Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2001/411, K.2001/348 Sayılı Karar - 06/11/2001

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2001/411

Karar Sayısı : 2001/348

Karar Günü : 6.11.2001

R.G. Tarih-Sayı :27.12.2001-24623

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 10. İdare Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965 günlü, 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'na, 18.5.1994 günlü, 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyleeklenen I SAYILI CETVEL'in "II- TEKNİK HİZMETLER SINIFI" başlıklıbölümünün (b) bendinde yer alan "Kimyager" sözcüğünün Anayasa'nınBaşlangıç'ı ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Kimyager olarak görev yapan davacının, bitirdiği öğrenim kurumununniteliğine göre 527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Yasa'nın 43.maddesinin (B) fıkrasına eklenen I SAYILI CETVEL'in, II- TEKNİK HİZMETLERSINIFI'na ait bölümünün (a) bendinde yer alan ek göstergeler esas alınarakmaaşının ödenmesi için yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptaliistemiyle açtığı davada, Anayasa'ya aykırılık savını ciddî bulan Mahkeme, 657sayılı Devlet Memurları Kanunu'na 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 3.maddesiyle eklenen I- SAYILI CETVEL'in, "II- TEKNİK HİZMETLER SINIFI"başlıklı bölümün (b) bendindeki "Kimyager" sözcüğünün iptali içinbaşvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenilen Kural

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na 527 sayılı KHK'nin 3.maddesiyle eklenen I-SAYILI CETVEL'in "II-TEKNİK HİZMETLER SINIFI"başlıklı bölümünün (b) bendi şöyledir:

"b) Kadroları bu sınıfa dahil olup, en az 4 yıl süreliyükseköğretim veren fakülte ve yüksekokullardan mezun olarak yürürlüktekihükümlere göre, Şehir Plancısı, Bölge Plancısı, Jeolog, Hidrojeolog, Hidrolog,Jeomorfolog, Jeofizikçi, Fizikçi, Matematikçi, İstatistikçi, Yöneylemci(hareket araştırmacısı), Matematiksel İktisatçı, Ekonomici ve Kimyager unvanınıalmış olanlarla Teknik Yüksek Öğretmen Okulu mezunları".

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır :

1- Başlangıç

Anayasa'nın Başlangıç'ının ilgili bölümü şöyledir:

"Millet iradesinin mutlak üstünlüğü, egemenliğin kayıtsızşartsız Türk Milletine ait olduğu ve bunu millet adına kullanmaya yetkilikılınan hiçbir kişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçidemokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışınaçıkamayacağı;"

2- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."

3- "MADDE 6.- Egemenlik, kayıtsızşartsız Milletindir.

Türk Milleti, egemenliğini, Anayasanın koyduğu esaslara göre,yetkili organları eliyle kullanır.

Egemenliğin kullanılması, hiçbir surette hiçbir kişiye, zümreyeveya sınıfa bırakılamaz. Hiçbir kimse veya organ kaynağını Anayasadan almayanbir Devlet yetkisi kullanamaz."

4- "MADDE 91.- Türkiye Büyük Millet Meclisi,Bakanlar Kuruluna kanun hükmünde kararname çıkarma yetkisi verebilir. Ancaksıkıyönetim ve olağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasanın ikinci kısmınınbirinci ve ikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleriile dördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevler kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemez.

Yetki kanunu, çıkarılacak kanun hükmünde kararnamenin, amacını,kapsamını, ilkelerini, kullanma süresini ve süresi içinde birden fazlakararname çıkarılıp çıkarılamayacağını gösterir.

Bakanlar Kurulunun istifası, düşürülmesi veya yasama dönemininbitmesi, belli süre için verilmiş olan yetkinin sona ermesine sebep olmaz.

Kanun hükmünde kararnamenin, Türkiye Büyük Millet Meclisitarafından süre bitiminden önce onaylanması sırasında, yetkinin son bulduğuveya süre bitimine kadar devam ettiği de belirtilir.

Sıkıyönetim ve olağanüstü hallerde, Cumhurbaşkanının Başkanlığındatoplanan Bakanlar Kurulunun kanun hükmünde kararname çıkarmasına ilişkinhükümler saklıdır.

Kanun hükmünde kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları günyürürlüğe girerler. Ancak, kararnamede yürürlük tarihi olarak daha sonraki birtarih de gösterilebilir.

Kararnameler, Resmî Gazetede yayımlandıkları gün Türkiye BüyükMillet Meclisine sunulur.

Yetki kanunları ve bunlara dayanan kanun hükmünde kararnameler,Türkiye Büyük Millet Meclisi komisyonları ve Genel Kurulunda öncelikle veivedilikle görüşülür.

Yayımlandıkları gün Türkiye Büyük Millet Meclisine sunulmayankararnameler bu tarihte, Türkiye Büyük Millet Meclisince reddedilenkararnameler bu kararın Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte, yürürlüktenkalkar. Değiştirilerek kabul edilen kararnamelerin değiştirilmiş hükümleri, budeğişikliklerin Resmî Gazetede yayımlandığı gün yürürlüğe girer."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nın katılmalarıyla6.11.2001 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyada eksiklikbulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle karar verildi.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Kanun Hükmünde Kararname kuralı, dayanılan Anayasa kuralları bunlarıngerekçeleri, öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama

Anayasa'da KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimi deöngörülmüştür. KHK'lerin, işlevsel yönden yasama işlemi niteliğindeolduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi deAnayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin, öncelikleyetki yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesigerekir. Her ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarınauygunluğunun denetlemesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve esasbakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de,Anayasa'ya uygunluk denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasınauygunluğunun denetimi girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetkiyasasında belirtilen sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesiöngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı durumagetirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olmasıile özdeşleşir.

Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan(mad.121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gereklideğildir. Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasınadayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasasıarasında çok sıkı bir bağ vardır.

KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerekkabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasınadayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadançıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları,içerikleri yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'yauygunluğundan söz edilemez.

KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasaların denetimlerindenfarklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "kanunlar Anayasaya aykırıolamaz" denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onların yalnızcaAnayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu, amaç,kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem de Anayasa'yauygun olmak zorundadırlar.

Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasınınkapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerinanayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'leranayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırıbulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir.

Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasınadayanılarak çıkarılan KHK'lerin, Anayasa'nın Başlangıç'ındaki "hiç birkişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bununicaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı," 2. maddesindeki"Hukuk devleti" ilkeleriyle 6. maddesindeki "Hiç kimse veyaorgan kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz" kuralıve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesiyle bağdaştırılmalarıolanaksızdır.

2- İtiraz Konusu Yapılan Sözcüğün Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Başvuru kararında itiraz konusu "Kimyager" sözcüğünün Anayasa'nınBaşlangıç'ı ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırılığı savıyla iptaline kararverilmesi istenilmiştir.

İtiraz konusu sözcüğü içeren 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,18.5.1994 günlü, 3990 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.KHK'nin dayandığı 3990 sayılı Yetki Yasası Anayasa Mahkemesi'nin 5.7.1994günlü, Esas 1994/50, Karar 1994/44-2 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.Böylece, 527 sayılı KHK anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır.

Bu nedenle, Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3990 sayılıYetki Yasası'na dayanılarak çıkarılmış bulunan, 527 sayılı KHK'nin 3.maddesiyle 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in II-TEKNİK HİZMETLER SINIFI başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan"kimyager" sözcüğü, Anayasa'nın "hiç bir kişi ve kuruluşun, buAnayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bunun icaplarıyla belirlenmiş hukukdüzeni dışına çıkamayacağı,"nı öngören Başlangıç ile 2., 6.ve 91.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu

Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetedeyayımlandığı günden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinindördüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasındaise, Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamudüzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görmesi halindeyukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir.

527 sayılı KHK'nin 3. maddesiyle 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in II- TEKNİK HİZMETLER sınıfı başlıklıbölümünün (b) bendinde yer alan itiraz konusu "Kimyager" sözcüğününiptaline karar verilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk, kamu düzeni ve kamuyararını bozucu nitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin yapılması amacıylaiptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonrayürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

VI- SONUÇ

A- 18.5.1994 günlü, 527 sayılı "Memurlar ve Diğer KamuGörevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname"nin, 3. maddesiyle 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'na eklenen I SAYILI CETVEL'in "II-TEKNİK HİZMETLERSINIFI" başlıklı bölümünün (b) bendinde yer alan "...Kimyager..."sözcüğünün Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,

B- İptal edilen sözcüğün doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAKBİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, 6.11.2001 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.