılık gelen vergi oranları beş puan fazlası ile uygulanacaktır.

4444 sayılı Kanun'un genel gerekçesinde, "Tüm dünyaekonomilerini sarsan ekonomik krizin olumsuz etkileri Türkiye ekonomisiniönemli ölçüde etkilemiş, 1998 yılında başlayan ekonomik daralma 1999 yılında dadevam etmiştir. Dışsal faktörlerin etkileri sonucu ortaya çıkan yeni ekonomikdurum bütün işletmeleri olumsuz yönde etkilemiş, bunun sonucunda damükelleflerin yeni ekonomik koşullardan kaynaklanan haklı talepleri gündemegelmiştir.

Vergi sistemlerini ekonomik koşullardan bağımsız olarak düşünmekmümkün olmadığı gibi, vergi mevzuatını değişmez kabul etmek de mümkün değildir.Vergi sisteminin temel fonksiyonu ekonomik koşulları değiştirmek değildir.Tersine ekonomik koşullar vergi sistemini değiştirmek için yeterli gerekçeolabilir. Vergi sistemi ekonomik koşulları ve yapıyı izlemek ve yeni koşul veyapıya uygun düzenlemeleri yapmak durumundadır."

denilmektedir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Mahkeme'nin başvuru kararında, hukuk devletinin gereği olan hukukgüvenliği ilkesinin, herkesin bağlı olacağı hukuk kurallarını önceden bilerek,tutum ve davranışlarını buna göre düzenlemesi anlamına geldiği, ekonomikyaşamın belirlilik ve kararlılığı gerektirdiği, vergilendirmede hukuk güvenliğiilkesinin kapsamına belirlilik, kıyas yasağı ile vergi yasalarının geriyeyürümezliği ilkelerinin de girdiği, gelir dilimlerine karşılık gelen vergioranlarının 1999 yılı gelirleri de dahil beş puan artırılmak suretiyleuygulanacağının hükme bağlandığı ve yayımlandığı 14.8.1999 tarihinde yürürlüğegiren iptale konu yasa kuralının, ekonomik koşulların gerektirdiği finansmanihtiyacının karşılanması için getirildiği düşünülse dahi, vergilendirme, adaletve hukuk güvenliğinin en belirgin biçimde yansıdığı alan olup, bu alandayapılacak olan yasal düzenlemelerin, mükelleflerin geleceğe kaygısız ve güvenlebakabilmelerini sağlayacak belirsizliklere yer vermeyecek nitelikte istikrarlıdüzenlemeler içermesi, hukuk devletinin, vergilendirme alanında düzenlemeleryaparken temel hak ve özgürlükleri koruması, devlete kaynak sağlamak amacıylada olsa bunların zedelenmesine izin vermemesi gerektiği, bu nedenle,düzenlemenin Anayasa'nın 2. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

Hukuk devleti, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa'yaaykırı durum ve tutumlardan kaçınan, kazanılmış haklara saygı duyarak bu hak veözgürlükleri koruyup güçlendiren, bütün eylem ve işlemleri Anayasa ve hukukkurallarına uygun ve yargı denetimine açık bulunan, yasaların üstündeyasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ile Anayasa'nın bulunduğubilincinde olan devlettir. Ancak kazanılmış bir haktan söz edilebilmesi için buhakkın yeni yasadan önce yürürlükte olan kurallara göre bütün sonuçlarıylakişisel bir hak haline dönüşmesi gerekir.

Vergi Usul Kanunu'nun 19. maddesine göre, vergi alacağı, vergiyasalarının vergiyi bağladıkları olayın meydana gelmesi veya hukuksal durumunoluşması ile doğar. Vergiyi doğuran olay, bir yandan devletin vergi alacağının,diğer yandan da mükellefin vergi borcunun doğmasına neden olur. Vergiyi doğuranolayı izleyen, beyanname verilmesi, tarh ve tahakkuk gibi işlemler verginin ödenebilirhale gelmesini sağlar.

Vergiyi doğuran olay tamamlandıktan sonra, vergi yükününarttırılması geriye yürüme olarak nitelendirilebileceğinden kazanılmış haklarınzedelenmesine yol açar.

İtiraz konusu kuralda, 1999 ilâ 2002 yıllarına ait gelirlerin vergilendirilmesindegelir dilimlerine karşılık gelen vergi oranlarının beş puan artırılmaksuretiyle uygulanacağı belirtilmiştir. Vergi oranları 14.8.1999 tarihindeyürürlüğe giren bu kural ile artırıldığına göre, 2000, 2001 ile 2002 yıllarıiçin vergilendirme dönemi başlamamış, vergiyi doğuran olay da meydanagelmemiştir. Bu durumda geriye yürüme ve buna bağlı olarak kazanılmış birhakkın ihlâ li söz konusu olmadığından vergilendirmede hukuk güvenliğiilkesinin zedelenmediği sonucuna varılmıştır.

Gelir Vergisi Kanunu'nun 1. maddesine göre gelir, bir takvimyılında elde edilen kazanç ve iratların safi tutarıdır. Buna göre, vergiye tabigelirin elde edilmesi ve safi tutarı vergilendirme döneminin sonundabelirlenecek ve bu tarihte yürürlükte olan vergi oranı uygulanacaktır. İtirazkonusu yasa kuralı 31 Aralık tarihinden önce 14.8.1999 tarihinde yürürlüğegirmiştir. Bu durumda önceki yasa yürürlükte iken başlamakla birlikte henüzsonuçlanmamış hukuksal ilişkilere yeni yasa kuralı uygulanacağından, gerçekanlamda geriye yürümeden ve kazanılmış hakların ihlâ linden söz edilemez.

Öte yandan, kuralla getirilen vergi oranlarındaki beş puanlıkartış, bireylerin ödeme gücünü aşan ölçüsüz ve adil olmayan bir vergi yükügetirmemektedir. Ayrıca, her gelir dilimi için tespit edilmiş olan vergioranlarına beş puan ekleneceğinden gelir vergisinde artan oranlı vergilendirmeuygulaması da bozulmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu yasa kuralı, Anayasa'nın 2.maddesinde öngörülen hukuk devleti ilkesine aykırı değildir.

İptal isteminin reddi gerekir.

VI- SONUÇ

31.12.1960 günlü, 193 sayılı "Gelir Vergisi Kanunu"nun4444 sayılı Yasa ile eklenen Geçici 57. maddesinin, Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 14.1.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.