ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2001/390
Karar Sayısı : 2004/35
Karar Günü : 17.3.2004
Resmi Gazete tarih/sayı: 30.4.2004/25448
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 3. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 26.10.1994 günlü, 4045sayılı "Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son VerilenKamu Personeli ile Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkinKanun"un geçici 1. maddesinin "kamu görevlileri" yönündenAnayasa'nın 10. maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Davacının, vergi kontrol memurluğu görevine dönme istemininreddine ilişkin işlemin iptali için açtığı davada, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırılığı iddiasını ciddî bulan Mahkeme, iptali istemiylebaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı
4045 sayılı Yasa'nın, itiraz konusu kuralı da içeren geçici 1.maddesi şöyledir:
"Geçici Madde 1- 12.9.1980 tarihinden sonra bakanlıklar ilekamu kurum ve kuruluşlarında açılan kamu görevine ve işçiliğe giriş sınavınıkazanıp da haklarında yapılan güvenlik soruşturması sonucunda sakıncalıolduğunun bildirilmesi nedeniyle göreve ve işe alınmayanlar ile alındıktansonra görevine ve işine son verilenler, ilgili mevzuatında veya toplu işsözleşmelerinde öngörülen niteliklerin kaybedilmemiş olması koşuluyla yaş şartıaranmaksızın bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren kamu kurum vekuruluşlarınca açılacak sınavlara, önceki güvenlik soruşturmaları dikkatealınmaksızın katılabilirler. Açılan sınavları kazanmaları sonucu göreve ve işealınanlara geçmişe yönelik olarak aylık ve diğer özlük hakları verilmez veaçıkta geçen süreleri değerlendirilmez. Bu konu ile ilgili olarak yargıyaintikal etmiş olanlardan henüz haklarında yargı kararı kesinleşmemiş olanlarhakkında da bu Kanun hükümleri uygulanır."
B-Dayanılan Anayasa Kuralı
Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. maddesineaykırılığı ileri sürülmüştür.
IV-İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Haşim KILIÇ,Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU,Aysel PEKİNER, Rüştü SÖNMEZ, Ahmet AKYALÇIN, Mustafa Y. AYGÜN ve Enis TUNGA'nınkatılımlarıyla 26.9.2001 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralı ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, Anayasa Mahkemesi'nin 21.5.1998 günlü, 4045sayılı kararıyla Yasa'nın geçici 1'inci maddesinin birinci tümcesinin"kamu kurum ve kuruluşlarında açılan işçiliğe giriş sınavını kazanıp dahaklarında yapılan güvenlik soruşturması sonucunda sakıncalı olduğununbildirilmesi nedeniyle işe alındıktan sonra işine son verilenler yönünden"iptaline karar verilmesi nedeniyle, aynı hukuksal durumda bulunan kamugörevlilerinin işçilerden ayrı tutulmasının Anayasa'nın 10. maddesine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.
Geçici Madde 1'de, 12.9.1980 tarihinden sonra bakanlıklarile kamu kurum ve kuruluşlarında açılan kamu görevine ve işçiliğegiriş sınavını kazanıp da haklarında yapılan güvenlik soruşturmasının olumsuzçıkması nedeniyle göreve ve işe alınmayanlar ile görevine ve işine sonverilenlerin, göreve ve işe geri dönebilmeleri için bazı koşulların yanı sırayeniden sınava girmeleri ve açılacak sınavları kazanmaları koşulu daöngörülmektedir.
Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar" denilmektedir. Bu kural, birbirinin aynı durumunda olanlaraayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve topluluklarınyaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenlemeeşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eylemli değil, hukuksaleşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallarabağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik ilkesi çiğnenmiş olmaz. Başka biranlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında, yasalarakonulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz. Durumlarındaki ve hukukistatülerindeki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişik kurallarıve uygulamaları gerekli kılabilir.
Anayasa Mahkemesi'nin 21.5.1998 gün ve E: 1997/29, K: 1998/19sayılı kararı ile, Geçici 1. maddenin birinci tümcesi, "kamu kurum vekuruluşlarında açılan işçiliğe giriş sınavını kazanıp da haklarında yapılangüvenlik soruşturması sonucunda sakıncalı olduğunun bildirilmesi nedeniyle işealındıktan sonra işine son verilenler yönünden" iptal edilmiştir. Bu iptalkararı sonucu, 4045 sayılı Yasa'nın yürürlüğe girmesinden sonra işe veya görevegirmek isteyenlerden, önceki güvenlik soruşturmalarına bakılmaksızın, işçileraçısından sınava girme koşulu aranmamasına karşın kamu görevlileriaçısından kamu kurum ve kuruluşlarınca açılacak sınavlara katılmaları vesınavları kazanmaları koşulu aranması eşitlik ilkesine aykırıdır.
Açıklanan nedenlerle kural, "kamu görevlileri" yönündenAnayasa'nın 10. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.
VI-İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirlikurallarının iptali, diğer kimi kurallarının veya tümünün uygulanmamasısonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline kararverilebileceği öngörülmektedir.
4045 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin birinci tümcesinin kamugörevlileri yönünden iptali nedeniyle tümüyle uygulanma olanağını yitirenbirinci tümcesi ile ikinci ve üçüncü tümcelerinin de 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesininikinci fıkrası uyarınca iptaline karar verilmesi gerekir.
VII- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU
Anayasa'nın 153. ve 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddelerine göre,kanun, kanun hükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü yada bunların hükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazete'de yayımlandığı tarihteyürürlükten kalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğegireceği tarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazete'deyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez.
4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine SonVerilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının GeriVerilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasınaİlişkin Kanun'un 1. maddesinin iptaline karar verilmesinin doğuracağıhukuksal boşluk, kamu yararını ihlâl edici nitelikte görüldüğündengerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararının Resmî Gazete'deyayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.
VIII- SONUÇ
A- 26.10.1994 günlü, 4045 sayılı "GüvenlikSoruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli ile KamuGörevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 NumaralıSıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun"un geçici 1.maddesinin;
1- Birinci tümcesinin "kamu görevlileri" yönündenAnayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,
2- İptal kararı nedeniyle tümüyle uygulanma olanağını yitirenbirinci tümcesi ile ikinci ve üçüncü tümcelerinin de 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesininikinci fıkrası gereğince İPTALİNE,
B- İptal edilen geçici 1. maddenin doğuracağı hukuksalboşluk kamu yararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden,Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılıYasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YILSONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,
17.3.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fazıl SAĞLAM
Üye
A. Necmi ÖZLER