Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2002/114, K.2004/53 Sayılı Karar - 05/05/2004

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı: 2002/114

Karar Sayısı : 2004/53

Karar Günü : 5.5.2004

Resmi Gazete tarih/sayı: 20.07.2004/25528

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Eceabat Asliye CezaMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 17.2.2000 günlü, 4533 sayılıGelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Kanunu'nun 6. maddesinin Anayasa'nın10., 13. ve 38. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Millî park sınırları içindeki zeytinliğe bahçesine sönmemiş sigaraatarak yangın çıkmasına neden olduğu iddiasıyla sanık hakkında açılan kamudavasında, itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varanMahkeme iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4533 sayılı Gelibolu Yarımadası Tarihi Milli Parkı Kanunu'nunitiraz konusu 6. maddesi şöyledir:

"Madde 6- Milli Park sınırları içinde;

a) Belirlenen yerlerden başka yerde gecelemek, mevzuat gereği izinverilen yerler haricinde, halkı rencide edecek, rahatını ve huzurunu bozacakşekilde alenen alkollü içki içmek,

b) Belirlenen yerler dışında ateş yakmak veya izin verilenyerlerde yakılan ateşi söndürmeden mahallini terk etmek,

c) Sönmemiş sigara veya her türlü yakıcı madde atmak,

d) Milli Park sınırları içinde ve bu sınırlara dört kilometremesafede anız veya benzeri bitki örtüsünü yakmak,

Yasaktır.

Birinci fıkranın; (a) bendinde belirlenen fiili işleyenler onaltımilyon lira hafif para cezası, (b) ve (c) bendlerinde belirtilen fiilleriişleyenler iki yıldan aşağı olmamak üzere hapis, yüzaltmış milyon liradansekizyüz milyon liraya kadar ağır para cezası, (d) bendinde belirtilen fiilleriişleyenler dört yıldan aşağı olmamak üzere hapis, sekizyüz milyon liradan dörtmilyar sekizyüz milyon liraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılır.

Milli Park sınırları içinde tedbirsizlik ve dikkatsizlik ile ormanyangınına sebebiyet verenler beş yıldan on yıla kadar hapis ve dört milyarsekizyüz milyon liradan sekiz milyar liraya kadar ağır para cezası ilecezalandırılır. Kasten orman yakanlar ise oniki yıldan onbeş yıla kadar ağırhapis ve sekiz milyar liradan onaltı milyar liraya kadar ağır para cezasınamahkûm edilir.

İkinci ve üçüncü fıkralarda belirtilen suçların işlenmesinedeniyle yanan orman alanı üç hektardan fazla olduğu takdirde verilecekcezalar bir kat artırılır. İkinci fıkradaki fiilden bir kişinin hayatıncatehlike hasıl olursa verilecek cezalar ayrıca dörtte bir oranında; ölüm meydanagelirse yarısı oranında artırılır. Üçüncü fıkradaki fiilden bir kişininhayatınca tehlike hasıl olursa verilecek cezalar bir misli artırılır; ölümmeydana gelirse müebbet ağır hapis cezasına hükmedilir.

Terör amacı ile bir örgüte mensup kişi ve/veya kişilerce ormanlarıyakanlar yirmidört yıldan otuz yıla kadar ağır hapis, kırk milyar liradanseksen milyar liraya kadar ağır para cezasına mahkum edilir. Yanan orman alanıbir hektardan fazla olduğu veya bir şahsın hayatınca tehlike hasıl olduğutakdirde müebbet ağır hapis cezasına hükmedilir. Yangın sebebiyle ölüm meydanagelirse fiili işleyen veya işleyenlere ölüm cezası verilir. Terör amacı ile busuçu işleyenler hakkındaki davalara 16.6.1983 tarihli ve 2845 sayılı DevletGüvenlik Mahkemelerinin Kuruluş ve Yargılama Usulleri Hakkındaki Kanungereğince Devlet Güvenlik Mahkemelerince bakılır.

Milli Park sınırları içinde;

a) 6 ncı maddede sayılan fiiller dışında kalan ve 31.8.1956tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanunu, 5.5.1937 tarihli ve 3167 sayılı KaraAvcılığı Kanunu ve 22.3.1971 tarihli ve 1380 sayılı Su Ürünleri Kanunundayasaklanan fiillerin işlenmesi halinde cezalar iki misli artırılır.

b) 31.8.1956 tarihli ve 6831 sayılı Orman Kanununun 112, 113 ve114 üncü maddelerine göre istenecek tazminat ve ağaçlandırma gideri bir misliartırılır.

İki, üç ve dördüncü fıkralarda gösterilen cezalar için 13.7.1965tarihli ve 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 4 üncü ve 6 ncımaddeleri uygulanmaz."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 10., 13. ve 38. maddelerinedayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve EnisTUNGA'nın katılmalarıyla 9.7.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısındaöncelikle uygulanacak kural sorunu üzerinde durulmuştur.

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları yasa ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidirler. Ancak, bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elinde yöntemince açılmış vegörevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenilen kuralların da odavada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları, davanın değişikevrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayı sonuçlandırmadaolumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak nitelikteki kurallardır.

4533 sayılı Yasa'nın 6. maddesinde, sönmemiş sigara veya her türlüyakıcı madde atmak fiilleri dışında da bir kısım eylemler müeyyideyebağlanmıştır. Oysa bakılmakta olan dava milli park sınırları içinde sönmemişsigara atmak suçuna ilişkindir.

Bu nedenle, Yasa'nın 6. maddesinin, birinci fıkrasının (c) bendiile ikinci ve son fıkraları dışındaki kurallar, itiraz başvurusunda bulunanMahkeme'nin davada uygulayacağı kurallar olmadığından, bunlara ilişkinbaşvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddine, aynı maddenin birincifıkrasının (c) bendi ile ikinci ve son fıkralarının esasının incelenmesine9.7.2002 gününde oybirliği ile karar verildi.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, diğer yasalarda yangına dönüşmeyen eylemcezalandırılmadığı halde, itiraz konusu kuralla sönmemiş sigara veya her türlüyakıcı madde atmak eylemi müeyyideye bağlanarak Gelibolu Yarımadası TarihiMilli Parkı'na özgü suç tipinin oluşturulduğu, bununla milli park sınırlarıiçinde yaşayanlarla dışındakiler arasında eşitsizlik yaratıldığı, fiile aşırıceza öngörüldüğü ve suçun oluşumunun idareye bırakıldığı, bu nedenlerlekuralın, Anayasa'nın 10., 13. ve 38. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.

Yasa'nın 6. maddesinin, birinci fıkrasının itiraz konusu (c)bendinde, milli park sınırları içinde sönmemiş sigara veya her türlü yakıcımadde atmak eylemi yasaklanmış, ikinci fıkrasında bu fiilleri işleyenlerin ikiyıldan aşağı olmamak üzere hapis, yüzaltmış milyon liradan sekizyüz milyonliraya kadar ağır para cezası ile cezalandırılacakları, son fıkrasında da iki,üç ve dördüncü fıkralarda belirtilen cezalar için 13.7.1965 tarihli 647 sayılıCezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 4. ve 6. maddelerinin uygulanmayacağıöngörülmüştür.

Hukukun temel ilkeleri arasında yer alan eşitlik ilkesine,Anayasa'nın 10. maddesinde yer verilmiştir. Buna göre herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefi inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamlarıbütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareketetmek zorundadırlar.

"Yasa önünde eşitlik ilkesi" hukuksal durumları aynıolanlar için söz konusudur. Bu ilke ile eylemli değil, hukuksal eşitliköngörülmüştür. Eşitlik ilkesinin amacı, aynı durumdabulunan kişilerin yasalar karşısında aynı işleme bağlı tutulmalarınısağlamak, ayırım yapılmasını ve ayrıcalık tanınmasını önlemektir. Aynı durumdabulunan kimi kişi ve topluluklara ayrı kurallar uygulanarak yasa karşısındaeşitliğin çiğnenmesi yasaklanmıştır. Yasa önünde eşitlik, herkesin heryönden aynı kurallara bağlı tutulacağı anlamına gelmez.Durumlarındaki özellikler, kimi kişiler ya da topluluklar için değişikkuralları ve uygulamaları gerektirebilir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrıhukuksal durumlar farklı kurallara bağlı tutulursa Anayasa'da öngörülen eşitlikilkesi zedelenmez.

Yasakoyucu, itiraz konusu kuralla tarihin en büyük savaşlarındanbirine sahne olmuş ve savaşta ölen yüzbinlerce insanın anısını ulus ayırımıgözetmeden yaşatan bir bölge olan Gelibolu Millî Parkını korumak amacıyla özelbir düzenleme getirmiştir.

Bölgenin, tarihsel geçmişi, sert rüzgarlara açık konumu ve bunabağlı olarak korumada genel hükümlerin yetersiz kalması, daha önce büyük birorman yangını geçirmiş olması tüm çevresiyle özel bir korumaya alınmasınıgerekli kılmıştır. Bu özelliği nedeniyle Gelibolu Millî Parkındanyararlananlarla bu bölge ile farklı özellikler taşıyan diğer bölgelerdenyararlananların ayrı hukuksal kurallara tabi tutulmasında eşitlik ilkesineaykırılıktan söz edilemez.

Öte yandan, Anayasa'nın "Suç ve cezalara ilişkinesaslar"ı düzenleyen 38. maddesinin birinci fıkrasında, "Kimse,işlediği zaman yürürlükte bulunan kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayıcezalandırılamaz; kimseye suçu işlediği zaman kanunda o suç için konulmuş olancezadan daha ağır bir ceza verilemez", üçüncü fıkrasındaise, "Ceza ve ceza yerine geçen güvenlik tedbirleri ancak kanunlakonulur" denilmiştir.

Yasakoyucu, kuşkusuz Anayasa ve ceza hukukunun temel ilkelerinebağlı kalmak koşuluyla kamu yararı, kamu düzeni gibi nedenleri gözeterek hangieylemlerin suç sayılacağını ve bunlara verilecek cezanın türü ve miktarınısaptayabileceği gibi kimi suçları işleyenlere verilen cezanın paraya veyatedbire çevrilmemesi veya cezanın ertelenmemesini öngörebilir.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10. ve 38.maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir.

İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 13. maddesiyle ilgisigörülmemiştir.

VI- SONUÇ

17.2.2000 günlü, 4533 sayılı "Gelibolu Yarımadası TarihiMilli Parkı Kanunu"nun 6. maddesinin, birinci fıkrasının (c) bendiile ikinci ve son fıkralarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE, 5.5.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.