ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2001/385
Karar Sayısı : 2002/40
Karar Günü : 27.3.2002
Resmi Gazete tarih/sayı: 03.08.2002/24835
İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Doğru Yol) Partisi TBMM GrubuAdına Grup Başkanı Prof. Dr. Tansu ÇİLLER
İPTAL DAVASININ KONUSU : 14.6.2001 günlü, 4682 sayılı "2001Malî Yılı Bütçe Kanunu ile Bağlı Cetvellerinde Değişiklik Yapılmasına DairKanun"un 3. maddesiyle 20.12.2000 günlü, 4611 sayılı 2001 Malî Yılı BütçeKanunu'nun 33. maddesinin (a) fıkrasının 4 numaralı bendinin sonuna eklenenparagrafın, Anayasa'nın 163. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
14.6.2001 günlü, 4682 sayılı "2001 Mali Yılı Bütçe Kanunu ileBağlı Cetvellerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un iptali istenilen3. maddesi şöyledir:
"MADDE 3.- 4611 sayılı Kanunun 33 üncü maddesinin (a)fıkrasının 4 numaralı bendinin sonuna aşağıdaki hüküm eklenmiştir.
Dış proje kredisi kullanımlarından kaynaklanan Katma DeğerVergilerinin karşılanmasında; dış kredi gerçekleştiği halde, KDV karşılığı içkaynağın bulunamaması durumunda Yatırım Programı ile ilişkilendirmek suretiyleilgili kuruluşların bütçelerinin mevcut ya da yeni açılacak tertiplerine sözkonusu miktarlarda ödenek eklemeye Maliye Bakanı yetkilidir"
B- Dayanılan Anayasa Kuralı
İptal gerekçesinde dayanılan Anayasa kuralı şöyledir:
"MADDE 163.- Genel ve katma bütçelerle verilenödenek, harcanabilecek miktarın sınırını gösterir. Harcanabilecek miktarsınırının Bakanlar Kurulu kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hükümkonulamaz. Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklikyapmak yetkisi verilemez. Carî yıl bütçesindeki ödenek artışını öngörendeğişiklik tasarılarında ve carî ve ileriki yıl bütçelerine malî yük getireceknitelikteki kanun tasarı ve tekliflerinde, belirtilen giderlerikarşılayabilecek malî kaynak gösterilmesi zorunludur."
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'ınkatılmalarıyla 12.9.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, "dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle" kararverilmiştir.
IV- ESASIN İNCELENMESİ
Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptali istenilenyasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleriyle diğer yasamabelgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü.
4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanununun 33. maddesinin (a)fıkrasında, yabancı ülke, banka ve kurumlarla veya uluslararası kuruluşlarlayapılmış ve yapılacak anlaşmalara göre genel ve katma bütçeli kuruluşlara dışproje kredisi olarak kullandırılan imkanların kayıt ve takibine ilişkin usul veesaslar gösterilmiş, bu fıkranın 4 numaralı bendinin sonuna eklenen dava konusukuralla da, dış proje kredisi kullanımlarından kaynaklanan Katma DeğerVergilerinin karşılanmasında, dış kredi gerçekleştiği halde, Katma DeğerVergisi karşılığı iç kaynağın bulunamaması durumunda Yatırım Programı ileilişkilendirmek suretiyle ilgili kuruluşların bütçelerinin mevcut ya da yeniaçılacak tertiplerine söz konusu KDV miktarı kadar ödenek eklemeye MaliyeBakanı yetkili kılınmıştır.
Dava dilekçesinde, Yasa'nın 1. ve 2. maddelerinde eklenen ödenekmiktarları açıkça belirlendiği halde, iptali istenilen kuralla Maliye Bakanı'namiktarı belli olmayan ödenek ekleme yetkisi tanınmasının Anayasa'nın 163.maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Devletin ve diğer kamu kuruluşlarının bir yıllık gelir ve gidertahminleri ile bunların uygulanması (gelirlerin toplanması-giderlerinyapılması) konusunda Hükümete Bütçe Kanunlarıyla izin verilmektedir. Devlethizmetlerinin gerektirdiği harcamaların bütçedeki karşılıklarını ifade edenödeneklerin miktarı, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin onayından geçen bütçekanunlarında gösterilir. Öngörülen bu ödeneklerin bütçe yılındaki tümihtiyaçları karşılayacak şekilde belirtilmesi gerekir. Ancak, söz konusuödenekler tahmine dayalı olduğundan bunun çeşitli nedenlerle yıl içindeyetersiz kalması söz konusu olabilmektedir. Böyle durumlarda ortaya çıkacaködenek ihtiyacının 1050 sayılı Muhasebe-i Umumiye Kanunu ile yılı bütçesikanunlarında yer alan usullere uygun olarak bütçenin kendi içindegerçekleştirilecek ödenek aktarması yoluyla karşılanmakta, bu şekilde ödeneğinkarşılanamaması durumunda ise çıkarılacak bir ek ödenek kanunuyla yapılmasıgerekmektedir.
Anayasa'nın bütçelerde değişiklik yapılabilmesi esaslarınıdüzenleyen 163. maddesinde, genel ve katma bütçelerle verilen ödeneğin,harcanabilecek miktarın sınırını göstereceği belirtilmiş, bu sınırın BakanlarKurulu kararıyla aşılabileceğine dair bütçelere hüküm konulamayacağı veBakanlar Kurulu'na kanun hükmünde kararname ile bütçede değişiklik yapmayetkisinin verilemeyeceği açıklanmış, yılı için tahsis edilen ödeneğin yetersizkalması durumunda ise gereken ek ödeneğin öngörülen giderleri karşılayacakkaynağın gösterilmesi koşuluyla kanunla verilmesi esası benimsenmiştir.Böylece, bütçenin uygulanması sırasında ortaya çıkan ek ödenek ihtiyacınınkarşılanması konusunda Türkiye Büyük Millet Meclisi'nden izin alınmasızorunluluğu getirilmiştir.
2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun iptali istenen kuralıyla MaliyeBakanı'na verilen yetki, bütçe içi ödenek aktarma yetkisi değildir. Ayrıca,eklenecek ödeneğin miktarı da dış kredi gerçekleşmelerine bağlı olarak her andeğişebilecek Katma Değer Vergisi karşılığı olması nedeniyle belirsizdir.Bakanlar Kurulu'na bile verilmeyen ve kullanılması durumunda bütçelerle verilenödenek sınırının aşılması sonucunu doğuracak Maliye Bakanı'na verilen buyetkinin dayanağı olan kural Anayasa'nın 163. maddesine aykırıdır.
İptali gerekir.
V- SONUÇ
14.6.2001 günlü, 4682 sayılı "2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu ileBağlı Cetvellerinde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 3. maddesiyle20.12.2000 günlü, 4611 sayılı 2001 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 33. maddesinin(a) fıkrasının 4 numaralı bendinin sonuna eklenen paragrafın Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, 27.3.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Rüştü SÖNMEZ
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA