Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2001/73, K.2004/12 Sayılı Karar - 11/02/2004

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2001/73

Karar Sayısı : 2004/12

Karar Günü : 11.2.2004

Resmi Gazete tarih/sayı: 19.03.2004/25407

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Kara KuvvetleriKomutanlığı 15 inci Kolordu Komutanlığı Askeri Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 21.6.1927 günlü, 1111 sayılı"Askerlik Kanunu"nun 2.11.1999 günlü, 4459 sayılı Yasa ile eklenengeçici 37. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerineaykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

1632 sayılı Askerî Ceza Kanunu'nun 63/1-A maddesinde yer alanbakaya suçundan açılan kamu davasında itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırıolduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A-İtiraz Konusu Yasa Kuralı

1111 sayılı Askerlik Kanunu'na, 4459 sayılı Yasa ile eklenen,iptali istenilen kuralı da içeren geçici 37. madde şöyledir:

"GEÇİCİ MADDE 37.- Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte herne sebeple olursa olsun henüz fiili askerlik hizmetine başlamamış, 1 Ocak 1973tarihinden önce doğan ve 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askerî MemurlarKanunu ile 1111 sayılı Askerlik Kanununa tabi yükümlüler, istekleri halinde, buKanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde askerlik şubelerinebaşvurmaları, 15 000 Alman Markı veya ödeme tarihindeki karşılığı konvertiblyabancı ülke parasını ya da Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası döviz satış kuruüzerinden hesaplanacak Türk Lirası parayı ödemeleri ve GenelkurmayBaşkanlığınca belirlenecek birlik ve kurumlarda temel askerlik eğitimleriniyapmaları şartıyla askerlik hizmetlerini yerine getirmiş sayılırlar.

Bu madde kapsamında bulunan ve 31 Aralık 1999 tarihinde kırkyaşını tamamlamış olanlardan istekliler, 20 000 Alman Markı veya karşılığıbirinci fıkrada belirtilen yabancı ülke ya da Türk Lirası parayı ödemelerihalinde temel askerlik eğitimine tabi tutulmazlar.

Bu uygulama kapsamında yatırılacak paralar Maliye Bakanlığı MerkezSaymanlık Müdürlüğü adına T.C. Ziraat Bankasında açılacak özel hesabayatırılır. Bu hesapta toplanan miktarları genel bütçeye özel gelir ve karşılığıda ilgili kurum bütçelerine aktarılmak üzere Maliye Bakanlığı bütçesinde açılacaközel bir tertibe ödenek kaydetmeye Maliye Bakanı yetkilidir. Bu ödeneklerdenyılı içinde kullanılamayan miktarlar, ertesi yıl bütçesine devren gelir veödenek kaydedilir. Bu tertipte oluşan ödenek Maliye Bakanı tarafındanbelirlenecek usul ve esaslar dahilinde, 17 Ağustos 1999 tarihinde vuku bulandeprem dolayısıyla genel hayata etkili afete maruz kalan bölgede yer alanillerdeki hasar ve zararların giderilmesi için gereken her türlü harcamanınfinansmanında kullanılır.

Bedelin ödenme usul ve esasları ile uygulamaya ilişkin diğerhususlar, Bakanlar Kurulu kararı ile düzenlenir.

Bu madde hükümlerinden yararlanan yükümlüler hakkında adlî takibatyapılmaz."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 10. ve 36.maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, FulyaKANTARCIOĞLU, Mahir Can ILICAK, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU ve AhmetAKYALÇIN'ın katılımlarıyla 13.2.2001 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine,oybirliğiyle karar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, yasakoyucunun Anayasa'nın 72. maddesi uyarıncatakdir yetkisini kullanarak bedelli askerlikle ilgili düzenleme yaptığı,bedelli askerlikten yararlanmanın koşullarından birinin maddede öngörülen vebirçok kişinin ödeme gücünü aşan bedelin ödenmesi olduğu, suçluların bedelödeyerek soruşturma ve cezadan kurtulmalarının hukuk devleti ilkesiylebağdaşmadığı, aynı suçtan yargılanan kişilerin hukuksal durumlarınabakılmaksızın ekonomik durumları ölçü alınarak servetlerine göreaffedilmelerinin eşitlik ilkesine aykırı olduğu, bedelli askerlikuygulamasından yararlanan sanıkların beraat etme yolu kapatıldığından hak aramahürriyetinin engellendiği, bu nedenlerle, bedelli askerlik hükümlerindenyararlanan yükümlüler hakkında adlî takibat yapılmayacağına ilişkin kuralın,Anayasa'nın 2., 10. ve 36. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

1111 sayılı Askerlik Kanunu'na 4459 sayılı Yasa ile eklenen geçici37. maddenin itiraz konusu son fıkrasında, bedelli askerlik hükümlerindenyararlanan yükümlüler hakkında adli takibat yapılamayacağı öngörülmektedir.

Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukun üstünkurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık olan devlettir. Bubağlamda, hukuk devletinde yasakoyucu, yasaların yalnız Anayasa'ya değil,evrensel hukuk ilkelerine de uygun olmasını sağlamakla yükümlüdür.

Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar." denilmektedir. Bu mutlak yasak, birbirinin aynı durumundaolanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve topluluklarınyaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme,eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlak ve eylemlieşitlik değil, hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksaldurumlar ayrı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmişolmaz. Başka bir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlararasında, yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz. Durum vehukuki statüdeki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları ve değişik uygulamaları gerekli kılabilir.

İtiraz konusu kuralda, vatan hizmetini bedelli askerliktenyararlanmak suretiyle yerine getirmiş sayılan yükümlüler ile yasalardagösterilen diğer şekillerde yerine getirenler arasında adlî takibat bakımındanfarklı bir uygulama getirilmekte ise de bu farklılık aynı hukuksal konumdabulunmamalarından kaynaklandığından eşitlik ilkesine aykırılık yoktur. Öteyandan, bedelli askerlik olanağından yararlanmak istemeyenlerin hak aramaözgürlükleri engellenmediğinden hak arama özgürlüğünün ihlâlinden söz edilemez.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 2., 10. ve36. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

VI- SONUÇ

21.6.1927 günlü, 1111 sayılı "Askerlik Kanunu"nun 4459sayılı Yasa ile eklenen geçici 37. maddesinin son fıkrasının, Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.2.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.