Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2002/10, K.2002/19 Sayılı Karar - 22/01/2002

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2002/10

Karar Sayısı : 2002/19

Karar Günü : 22.1.2002

R.G. Tarih-Sayı :15.02.2002'de tebliğ edildi.

İPTAL DAVASINI AÇAN : Anamuhalefet (Doğru Yol)Partisi Türkiye Büyük Millet Meclisi Grubu Adına Grup Başkanı Tansu ÇİLLER.

İPTAL DAVASININ KONUSU : 3.1.2002 günlü, 4733sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri GenelMüdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün MamüllerininÜretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un 2. maddesinin,3. maddesinin (L) bendinin, 4. maddesinin beşinci ve yedinci fıkralarının, 6.maddesinin, 9. maddesinin (A) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinin,Geçici 1. maddesinin (B) bendinin birinci tümcesi ile ikinci tümcesinde yeralan "...2000 ve 2001 yılı ürünü..." ibaresinin Anayasa'nın 2., 5.,8., 10., 13., 45., 48., 128., 166. ve 167. maddelerine aykırılığı ilerisürülerek iptali istemidir.

I- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nınkatılmalarıyla 22.1.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dava dosyasıve ekleri, ilk inceleme raporu, iptali istenen yasa kuralları, dayanılanAnayasa kurallarıyla, bunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Anamuhalefet (Doğru Yol) Partisi'nin 9 Ocak 2002 günlü Grup GenelKurulu kararıyla, 9.1.2002 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan, 4733 sayılı"Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel MüdürlüğününYeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamüllerinin Üretimine, İç ve DışAlım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun Hükmünde KararnamedeDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un bazı maddelerinin iptaliistemiyle Anayasa Mahkemesi'nde dava açması için Anamuhalefet Partisi olarakGrup Başkanı Prof Dr. Tansu ÇİLLER'e yetki verilmiştir.

Anayasa'nın "iptal davası" başlıklı 150. maddesine koşutolarak düzenlenen 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 20. maddesine göre, kanunların, kanun hükmündekararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün veya bunlarınbelirli madde ve hükümlerinin şekil ve esas bakımından Anayasa'ya aykırılığıiddiasıyla Anayasa Mahkemesi'nde doğrudan doğruya iptal davası açabilme hakkıve yetkisi Cumhurbaşkanı'na, iktidar ve Anamuhalefet Partisi Meclis Gruplarıile Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayının en az beşte biri tutarındakiüyelere aittir. 2949 sayılı Yasa'nın iptal davasının açılmasında temsilbaşlığını taşıyan 26. maddenin birinci fıkrasında ise; kanunların, kanunhükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün veyabunların belirli madde veya hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığı nedeniyleaçılacak iptal davasının 20. maddenin (2) numaralı bendinde yazılı siyasî partigruplarının genel kurullarının üye tamsayısının salt çoğunluğu ilealacakları karar üzerine, davanın grup başkanları veya vekilleritarafından açılacağı hükme bağlanmaktadır.

Buna göre, Anamuhalefet Partisi adına dava, Parti Meclis GrubuGenel Kurulu'nun verdiği yetkiye dayanılarak grup başkanı veya vekilitarafından açılabilir. Ancak, davanın açılabilmesi için parti Meclis Grubukararında iptali istenilen yasa, kanun hükmünde kararname, TBMM İçtüzüğü'nünveya bunların belirli madde ve hükümlerinin iptal gerekçeleri ile birlikteaçıkça gösterilmesi gerekir. İncelemeye konu iptal davasında ise, AnamuhalefetPartisi Meclis Grubu Genel Kurul kararında, 4733 sayılı "Tütün, TütünMamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılmasıile Tütün ve Tütün Mamüllerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik YapılmasınaDair Kanun"un hangi madde ve hükümlerinin iptalinin istenildiği açıkçabelirtilmeden, "bazı maddeleri" ifadesi kullanılmıştır. Grupiradesinin belirsiz olması nedeniyle, söz konusu grup kararının usulüneuygun karar olarak kabulü olanaklı değildir.

İstemin başvuranın yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.

II- SONUÇ

3.1.2002 günlü, 4733 sayılı "Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz veAlkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün veTütün Mamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanundave 233 Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına DairKanun"un 2. maddesi, 3. maddesinin (L) bendi, 4. maddesinin beşinci veyedinci fıkraları, 6. maddesi, 9. maddesinin (A) bendinin (1) ve (2)numaralı alt bentleri, Geçici 1. maddesinin (B) bendinin birinci paragrafının birincitümcesi ve ikinci tümcesinde yer alan "... 2000 ve 2001 yılıürünü..." ibaresi ile aynı bendin ikinci ve son paragrafının iptalineilişkin usulüne uygun olarak alınmış grup genel kurulu kararına dayanmayanbaşvurunun, başvuranın yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Haşim KILIÇ, SamiaAKBULUT ile Sacit ADALI'nın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 22.1.2002 günündekarar verildi.

KARŞIOYYAZISI

Anamuhalefet (Doğru Yol) Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanıtarafından, 3.1.2002 günlü, 4733 sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz veAlkol İşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün veTütün Mamüllerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanundave 233 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına DairKanun"un bazı maddelerinin iptali istemiyle açılan davanın, yapılan ilkinceleme toplantısında, "Usulüne uygun olarak alınmış grup genel kurulukararına dayanmayan başvurunun, başvuranın yetkisizliği nedeniyle reddine"oyçokluğuyla karar verilmiştir.

Anayasa'nın "İptal davası" başlıklı 150. maddesinde,Anayasa Mahkemesi'nde kimlerin iptal davası açabileceği gösterilmiş, bu maddeyeuygun düzenleme getiren 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 20., 22., 26. ve 27. maddelerinde de, iptal davasıaçmaya yetkili olanlar, iptal davası açma süresi, davanın açılmasında kimlerintemsilci oldukları ve uyulması gereken esaslar gösterilmiştir. Yasa'nın 20.maddesinin birinci fıkrasının (2) numaralı bendi uyarınca, Anamuhalefet Partisiolan Doğru Yol Partisi TBMM Grubu adına Grup Başkanı tarafından işbu davaaçılmıştır. Aynı Yasa'nın iptal davasının açılmasında temsil başlıklı 26.maddesinde, kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün veyabunların belirli madde veya hükümlerinin Anayasa'ya aykırılığı sebebiyleaçılacak iptal davasının, 20. maddenin (2) numaralı bendinde yazılı siyasîparti grupları genel kurullarının üye tamsayısının salt çoğunluğu ilealacakları karar üzerine, grup başkanları veya vekilleri tarafından açılacağıhükme bağlanmıştır.

Dava dosyasında mevcut belgelere göre, dava tarihinde Doğru YolPartisi'nin, Anamuhalefet Partisi olduğu; dava açan Parti Genel Başkanının, buParti'nin TBMM Grup Başkanı olarak Parti'yi temsil ettiği; Parti'nin 85milletvekili ile TBMM'de temsil edildiği; 9.2.2002 tarihinde yapılan Parti GrupGenel Kurulu'na 67 üyenin katıldığı ve bu toplantıda, 3.1.2002 günlü, 4733sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri GenelMüdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün Mamüllerinin Üretimine,İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı Kanun HükmündeKararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un bazı maddelerinin iptali içinAnayasa Mahkemesi'ne müracaat edileceğinden, Anamuhalefet Partisi olarakAnayasa Mahkemesi'ne başvurmak üzere Grup Başkanımız Sayın Tansu ÇİLLER'e yetkiverilmesine, toplantıya katılan tüm milletvekillerimizin oybirliği ile kararverildi" şeklinde karar alındığı ve bu karar üzerine süresinde işbudavanın açıldığı anlaşılmaktadır.

2949 sayılı Yasa'nın 20. maddesi uyarınca iptal davası açmayayetkili olan Anamuhalefet Partisi Meclis Grubu, bu yetkisini aynı Yasa'nın 26.maddesi gereğince Parti Meclis Grubu Başkanı tarafından kullanmıştır. PartiMeclis Grubu Genel Kurulu'nun Parti Grup Başkanına verdiği yetki, 3.1.2002günlü, 4733 sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri GenelMüdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün MamüllerininÜretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un bazımaddelerinin iptaliyle ilgili Anayasa Mahkemesi'ne açılacak iptal davasınailişkindir. Grup Başkanı da, Parti Meclis Grubu Genel Kurulundan aldığı buyetkiye dayanarak iptal davasını açmıştır. Üzerinde durulması gereken husus,Meclis Grubuna ait olan bu yetkinin, Meclis Grup Başkanına devredilmesideğil, onun tarafından kullanılmasıdır. Parti Meclis Grubu Genel Kurulu,kendisine ait olan Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açması hususunda GrupBaşkanını görevlendirmiştir. Bunu yaparken aldığı kararla, 3.1.2002 günlü, 4733sayılı "Tütün, Tütün Mamülleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri GenelMüdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün MamüllerininÜretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun"un iptali için GrupBaşkanına yetki vermiştir. Hangi maddelerin iptalinin isteneceği Grup Başkanınabırakılmıştır. Bu yetkinin verilmesinde, iptali istenen Yasa maddelerinin tek tekbelirlenmesinde zorunluluk bulunmamaktadır. Burada, yetki devri değil, verilenyetkinin kullanılması söz konusudur. Meclis Grubuna ait yetkinin devrinden sözedilemez.

Bir an için Parti Meclisi Genel Kurulu'nun verdiği yetkinin,Yasa'nın belirlediği kurallara uygun olmadığı düşünülse bile, bu noksanlığın2949 sayılı Yasa'nın 27. maddesi uyarınca ve belirli bir süre verilerektamamlattırılması yoluna gitmek gerekirdi.

Parti Meclisi Genel Kurulu'nun Grup Başkanına verdiği yetkinin,"belirsiz yetki devri" biçiminde yorumlanarak başvurunun,yetkisizlikten reddine ilişkin çoğunluk kararı, kanunların, kanun hükmündekararnamelerin ve Meclis İçtüzüğü'nün Anayasal denetiminin yapılacağı genelkuralına da uygunluk arz etmemektedir. Asıl olan belirtilen kuralların Anayasaldenetiminin yapılmasıdır. Değişik anlayış ve yorumlarla bu denetiminengellenmemesi gerekmektedir.

Açıkladığımız nedenlerle başvurunun, başvuranın yetkisizliğinedeniyle reddine ilişkin çoğunluk kararına katılmıyoruz.