ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2002/102
Karar Sayısı : 2002/53
Karar Günü : 6.6.2002
Resmi Gazete tarih/sayı: 20.8.2002'de tebliğ edildi.
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Danıştay İdari Dava Daireleri GenelKurulu
İTİRAZIN KONUSU:13.4.1994 günlü, 3984 sayılı "Radyo veTelevizyonların Kuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun" un 6. maddesininbirinci fıkrasının, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 7., 8., 9. ve 87.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Radyo ve televizyon yayın izni ve lisansı alabilmek için"ulusal güvenlik belgesi" verilmesi istemiyle yapılan başvurununreddine ilişkin işlem ile bu işlemin dayanağı olan Radyo ve TelevizyonKuruluşlarına Kanal veya Frekans Tahsisi Şartları ve Bunlara İlişkin İhaleUsulleri İle Yayın İzni ve Lisans Yönetmeliği'nin 7. maddesinin birincifıkrasının (d) ve (e) bentlerinin iptali istemiyle açılan davada, Danıştayİdari Dava Daireleri Genel Kurulu, 3984 sayılı Kanun'un 6. maddesinin birincifıkrasının, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 7., 8., 9. ve 87. maddelerineaykırılığı savıyla iptali için başvurmuştur.
II- İTİRAZ KONUSU KURAL
13.4.1994 günlü, 3984 sayılı "Radyo ve TelevizyonlarınKuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun" un 6. maddesinin itiraz konusubirinci fıkrası şöyledir:
"Madde 6- Üst Kurul, basın, yayın, iletişim ve teknolojisi,kültür, din,eğitim, hukuk alanlarında birikimi olanlardan ve yükseköğretimgörmüş, Devlet memuru olma niteliğine sahip, beşi iktidar partisi veyapartilerinin, dördü muhalefet partilerinin göstereceği adaylar arasındanTürkiye Büyük Millet Meclisince seçilen dokuz üyeden oluşur."
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itirazkonusu yasa kuralı ve dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa veya kanun hükmünde kararnamehükümlerini Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık iddiasının ciddi olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali içinAnayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmışve görevine giren bir dava bulunması ve iptali istenilen kuralların da o davadauygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişikevrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmadaolumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikte bulunan kurallardır.
İtiraz yoluna başvuran Danıştay İdari Dava Daireleri GenelKurulu'nda bakılmakta olan dava, radyo ve televizyon yayın izni ve lisansalabilmek için "ulusal güvenlik belgesi" verilmesi isteminin reddineilişkin işlem ile bunun dayanağını oluşturan Radyo ve Televizyon KuruluşlarınaKanal veya Frekans Tahsisi Şartları ve Bunlara İlişkin İhale Usulleri ile YayınLisansı ve İzni Yönetmeliğinin 7. maddesinin birinci fıkrasının (d) ve (c)bentlerinin iptali istemiyle açılmıştır.
3984 sayılı Radyo ve Televizyonların Kuruluş ve Yayınları HakkındaKanun' un 40. maddesinde, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun ve teşkilatınınçalışma esas ve usulleri, kanal ve frekans tahsisi şartları ve ihale usulleriile telif ve yapımcı haklarını koruma esas ve usullerinin Üst Kurul tarafındanhazırlanan yönetmeliklerle düzenleneceği, bu yönetmeliklerin Resmî Gazete'deyayımlanarak yürürlüğe gireceği hükme bağlanmıştır. Üst Kurulca anılan maddeyedayanılarak çıkarılan ve 3.2.1999 tarihli ve 23600 sayılı Resmî Gazete'deyayımlanan yönetmelikle kimi maddelerinin yanısıra adı da Radyo ve TelevizyonKuruluşlarına Kanal veya Frekans Tahsisi Şartları ve Bunlara İlişkin İhaleUsulleri ile Yayın Lisansı ve İzni Yönetmeliği olarak değiştirilen Yönetmeliğinbaşvuru için gerekli belgeler başlıklı 7. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendiile yayın kuruluşlarının ortaklarıyla, yönetim kurulu başkan ve üyeleri, genelmüdür ve yardımcıları, denetleme kurulu başkanı ve üyeleri ile sorumlumüdürleri hakkında Başbakanlıktan "ulusal güvenlik belgesi" ve (e)bendi ile de bentte sayılan kişilerin kimi suçlardan hüküm giymemiş olduklarınıgösterir belgelerin alınması zorunluluğu getirilmiştir.
3984 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 6. maddesinin birincifıkrasında da Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun, basın, yayın, iletişim veteknolojisi, kültür, din, eğitim, hukuk alanlarında birikimi olanlardan veyükseköğretim görmüş, Devlet memuru olma niteliğine sahip, beşi iktidar partisiveya partilerinin, dördü muhalefet partilerinin göstereceği adaylar arasındanTürkiye Büyük Millet Meclisi'nce seçilen dokuz üyeden oluşacağı belirtilmiştir.
Radyo ve Televizyon Üst Kurulu üyelerinin nitelikleri ileseçimlerine ilişkin bu kuralın Danıştay'da bakılmakta olan davada, uygulanacakkural kabul edilebilmesi için bu hususlarla ilgili bir uyuşmazlığın bulunmasıve söz konusu kuralın da uyuşmazlığın sona erdirilmesine olumlu ya da olumsuzkatkı sağlayacak nitelikte olması gerekir. Danıştay'da görülmekte olan davada,üst kurulun oluşumu ve üyelerinin nitelikleriyle ilgili bir uyuşmazlığa yerverilmemiş olması karşısında, dava konusu kuralların yer aldığı yönetmeliğinRadyo ve Televizyon Üst Kurulu'nca hazırlanmış olmasının, Üst Kurul'unoluşumuna ilişkin kuralı uygulanacak kural haline getiremeyeceği açıktır.
Bu durumda, Radyo ve Televizyon Üst Kurulu'nun oluşumuna ilişkin itirazkonusu kuralın bakılmakta olan davada uygulanma olanağı bulunmadığındanbaşvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
Bu görüşlere Yalçın ACARGÜN, Aysel PEKİNER ve Tülay TUĞCUkatılmamışlardır.
IV- SONUÇ
13.4.1994 günlü, 3984 sayılı "Radyo ve TelevizyonlarınKuruluş ve Yayınları Hakkında Kanun"un 6. maddesinin birinci fıkrası,itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin davada uygulayacağı kural olmadığından,bu fıkraya ilişkin itiraz başvurusunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE,Yalçın ACARGÜN, Aysel PEKİNER ve Tülay TUĞCU'nun karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA,6.6.2002 gününde karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Nurettin TURAN
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA
KARŞIOYYAZISI
Radyo ve televizyon yayın izni ve lisansı alabilmek için yapılan"ulusal güvenlik belgesi" başvurusunun reddine ilişkin işlem iledayanağı Radyo ve Televizyon Yayın İzni ve Lisans Yönetmeliği'nin değişik 7.maddesinin birinci fıkrasının (d) ve (e) bentlerinin iptali istemiyle açılandavada, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu Yönetmeliği çıkaran Radyo veTelevizyon Üst Kurulu'nu belirleyen 3984 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin birincifıkrasını Anayasa'nın başlangıç hükümleri ile 2., 7., 8., 9. ve 87. maddelerineaykırı bularak iptali istemiyle başvurmuştur.
İşlem ve dayanağı yönetmeliğin hukuka uygunluğunun denetimiyapılırken Yüksek Mahkeme, yönetmeliği çıkaran Radyo ve Televizyon ÜstKurulu'nun oluşumuna ilişkin 3984 sayılı Yasa'nın 6. maddesi öngörülen Kurulüyelerinin Türkiye Büyük Millet Meclisi tarafından seçilmesinin Anayasa'yaaykırılığı kanısına ulaşmıştır.
İdarî yargılama usulüne göre, idarî işlemler ile genel düzenleyiciişlemlere karşı iptalleri istemiyle açılan davalarda yetki, şekil, sebep, konuve maksat yönlerinden biri ile hukuka aykırılık bulunup bulunmadığı re'seninceleme yetkisi kullanılarak saptanır. İdarî işlemlerin yetkili organlarcakurulması veya düzenlenmesi gerektiğine ilişkin kurala göre yargılama evresindeöncelikle yetki konusunun incelenmesi zorunludur. Kamu hukuku alanında"yetki"nin, hukuka uygunluğunun araştırılması kamu düzenini korumanınönkoşuludur. Bu nedenle, Yüksek Mahkeme dava konusu Yönetmeliği çıkaranKurul'un oluşumunu düzenleyen yasa kuralının Anayasa'ya aykırı olduğu kanısınaulaşmıştır.
Açıklanan nedenle, başvuran Mahkeme'nin bu konuda yetkili olduğugörüşü ile çoğunluk kararına karşıyız.
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Tülay TUĞCU