ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2001/435
Karar Sayısı : 2002/83
Karar Günü : 17.9.2002
R.G. Tarih-Sayı :11.11.2002'de tebliğ edildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURANLAR:
1- Gümüşhane Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2001/435)
2- Uşak Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2001/461)
3- Mardin 1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2001/490)
4- Mardin 1. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2001/491)
5- Bandırma Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2001/494)
6- Bandırma Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2001/495)
7- Alaşehir Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2001/496)
8- Alaşehir Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2002/22)
9- Bandırma Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2002/56)
10- Mardin 2. Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2002/58)
11- Kozan Ağır Ceza Mahkemesi (Esas Sayısı : 2002/72)
İTİRAZLARIN KONUSU : 1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk CezaKanunu"nun 6123 sayılı Yasa ile değiştirilen 450. maddesindeki "failidam cezasına mahkûm edilir" biçimindeki ibarenin, Anayasa'nın 38.maddesine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Adam öldürmek suçlarından açılan kamu davalarında 765 sayılıYasa'nın 6123 sayılı Yasa ile değiştirilen 450. maddesindeki "Fail idamcezasına mahkûm edilir" biçimindeki ibarenin, Anayasa'ya aykırı olduğukanısına varan Mahkeme'ler iptali için başvurmuşlardır.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Kural
TCK'nun itiraz konusu ibareyi de içeren 450. maddesi şöyledir:
"Madde 450 -
Öldürmek fiili :
1. Usul ve fürudan biri aleyhine işlenirse;
2. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinden biri aleyhine veyaüyelik sıfatı sona ermiş olsa bile bu görevinden dolayı işlenmiş olursa;
3. Canavarca bir his sevki ile veya işkence ve tazip ile ikaedilirse,
4. Taammüden icra olunursa;
5. Birden ziyade kimseler aleyhine işlenirse;
6. Yangın, su baskını ve gark gibi yedinci babın birinci faslındabeyan olunan vasıtalarla yapılırsa;
7. Velevki husule gelmiş olmasın diğer bir suçu hazırlamak veyakolaylaştırmak veya işlemek için ika olunursa;
8. Bir suçtan hâsıl olacak faydayı elde etmek veya bu gayeye vâsılolmak maksadiyle yapılan ihzaratı saklamak için veya takip edilen gayeye vâsılolamamaktan mütevellit infial ile işlenmiş olursa;
9. Bir suçu gizlemek veya delil ve emarelerini ortadan kaldırmakveya kendisinin yahut başkasının cezadan kurtulmasını temin maksadiyle vukuagetirilirse;
10. Kan gütme saikiyle işlenirse;
11. Devlet memurlarından biri aleyhine görevi esnasında veyaDevlet memurluğu sıfatı zail olsa bile bu görevi yapmasından dolayı işlenirse;
fail idam cezasına mahkûm edilir."
B- İlgili Yasa Kuralı
3.8.2002 günlü, 4771 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin ilgili görülenbölümü şöyledir:
"MADDE 1.- A) Savaş ve çok yakın savaş tehdidi hâllerindeişlenmiş suçlar için öngörülen idam cezaları hariç olmak üzere, 1.3.1926tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu, 7.1.1932 tarihli ve 1918 sayılıKaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun ile 31.8.1956 tarihli ve 6831 sayılıOrman Kanununda yer alan idam cezaları müebbet ağır hapis cezasınadönüştürülmüştür.
...
C- Dayanılan Anayasa Kuralı
İtiraz başvurularında dayanılan Anayasa kuralı şöyledir :
"MADDE 38.- Kimse, işlendiği zaman yürürlükte bulunan kanununsuç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zamankanunda o suç için konulmuş olan cezadan daha ağır bir ceza verilemez.
Suç ve ceza zamanaşımı ile ceza mahkûmiyetinin sonuçları konusundada yukarıdaki fıkra uygulanır.
Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunlakonulur.
Suçluluğu hükmen sabit oluncaya kadar, kimse suçlu sayılamaz.
Hiç kimse kendisini ve kanunda gösterilen yakınlarını suçlayan birbeyanda bulunmaya veya bu yolda delil göstermeye zorlanamaz.
Kanuna aykırı olarak elde edilmiş bulgular, delil olarak kabuledilemez.
Ceza sorumluluğu şahsîdir.
Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerinegetirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz.
Savaş, çok yakın savaş tehdidi ve terör suçları halleri dışındaölüm cezası verilemez.
Genel müsadere cezası verilemez.
İdare, kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran birmüeyyide uygulayamaz. Silahlı Kuvvetlerin iç düzeni bakımından bu hükme kanunlaistisnalar getirilebilir.
Vatandaş, suç sebebiyle yabancı bir ülkeye geri verilemez."
IV- İLK İNCELEME KARARLARI
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, birleştirilendosyalarla ilgili, değişik tarihlerde yapılan ilk incelemeler sonucunda,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, kararverilmiştir.
V- BİRLEŞTİRME KARARI
3.10.2001 günlü, 4709 sayılı Yasa'nın 15. maddesi ile Anayasa'nın38. maddesine eklenen, "Savaş, çok yakın savaş tehdidi ve terör suçlarıdışında ölüm cezası verilemez" biçimindeki kuralın, 17.10.2001 günlü ResmîGazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmesinden sonra, kimi mahkemelerce 1.3.1926günlü, 765 sayılı Türk Ceza Kanunu'nun 6123 sayılı Yasa ile değiştirilen 450.maddesindeki idam cezasına ilişkin ibarenin, Anayasa'ya aykırı hale geldiğiileri sürülerek yapılan onbir itiraz başvurusu incelenmiş, bu başvurularailişkin davaların, aralarındaki hukuki irtibat nedeniyle ilk başvuruya ait2001/435 esas sayılı dava ile BİRLEŞTİRİLMELERİNE, diğerlerinin esaslarınınkapatılmasına, incelemenin, 2001/435 esas sayılı dosya üzerinden yürütülmesine,17.9.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.
VI- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralıylabunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü :
3.10.2001 günlü, 4709 sayılı Yasa'nın 15. maddesi ile Anayasa'nın38. maddesine bir fıkra eklenerek savaş, çok yakın savaş tehdidi ve terörsuçları dışında ölüm cezası verilemeyeceği öngörülmüş, bu düzenleme 17.10.2001günlü Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Buna koşut olarak,3.8.2002 günlü, 4771 sayılı "Çeşitli Kanunlarda Değişiklik Yapılmasınaİlişkin Kanun"un 1. maddesinin (A) bendi ile de savaş ve çok yakın savaştehdidi hâllerinde işlenmiş suçlar için öngörülen idam cezaları hariç olmaküzere, 1.3.1926 tarihli ve 765 sayılı Türk Ceza Kanunu, 7.1.1932 tarihli ve1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun ile 31.8.1956 tarihli ve6831 sayılı Orman Kanununda yer alan idam cezaları müebbet ağır hapis cezasınaçevrilmiştir.
Böylece, savaş ve çok yakın savaş tehdidi hallerinde işlenmişsuçlarla ilgisi bulunmayan TCK'nun 450. maddesinde yer alan ve idam cezasıverilmesi öngörülen suçlar için "müebbet ağır hapis cezası"uygulanacaktır.
TCK'nun 2. maddesinin ikinci fıkrasına göre, bir cürüm veyakabahatin işlendiği zamanın kanunu ile sonradan neşrolunan kanunun hükümleribirbirinden farklı ise failin lehinde olan kanun tatbik ve infaz olunur.
Bu durumda, itiraz yoluna başvuran Mahkemelerin bakmakta olduklarıdavalarda, sanık lehine olan 4771 sayılı Yasa ile yapılan değişiklikuygulanacağından, TCK'nun 450. maddesindeki "fail idam cezasına mahkumedilir" biçimindeki ibarenin uygulanma olanağını yitirmesi nedeniylekonusu kalmayan istem hakkında karar verilmesine yer olmadığı yolunda kararverilmesi gerekir.
VII- SONUÇ
1.3.1926 günlü, 765 sayılı "Türk Ceza Kanunu"nun 6123sayılı Yasa ile değiştirilen 450. maddesinde yer alan "idam cezası",3.8.2002 günlü, 4771 sayılı Yasa ile müebbet ağır hapis cezasınadönüştürüldüğünden, KONUSU KALMAYAN İSTEM HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YEROLMADIĞINA, 17.9.2002 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN