Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2002/121, K.2002/62 Sayılı Karar - 09/07/2002

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2002/121

Karar Sayısı : 2002/62

Karar Günü : 9.7.2002

Resmi Gazete tarih/sayı:31.08.2002/24862

İPTAL YOLUNA BAŞVURAN :Siyasi Parti KapatmaDavasına Bakan Mahkeme Sıfatıyla Anayasa Mahkemesi

İPTAL DAVASININ KONUSU :10.11.1983 günlü,2949 SayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 25.maddesinin, Anayasa'nın 2. ve 148. maddelerine aykırılığının incelenmesidir.

I - OLAY

Halkın Demokrasi Partisi'nin kapatılması hakkındaki davaya bakmaktaolan Anayasa Mahkemesi'nin, 9.7.2002 günlü toplantısında, 2949 Sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 25. maddesiAnayasa'ya aykırı görüldüğünden Anayasa'nın 152., 2949 Sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddeleriuyarınca iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

II- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

10.11.1983 günlü,2949 Sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 25. maddesi şöyledir:

"Madde 25.- 12 Eylül 1980 tarihinden, ilk genel seçimlersonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanıoluşturuluncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türkmilleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu Milli Güvenlik Konseyininyönetim dönemi içinde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler ile 2324sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarruflarınAnayasaya aykırılığı iddia edilemez."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şöyledir :

1- "MADDE 2.-Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru,millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."

2-"MADDE 148.-Anayasa Mahkemesi,kanunların, kanun hükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisiİçtüzüğünün Anayasaya şekil ve esas bakımlarından uygunluğunu denetler. Anayasadeğişikliklerini ise sadece şekil bakımından inceler ve denetler. Ancak,olağanüstü hallerde, sıkıyönetim ve savaş hallerinde çıkarılan kanun hükmündekararnamelerin şekil ve esas bakımından Anayasaya aykırılığı iddiasıyla,Anayasa Mahkemesinde dava açılamaz.

Kanunların şekil bakımından denetlenmesi, son oylamanın, öngörülençoğunlukla yapılıp yapılmadığı; Anayasa değişikliklerinde ise, teklif ve oylamaçoğunluğuna ve ivedilikle görüşülemeyeceği şartına uyulup uyulmadığı hususlarıile sınırlıdır. Şekil bakımından denetleme, Cumhurbaşkanınca veya Türkiye BüyükMillet Meclisi üyelerinin beşte biri tarafından istenebilir. Kanununyayımlandığı tarihten itibaren on gün geçtikten sonra, şekil bozukluğuna dayalıiptal davası açılamaz; def'i yoluyla da ileri sürülemez.

Anayasa Mahkemesi Cumhurbaşkanını, Bakanlar Kurulu üyelerini,Anayasa Mahkemesi, Yargıtay, Danıştay, Askerî Yargıtay, Askerî Yüksek İdareMahkemesi Başkan ve üyelerini, Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcı Vekilini,Hâkimler ve Savcılar Yüksek Kurulu ve Sayıştay Başkan ve üyelerini görevleriyleilgili suçlardan dolayı Yüce Divan sıfatıyla yargılar.

Yüce Divanda, savcılık görevini Cumhuriyet Başsavcısı veyaCumhuriyet Başsavcı Vekili yapar.

Yüce Divan kararları kesindir.

Anayasa Mahkemesi, Anayasa ile verilen diğer görevleri de yerinegetirir."

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve EnisTUNGA'nın katılmalarıyla yapılan ilk inceleme toplantısında, işin esasınınincelenmesine oybirliğiyle karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralıyla dayanılan Anayasa kuralı, bunların gerekçeleri ve ötekiyasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Halkın Demokrasi Partisi'nin kapatılması hakkındaki davanıngörülmesi sırasında Davalı Parti Genel Başkanı ve Parti vekilleri tarafındanSiyasi Partiler Yasası'nın 78, 79, 80, 81 ve 82. maddelerinin Anayasa'yaaykırılığı ileri sürülmüştür.

2949 Sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 25. maddesinde; "12 Eylül 1980 tarihinden, ilk genelseçimler sonucu toplanacak Türkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanıoluşturuluncaya kadar geçecek süre içinde, yasama ve yürütme yetkilerini Türkmilleti adına kullanan, 2356 sayılı Kanunla kurulu Milli Güvenlik Konseyininyönetim dönemi içinde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler ile 2324sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarruflarınAnayasaya aykırılığı iddia edilemez." denilmektedir.

Bu kuralın dayanağını oluşturan 1982 Anayasası'nın Geçici 15.maddesinin, 12 Eylül 1980 tarihinden ilk genel seçimler sonucu toplanacakTürkiye Büyük Millet Meclisinin Başkanlık Divanını oluşturuncaya (6.12.1983)kadar geçecek süre içinde çıkarılan kanunların, kanun hükmünde kararnameler ile2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar vetasarrufların Anayasa'ya aykırılığının iddia edilemeyeceğine ilişkin sonfıkrası 3.10.2001 günlü, 4709 sayılı Yasa ile yürürlükten kaldırılmıştır.

Anayasanın Geçici 15. maddesinin son fıkrasını yürürlüktenkaldıran 4709 sayılı Yasa'nın gerekçesinde, "12 Eylül 1980 - 6 Aralık 1983döneminde çıkarılan kanunlar, kanun hükmünde kararnameler ile 2324 sayılıAnayasa Düzeni Hakkında Kanun uyarınca alınan karar ve tasarrufların Anayasayaaykırılığının iddia edilmesinin sağlanması"nın amaçlandığı açıkçabelirtilmiştir. Böylece Siyasî Partiler Yasası'nın Anayasa'ya aykırılığı ilerisürülen kurallarının yasalaştığı 22.4.1983 tarihini de kapsayan 12 Eylül 1980 tarihiile 6.12.1983 tarihleri arasında kalan dönemde çıkarılan yasaların Anayasa'yaaykırılığının ileri sürülebilmesi için anayasal engel ortadan kaldırıldığıhalde, 2949 sayılı Yasa'nın 25. maddesindeki 1982 Anayasası'nın Geçici 15.maddesinin son fıkrasına koşut kural, yürürlükte kalmıştır.

Anayasa'nın 148. maddesinde, kanunların, kanun hükmündekararnamelerin, Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğünün Anayasa'ya şekil veesas bakımlarından uygunluğunu denetlemek Anayasa Mahkemesi'nin görevleriarasında sayılmıştır. 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve YargılamaUsulleri Hakkında Kanun'un 25. maddesi ise Anayasa Mahkemesi'nin bu görevleriniAnayasa'ya uygun olarak yerine getirmesini engellediği gibi, Anayasa'nın Geçici15. maddesinde yapılan değişikliğe koşut olarak anayasal dayanağını dayitirmiştir.

Anayasa'nın 2. maddesinde sözü geçen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve özgürlüklerikoruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıylakendini bağlı sayıp işlem ve eylemleri yargı denetimine açık olan, yasalarınüstünde yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğununbilincinde olan devlettir.

Hukuk devleti ilkesinin gerçekleşmiş sayılabilmesi için, yasalarınAnayasa'ya uygunluğunun yetkili organlarca denetlenebilmesi gerekir. Bu denetimengellenmiş ise, temel hak ve özgürlüklerin tam anlamıyla güvence altınaalınmış olduğundan söz edilemez.

Bu durum karşısında, 2820 sayılı Siyasi Partiler Yasası'nınbelirtilen dönemde çıkarılmış kurallarının, Anayasa'ya aykırılığının ilerisürülmesini engelleyen 2949 sayılı Yasa'nın 25. maddesi, Anayasa'nın 2. ve 148.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

V- SONUÇ

2949 Sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 25. maddesinin re'sen Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,OYBİRLİĞİYLE, 9.7.2002 gününde karar verildi.