ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2002/171
Karar Sayısı : 2003/5
Karar Günü : 22.1.2003
Resmi Gazete tarih/sayı:08.04.2003/25073
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Sandıklı Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 19.3.1985 günlü, 3167 sayılı"Çekle Ödemelerin Düzenlenmesi ve Çek Hamillerinin Korunması HakkındaKanun"un 13. maddesinin birinci fıkrasının, Anayasa'nın 38. maddesineaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Sanığın karşılıksız çek keşide etmesi nedeniyle elinde bulunan çekkarnelerini yasada öngörülen sürede muhatap bankaya iade etmediği gibi önödemede de bulunmadığı iddiasıyla 3167 sayılı Yasa'nın 13. maddesinin birincifıkrası ile Türk Ceza Kanunu'nun 119. maddesinin beşinci fıkrası gereğincecezalandırılması için açılan kamu davasında, 3167 sayılı Yasa'nın 13.maddesinin birinci fıkrasını Anayasa'ya aykırı bulan mahkeme iptali istemiylebaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
19.3.1985 günlü, 3167 sayılı "Çekle Ödemelerin Düzenlenmesive Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun"un itiraz konusu 13.maddesinin birinci fıkrası şöyledir:
"Bu Kanunun 7 nci maddesi uyarınca banka tarafından yapılanihtarı aldığı veya almış sayıldığı tarihten itibaren yedi iş günü içindegeçerli bir sebebe dayanmaksızın çek karnelerini geri vermeyenlere, ilgilibankanın ihbarı üzerine yirmibin liradan ikiyüzbin liraya kadar ağır para cezasıverilir. İlgili banka bu ihbarı yapmakla mükelleftir."
B- İlgili Görülen Yasa Kuralı
647 sayılı Yasa'nın ilgili görülen 5. maddesinin altıncı fıkrasışöyledir:
"(Değişik: 21/1/1983-2788/2 md.) Hükümlü, tebliğ olunan ödemeemri üzerine belli süre içerisinde para cezasını ödemezse, CumhuriyetSavcısının kararıyla bir gün üç milyon lira sayılmak üzere hapsedilir. Artıklarnazara alınmaz. Ancak üç milyon liradan aşağı hükmolunan para cezaları bir günhapse çevrilir. Haklarında Türk Ceza Kanunu'nun 54 ve 55 inci maddeleri ile2253 sayılı Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev ve Yargılama Usulleri HakkındaKanunun 12 nci maddesi uygulanmak suretiyle hüküm giyenlerin para cezaları kısasüreli hürriyeti bağlayıcı cezadan çevrilmiş olsa bile hapse çevrilemez. Butakdirde maddenin son fıkrası hükümleri uygulanır."
C- Dayanılan Anayasa Kuralı
İtiraz başvurusunda, kuralın Anayasa'nın 38. maddesinin sekizincifıkrasına aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'inkatılmalarıyla 22.1.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine OYBİRLİĞİYLE kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu ve ilgili görülen Yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralı ile bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
İtiraz başvurusunda, suçun sübutu ve hükmolunacak para cezasınınödenmemesi halinde 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'a göre paracezasının özgürlüğü bağlayıcı cezaya çevrilerek infaz edilmesi olasılığıbulunduğundan, 3167 sayılı Yasa'nın 13. maddesinin birinci fıkrasının,Anayasa'nın 38. maddesinin sekizinci fıkrasına eklenen "Hiç kimse yalnızcasözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğündenalıkonulamaz" hükmüne aykırılık oluşturduğu ileri sürülmüştür.
3167 sayılı Yasa'nın çek keşide etme yasağına uymama suçunudüzenleyen 13. maddesinin yollamada bulunduğu 7. ve 8. maddeleriyle birlikteincelenen birinci fıkrasında, hesap sahibi tarafından keşide edilen çekinyeterli karşılığının bankadaki hesapta bulunmaması halinde, muhatap bankacaistenilen çek karnelerinin iadesi ve çek tutarının veya karşılıksız olanbölümün muhatap bankaya yatırılıp düzeltme işleminin yerine getirilmemesihalinde bir yıl müddet ile çek keşide edilemeyeceği ve aksine davranışların isecezai müeyyide gerektireceği hususlarının keşideciye ihtar yoluyla bildirilmesiöngörülmüştür.
Sözleşme, 818 sayılı Borçlar Kanunu'nun birinci maddesinde,"İki taraf karşılıklı ve birbirine uygun surette rızalarını beyanettikleri takdirde, akit tamam olur. Rızanın beyanı sarih olabileceği gibizımni dahi olabilir" biçiminde tanımlanmıştır.
Anayasa'nın 38. maddesinin sekizinci fıkrasında, "Hiçkimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesindendolayı özgürlüğünden alıkonulamaz"; maddenin gerekçesinde "...4nolu protokol gereği sözleşmeden dolayı bir yükümlülük nedeniyle hiç kimseninözgürlüğünden alıkonulamayacağı hükmü eklenmiştir. Sözleşmeden doğan yükümlülükiçinde borçlarda vardır" denilmiştir. Buna göre, bir kişininyalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayıhürriyetinden yoksun bırakılamayacağı açıktır. Ancak, başlangıçta yükümlülükaltına girerken bu yükümlülüğü yerine getirmeyeceğini bilen kişilerin, sözkonusu Anayasa kuralından yararlanmaları olanaksızdır.
647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 5. maddesininaltıncı paragrafında, tebliğ olunan ödeme emri üzerine yasada öngörülen süredepara cezasının hükümlü tarafından ödenmemesi halinde cumhuriyet savcısınınkararıyla bir gün üç milyon lira sayılmak üzere hapis cezasına dönüştürüleceği,artıkların nazara alınmayacağı, üç milyon liradan aşağı hükmolunan paracezalarının bir gün olarak dikkate alınacağı, haklarında Türk Ceza Kanunu'nun54 ve 55 inci maddeleri ile 2253 sayılı Çocuk Mahkemelerinin Kuruluşu, Görev veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 12. maddesi uygulanmak suretiyle hükümgiyenler hakkındaki para cezalarının ise kısa süreli hürriyeti bağlayıcıcezadan çevrilmiş olsa bile hapse çevrilemeyeceği belirtilmiştir.
Bu duruma göre, 3167 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 13. maddesininbirinci fıkrasında öngörülen yükümlülüğün yerine getirilmemesinin müeyyidesipara cezası olup, bunun ödenmemesi halinde 647 sayılı Yasa'nın uygulanmasısonucu hürriyeti bağlayıcı cezaya dönüştürebilmesi sözleşmeden değil, Yasa'nındoğrudan uygulanmasından kaynaklanmaktadır.
Bu nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 38. maddesininsekizinci fıkrasına aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
VI- SONUÇ
19.3.1985 günlü, 3167 sayılı "Çekle Ödemelerin Düzenlenmesive Çek Hamillerinin Korunması Hakkında Kanun"un 13. maddesinin birincifıkrasının Anayasaya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 22.1.2003 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA
Üye
Mehmet ERTEN