ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2002/132
Karar Sayısı : 2003/48
Karar Günü : 4.6.2003
Resmi Gazete tarih/sayı: 19.12.2003/25321
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Van İdare Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 19.3.1969 günlü, 1136sayılı Avukatlık Kanunu'nun 2178 sayılı Yasa ile değiştirilen 3. maddesinin (b)bendinin Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Siyasal Bilgiler Fakültesi'nden mezun ve idari yargı hakimi olarakgörev yapan davacının, avukatlık mesleğine kabul için Van Bölge BarosuBaşkanlığı'na yaptığı başvurunun reddine ilişkin işlemin iptali istemi ileaçtığı davada, Mahkeme, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun 3. maddesinin (b)bendinde yer alan avukatlığa kabul edilebilmek için hukuk fakültesinden mezunolma şartını arayan hükmün, Anayasa'ya aykırılığı savını ciddî bularak iptaliiçin başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun "Avukatlığa KabulŞartları" başlığını taşıyan 3. maddesinin iptali istenen (b) bendişöyledir:
"b- Türk hukuk fakültelerinden birinden mezun olmak veyayabancı memleket hukuk fakültesinden mezun olup da Türkiye hukuk fakülteleriprogramlarına göre noksan kalan derslerden başarılı sınav vermişbulunmak,"
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10. ve 70. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Nurettin TURAN, AyselPEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'inkatılımlarıyla 11.9.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverildi.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleriyle diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında adli, idari ve askeri yargı hakimlikleri,Anayasa Mahkemesi raportörlüğü ve Danıştay üyeliklerinde görev yapan hukukfakültesi mezunu hakimlerin dört yıllık hizmet süresi sonunda avukatlık stajıyapmadan ve avukatlık sınavına girmeden avukatlık mesleğine kabul edilmelerineolanak sağlanmasına rağmen, aynı görevi yapan Siyasal Bilgiler, İktisadi veİdari Bilimler Fakültelerinden mezun olan hakimlerin avukatlık yapmalarınıengelleyen 1136 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin (b) bendinin, Anayasa'nın 10.maddesinde yer alan eşitlik ilkesine, 70. maddesinde yer alan kamu hizmetinegirme hakkına ve ayrıca aynı konumda bulunan yargı mensupları arasında hak veyükümlülükler yönünden ayırım yapılması sonucu hakimlik mesleğinin avukatlıkmesleğinden daha düşük bir statüde değerlendirilmesinin Anayasa'nın 2.maddesinde yer alan hukuk devleti ilkesine aykırı olduğu ileri sürülmektedir.
1136 sayılı Avukatlık Kanunu'nun "Avukatlığa KabulŞartları" başlığını taşıyan 3. maddesinin iptali istenen (b) bendindeavukatlık mesleğine kabul edilebilmek için "Türk hukuk fakültelerindenbirinden mezun olmak veya yabancı memleket hukuk fakültesinden mezun olup daTürkiye hukuk fakülteleri programlarına göre noksan kalan derslerden başarılısınav vermiş bulunmak," şartı aranmaktadır.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti, eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygı gösteren, bu hak ve özgürlüklerikoruyup güçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunugeliştirerek sürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukukutüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa ve hukukun üstün kurallarıylakendini bağlı sayıp yargı denetimine açık olan, yasaların üstünde yasakoyucununda bozamayacağı temel hukuk ilkeleri ve Anayasa bulunduğu bilincinde olandevlettir.
Yasaların, kamu yararının sağlanması amacına yönelik olması,genel, objektif, adil kurallar içermesi ve hakkaniyet ölçütlerini gözetmesihukuk devleti olmanın gereğidir. Bu nedenle yasakoyucunun hukuki düzenlemelerdekendisine tanınan takdir yetkisini anayasal sınırlar içinde adalet, hakkaniyetve kamu yararı ölçütlerini göz önünde tutarak kullanması gerekir. Avukatlıkmesleğinin niteliğine göre bu mesleğin gerektirdiği formasyonu vermeye enelverişli öğretim kurumları hukuk fakülteleridir. Hukuk Fakültesi mezunlarınınhakimlik, avukatlık ve noterlik bakımından ülke ihtiyaçlarını gereği gibikarşılayacak sayıda olmadıkları dönemlerde yasakoyucunun bu açığı kapatacakgeçici önlemler alması olağandır. Böyle bir uygulama sonucu hukuk fakültesimezunu olmayanlara hakimlik hakkı verilmesi, bu hakkın avukatlık yapmak içinkazanılmış bir hak olarak düşünülmesine olanak vermez. Günümüzde hukuk fakültesimezunu olanların bile avukatlık mesleğine ancak sınavla girebildiklerigözetildiğinde, yasa koyucunun sözü edilen mesleği ülke gerçeklerine uygunolarak sadece Hukuk Fakültesi mezunlarına özgülemesinde kamu yararınınbulunduğu kuşkusuzdur. Bu yönüyle Avukatlık Yasasının 3. maddesinin (b) bendiAnayasa'nın 2. maddesine aykırı değildir.
Anayasa'nın 10. maddesinde "Herkes, dil, ırk, renk, cinsiyet,siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerle ayırımgözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veyasınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar." denilmektedir. Bu mutlak yasak, birbirinin aynı durumundaolanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi ve topluluklarınyaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme,eşitliğe aykırılık oluşturur. Ancak, farklılık, haklı bir nedene dayanıyorsa bukuralın eşitlik ilkesini zedelediğinden söz edilemez. Anayasa'nın amaçladığıeşitlik, mutlak ve eylemli eşitlik değil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksaldurumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrı kurallara bağlı tutulursaAnayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş olmaz. Başka bir anlatımla, kişiselnitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında, yasalara konulan kurallarladeğişik uygulamalar yapılamaz. Durum ve hukuki statüdeki özellikler, kimikişiler ya da topluluklar için değişik kuralları ve değişik uygulamalarıgerekli kılabilir.
Kuruluş nedeni, okutulan dersler ve konular ile yetiştirmeamaçları gözönünde tutulduğunda, Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunlarıyla HukukFakültesi mezunları eşit durumda değildirler. Siyasal Bilgiler Fakültesimezunlarının idari yargı hakimi olarak görev yapmaları, Hukuk Fakültesimezunlarının elde ettiği bütün hakları elde edecekleri anlamına gelmez. İdariyargıda görev yapan Siyasal Bilgiler Fakültesi mezunları avukatlık mesleğinegiriş yönünden Hukuk Fakültesi mezunu olan hakim meslektaşlarıyla başvuru anındaaynı hukuksal statüde bulunmadıklarından 1136 sayılı Yasa önünde eşit durumdadeğildirler. Bu nedenle değerlendirmenin aynı statüde olan hakimlerin avukatlıkyapması yönünden değil, hukuk fakültesi mezunu olup olmamaları bakımındanyapılması gerekir.
Bu durumda 1136 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin (b) bendiAnayasa'nın 10. maddesine aykırı değildir.
Anayasa'nın 70. maddesinde "Her Türk, kamu hizmetlerine girmehakkına sahiptir. Hizmete alınmada, görevin gerektirdiği niteliklerden başkahiçbir ayırım gözetilemez." denilmektedir.
Bu madde ile güvence altına alınan kamu hizmetine girme hakkıidare hukuku esaslarına göre devlet memuriyetine girme hakkını ifadeetmektedir. Serbest meslek olan avukatlık bu anlamda bir kamu hizmeti değildir.Her ne kadar 1136 sayılı Avukatlık Yasası'nın 1. maddesi, avukatlığın kamuhizmeti olduğuna işaret ediyor ise de, yasakoyucunun herhangi bir serbestmeslek faaliyetini kamu hizmeti olarak tanımlanması onun Anayasa'nın 70.maddesi anlamında bir kamu hizmeti olduğunu göstermez.
Bu nedenlerle iptali istenilen kural Anayasa'nın 70. maddesineaykırı değildir.
İstemin reddi gerekir.
VI- SONUÇ
19.3.1969 günlü, 1136 sayılı "Avukatlık Kanunu"nun 2178sayılı Yasa ile değiştirilen 3. maddesinin (b) bendinin, Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, 4.6.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA
Üye
Mehmet ERTEN