ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2001/380
Karar Sayısı : 2002/69
Karar Günü : 15.7.2002
Resmi Gazete tarih/sayı:28.12.2002/24977
İPTAL DAVASINI AÇAN: Anamuhalefet (Doğru Yol)Partisi TBMM Grubu Adına Grup Başkanı Prof. Dr. Tansu ÇİLLER
İPTAL DAVASININ KONUSU: 26.6.2001 günlü, 4689sayılı "Yükseköğretim Kanunu ile Yükseköğretim Personel KanunundaDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun"un 3. maddesiyle değiştirilen4.11.1981 günlü, 2547 sayılı "Yükseköğretim Kanunu"nun Ek 18.maddesinin ikinci fıkrasının ikinci tümcesi ile aynı maddede önceden bulunan"Vakıf üniversiteleri, merkezleri dışındaki illerde yükseköğretimkurumları kurabilirler" kuralının yer almamasının Anayasa'nın 2., 10.,87., 130. ve 148. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
2547 sayılı Kanun'un 4689 sayılı Yasa ile değiştirilen Ek 18.maddesinin iptali istenen tümceyi de içeren ikinci fıkrası şöyledir:
"Yapılacak Devlet Yardımı : Devlet yükseköğretim kurumlarınao yıl tahsis edilen toplam bütçe ödeneklerinin örgün öğrenci sayısınabölünmesiyle elde edilen tutarın, ilgili vakıf yükseköğretim kurumunda okuyanörgün öğrenci sayısıyla çarpılması sonucu bulunulacak miktarın yüzde otuzunugeçemez. Ancak, bu miktarın üniversitelere dağıtımı; öğrenci seçme veyerleştirme sisteminde kullanılan sayısal (% 50), sözel (% 20) ve eşitağırlıklı (% 30) puan türlerinin parantez içinde gösterilen ağırlıklaruygulanarak, üniversitenin toplam örgün öğrenci sayısına göre yapılır.Yükseköğretim Kurulu bu oranları yarısına kadar yükseltmeye veya eksiltmeyeyetkilidir. En az iki yıl eğitim-öğretim yapmış olan vakıf üniversiteleriDevlet yardımı almak amacı ile Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına müracaatederler."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:
1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."
2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.
Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.
Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."
3- "MADDE 87.- Türkiye Büyük MilletMeclisinin görev ve yetkileri, kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak; BakanlarKurulunu ve bakanları denetlemek; Bakanlar Kuruluna belli konularda kanunhükmünde kararname çıkarma yetkisi vermek; bütçe ve kesinhesapkanun tasarılarını görüşmek ve kabul etmek; para basılmasına ve savaş ilânınakarar vermek; milletlerarası andlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak,TürkiyeBüyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel veözel af ilânına, mahkemelerce verilip kesinleşen ölüm cezalarının yerinegetirilmesine karar vermek ve Anayasanın diğer maddelerinde öngörülen yetkilerikullanmak ve görevleri yerine getirmektir."
4- "MADDE 130.- Çağdaş eğitim -öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarınauygun insangücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerdeeğitim - öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye veinsanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine vebilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur.
Kanunda gösterilen usul ve esaslara göre, kazanç amacına yönelikolmamak şartı ile vakıflar tarafından, Devletin gözetim ve denetimine tâbiyükseköğretim kurumları kurulabilir.
Kanun, üniversitelerin ülke sathına dengeli bir biçimdeyayılmasını gözetir.
Üniversiteler ile öğretim üyeleri ve yardımcıları serbestçe hertürlü bilimsel araştırma ve yayında bulunabilirler. Ancak, bu yetki, Devletinvarlığı ve bağımsızlığı ve milletin ve ülkenin bütünlüğü ve bölünmezliğialeyhinde faaliyette bulunma serbestliği vermez.
Üniversiteler ve bunlara bağlı birimler, Devletin gözetimi vedenetimi altında olup, güvenlik hizmetleri Devletçe sağlanır.
Kanunun belirlediği usul ve esaslara göre; rektörlerCumhurbaşkanınca, dekanlar ise Yükseköğretim Kurulunca seçilir ve atanır.
Üniversite yönetim ve denetim organları ile öğretim elemanları;Yükseköğretim Kurulunun veya üniversitelerin yetkili organlarının dışında kalanmakamlarca her ne suretle olursa olsun görevlerinden uzaklaştırılamazlar.
Üniversitelerin hazırladığı bütçeler; Yükseköğretim Kuruluncatetkik ve onaylandıktan sonra Millî Eğitim Bakanlığına sunulur ve genel vekatma bütçelerin bağlı olduğu esaslara uygun olarak işleme tâbi tutularakyürürlüğe konulur ve denetlenir.
Yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organları ile işleyişleri vebunların seçimleri, görev, yetki ve sorumlulukları üniversiteler üzerindeDevletin gözetim ve denetim hakkını kullanma usulleri, öğretim elemanlarınıngörevleri, unvanları, atama, yükselme ve emeklilikleri, öğretim elemanıyetiştirme, üniversitelerin ve öğretim elemanlarının kamu kuruluşları ve diğerkurumlar ile ilişkileri, öğretim düzeyleri ve süreleri, yükseköğretime giriş,devam ve alınacak harçlar, Devletin yapacağı yardımlar ile ilgili ilkeler,disiplin ve ceza işleri, malî işler, özlük hakları, öğretim elemanlarınınuyacakları koşullar, üniversitelerarası ihtiyaçlara göre öğretim elemanlarınıngörevlendirilmesi, öğrenimin ve öğretimin hürriyet ve teminat içinde ve çağdaşbilim ve teknoloji gereklerine göre yürütülmesi, Yükseköğretim Kuruluna veüniversitelere Devletin sağladığı malî kaynakların kullanılması kanunladüzenlenir.
Vakıflar tarafından kurulan yükseköğretim kurumları, malî ve idarîkonuları dışındaki akademik çalışmaları, öğretim elemanlarının sağlanması vegüvenlik yönlerinden, Devlet eliyle kurulan yükseköğretim kurumları içinAnayasada belirtilen hükümlere tâbidir."
5- "MADDE 148.- Anayasa Mahkemesi, kanunların,kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğününAnayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasadeğişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler. Ancak,olağanüstü hallerde, sıkıyönetim ve savaş hallerinde çıkarılan kanun hükmündekararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla,Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz.
Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın, öngörülençoğunlukla yapılıp yapılmadığı; Anayasa değişikliklerinde ise, teklif ve oylamaçoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususlarıile sınırlıdır. Şekil bakımından denetleme, Cumhurbaşkanınca veya Türkiye BüyükMillet Meclisi üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir. Kanununyayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra, şekil bozukluğuna dayalıiptal davası açılamaz; def'i yoluyla da ileri sürülemez.
Anayasa Mahkemesi Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini,Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdareMahkemesi Başkan ve üyelerini, Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcı Vekilini,Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay Başkan ve üyelerini görevleriyleilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.
Yüce Divanda, savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı veyaCumhuriyet Başsavcı Vekili yapar.
Yüce Divan kararları kesindir.
Anayasa Mahkemesi, Anayasa ile verilen diğer görevleri de yerinegetirir."
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, Haşim KILIÇ,Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU,Aysel PEKİNER, Rüştü SÖNMEZ, Ahmet AKYALÇIN, Mustafa Y. AYGÜN ve Enis TUNGA'nınkatılmalarıyla 26.9.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadakieksiklik giderildiğinden işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
IV-ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenen yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriylediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Dava dilekçesinde, 4689 sayılı Yasa ile getirilen kriterlerindevlet yardımının dağıtımında vakıf üniversiteleri arasında eşitsizliğe yolaçacağı, herhangi makul bir nedene dayanmaksızın getirilen bu düzenleme yerine4160 sayılı Yasa'da olduğu gibi eşitliği bozmayacak öğrenci sayısı ve benzeriesasları dikkate alan bir sistemin benimsenebileceği, bu bakımdan 4689 sayılıYasa ile getirilen hükmün Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 4689 sayılı Yasa iledeğiştirilen Ek 18. maddesinin ikinci fıkrasıyla getirilen düzenleme sonucuvakıf üniversitelerinin devletten yardım almaları bazı kriterlere bağlanmış,devlet yardımının yapılmasında vakıf yükseköğretim kurumlarında mühendislik vetıp gibi sayısal; arkeoloji ve sanat tarihi gibi sözel; hukuk ve iktisat gibieşit ağırlıkla öğrenci alan bölümlerde okuyan öğrencilerin öğrenimmaliyetlerinin dikkate alınmasına öncelik tanınmıştır. Buna göre, devletinyükseköğretim kurumlarına tahsis ettiği yıllık toplam bütçe ödeneklerinin örgünöğrenci sayısına bölünmesiyle elde edilen tutar, ilgili vakıf yükseköğretimkurumunda okuyan örgün öğrenci sayısıyla çarpılması sonucu bulunacak miktarınyüzde otuzunu geçemeyecek, ancak bu miktarın üniversitelere dağıtımı, öğrenciseçme ve yerleştirme sisteminde kullanılan sayısal, sözel ve eşit ağırlıklıpuan türlerine, sırasıyla % 50, % 20, % 30 ağırlıklar uygulanarak,üniversitenin toplam örgün öğrenci sayısına göre yapılacaktır. YükseköğretimKurulu'na bu oranları yarısına kadar yükseltme veya eksiltme yetkisiverilmiştir.
Anayasa'nın 10. maddesinde belirtilen yasa önünde eşitlik ilkesi,herkesin her yönden aynı kurallara bağlı olacağı anlamına gelmez. Eşitlikilkesi, birbirinin aynı durumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını veayrıcalıklı kişi ve toplumların yaratılmasını engellemek amacına hizmet eder.Durum ve hukuki statüdeki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar içindeğişik kuralları ve değişik uygulamaları gerekli kılabilir. Aynı durumdaolanlar için ayrı düzenleme aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığıeşitlik, eylemli değil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrıhukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlikçiğnenmiş olmaz. Başka bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeşolanlar arasında, yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz.
Anayasa'nın 130. maddesinde belirtildiği gibi, Devlet,"çağdaş eğitim ve öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin veülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile"üniversiteler kurabilir. Aynı maddenin son fıkrasına göre de, "Vakıflartarafından kurulan yükseköğretim kurumları, malî ve idarî konuları dışındakiakademik çalışmaları, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden,Devlet eliyle kurulan yükseköğretim kurumları için Anayasada belirtilenhükümlere tâbidir". Bu nedenle, mali ve idari özerklik konuları dışındavakıf yükseköğretim kurumları ile devlet yükseköğretim kurumları arasında farkyoktur. Vakıf üniversiteleri de Devletin denetim ve gözetimi altındadır.
Devlet, toplumun ve ülkenin ihtiyaç duyduğu bireylerinyetiştirilmesi amacıyla vasıflı insan gücüne ihtiyaç duyulan alanlarda eğitimveren bölümleri teşvik ederek, bazı fakülte öğrencilerini diğerlerinden dahaayrıcalıklı duruma getirecek düzenlemeler yapabilir. Devlet yardımının öğrencisayısı esas alınarak yapıldığı bir sistemde vakıf üniversiteleri daha ucuzmaliyeti gerektiren sözel ve eşit ağırlıklı alanlara yönelerek ülkenin ihtiyaçduymayacağı alanlarda öğrenci yetiştirme yoluna gidebilir, laboratuar malzemesive teknik araç-gerece ihtiyaç duyulan alanlara eğitim maliyetininyüksekliğinden dolayı yatırım yapmak istemeyebilirler. Bu durum gözetilerek,dava konusu düzenlemeyle, vakıf üniversitelerinin eğitim kalitesininyükseltilmesini teşvik etme ve öğrenci masraflarının bir kısmını karşılayarakülkenin ihtiyaç duyduğu alanlarda insan gücü yetiştirme amacı güdüldüğü anlaşılmaktadır.
Bu nedenlerle, Anayasa'nın 130. maddesinde devlete verilengörevler de gözetilerek, üniversitelerin sayısal, sözel veya eşit ağırlıklaöğrenci alan fakülteleri arasında farklı amaçlarla değişik uygulamalaryapılması eşitlik ilkesine aykırılık oluşturmaz.
1.8.1996 günlü, 4160 sayılı Yasa'nın 4. maddesi ile değiştirilenEk 18. maddede "Vakıf üniversiteleri, merkezleri dışındaki illerdeyükseköğretim kurumları kurabilirler" hükmü yer almaktaydı. 26.6.2001günlü, 4689 sayılı Yasa'nın 3. maddesiyle değiştirilen Ek 18. maddede ise vakıfüniversitelerinin bulundukları il dışında yüksekokul açmalarına izin veren veyayasaklayan her hangi bir kurala yer verilmemiştir.
Dava dilekçesinde, vakıf üniversitelerinin daha önce tanınan birolanaktan yoksun bırakılarak sadece devlet üniversitelerinin bulundukları ildışında yükseköğrenim kurumu açmalarına izin verilmesinin eşitlik ve istikrarilkesine aykırı olduğu, ayrıca bu düzenlemenin vakıf yükseköğretim kurumlarınıntasfiyesine yol açacağı, bunun da hukuk devleti ilkesiyle bağdaşmadığı ilerisürülmektedir.
Anayasa'nın 130. maddesinde vakıf üniversiteleri ile devletüniversiteleri arasında temel olarak bir fark gözetilmemiş, yalnızca, vakıfüniversiteleri malî ve idarî yönden kendilerine özgü bir sistem içindebulunmaları ve kurucularının farklılığı nedeniyle değişik kurallara bağlıtutulmuşlardır. Bunun sonucu olarak, yasada engelleyici bir hüküm bulunmadıkçadevlet üniversiteleriyle vakıf üniversitelerinin merkezleri dışında yükseköğretim kurumları açmaları olanağı bulunmaktadır. Bu bağlamda, vakıfüniversitelerinin merkezleri dışındaki illerde yükseköğretim kurumlarıaçabilmelerine izin veren önceki düzenlemeye dava konusu kuralda yerverilmemesi bu konuda bir yasaklama getirildiği biçiminde yorumlanamaz. Tersinebir uygulama, idari ve malî konular dışında aynı kurallara bağlı tutulan devletüniversiteleriyle vakıf üniversiteleri arasında Anayasa'nın öngörmediği bireşitsizliğe yol açacağından, kabul edilemez.
Açıklanan nedenlerle kural Anayasa'nın 2., 10. ve 130. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir. Kuralın Anayasa'nın 87. ve 148.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
V- SONUÇ
26.6.2001 günlü, 4689 sayılı "Yükseköğretim Kanunu ileYükseköğretim Personel Kanununda Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun"un 3.maddesiyle değiştirilen;
A- 4.11.1981 günlü, 2547 sayılı "Yükseköğretim Kanunu"nunEk 18. maddesinin ikinci fıkrasının ikinci tümcesinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,
B- 2547 sayılı Yasa'nın Ek 18. maddesinde, "Vakıf üniversitelerimerkezleri dışındaki illerde yükseköğretim kurumları kurabilirler."kuralının yer almamasının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal istemininREDDİNE,
15.7.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA