Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2002/32, K.2003/100 Sayılı Karar - 20/11/2003

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2002/32

Karar Sayısı : 2003/100

Karar Günü : 20.11.2003

Resmi Gazete tarih/sayı: 11.08.2004/25550

İPTAL DAVASINI AÇAN : TBMM Anamuhalefet(Doğru Yol) Partisi Grubu adına Grup Başkanı Prof. Dr. Tansu ÇİLLER

İPTAL DAVASININ KONUSU : 3.1.2002günlü, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol İşletmeleri GenelMüdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve Tütün MamullerininÜretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233 Sayılı KanunHükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 2. maddesinin, 3.maddesinin (l) bendinin, 4. maddesinin beşinci ve yedinci fıkralarının, 6.maddesinin, 9. maddesinin (A) bendinin (1) ve (2) numaralı alt bentlerinin,Geçici 1. maddesinin (B) bendinin birinci paragrafının birinci tümcesinin veikinci tümcesinde yer alan “2000 ve 2001 yılı ürünü...” ibaresi ile aynı bendinikinci ve son paragrafının, Anayasa'nın 2., 5., 8., 10., 13., 45., 48., 128.,166. ve 167. maddelerine aykırılığı savıyla iptalleri ve 6. maddesininyürürlüğünün durdurulması istemidir.

II- YASA METİNLERİ

A-İptali İstenen Yasa Kuralları

3.1.2002 günlü, 4733 Sayılı Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz Ve Alkolİşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması İle Tütün Ve TütünMamullerinin Üretimine, İç Ve Dış Alım Ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda Ve 233Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun'un iptaliistenilen kuralları da içeren maddeleri şunlardır:

1- “MADDE 2.- Bu Kanunla ve diğer kanunlarla verilengörevleri yerine getirmek ve yetkileri kullanmak üzere kamu tüzel kişiliğinihaiz, idari ve mali özerkliğe sahip, Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerPiyasası Düzenleme Kurumu kurulmuştur. Kurumun merkezi Ankara'dadır. Kurumgerekli gördüğü yerlerde irtibat büroları kurabilir. Kurumun organları, Tütün,Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurulu ve hizmetbirimleridir. Kurum, Başbakanın görevlendireceği bir Devlet Bakanı ileilişkilendirilir.

Kurul, Kurumun karar organıdır. Kurul, biri Başkan ve biri Başkanvekili olmak üzere toplam yedi üyeden oluşur. Kurul Başkan ve üyeleri; MaliyeBakanlığı, Sağlık Bakanlığı, Tarım ve Köyişleri Bakanlığı, Hazine Müsteşarlığı,Dış Ticaret Müsteşarlığı, Türkiye Ziraat Odaları Birliği ve Genel Müdürlüğünilgilendirildiği Bakanlığın önereceği ikişer aday arasından Bakanlar Kuruluncaatanır.

Kurul üyeleri; hukuk, iktisat, işletme, uluslararası ilişkiler,kamu yönetimi, maliye, tıp, mühendislik ve tütün eksperliği alanlarında yurtiçinde ya da yurt dışında en az dört yıllık yüksek öğrenim görmüş, meslekiaçıdan yeterli bilgi ve deneyime sahip bulunan ve meslekleri ile ilgili olarakkamuda veya özel sektörde en az on yıl çalışmış kişiler arasındanseçilir. Üyelerde ayrıca, 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 48 ncimaddesinin A fıkrasının (1), (4), (5), (6) ve (7) numaralı bentlerinde belirtilenşartlar aranır.

Kurul üyelerinin görev süresi beş yıldır. Görev süresi biten üyeyeniden seçilebilir. Herhangi bir nedenle üyelikleri sona erenlerin yerlerineBakanlar Kurulu tarafından bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilen usule göreen geç bir ay içinde yeni bir üye atanır. Bu şekilde atananlar, yerineatandıkları üyelerin sürelerini tamamlar. Arka arkaya dört toplantıya veya biryıl içinde toplam on toplantıya mazeretsiz olarak katılmayan üyeler istifaetmiş sayılırlar.

Kurul üyelerinin görev süreleri dolmadan görevlerine sonverilemez. Ancak, bu Kanundaki yasakları ihlal ettiği veya bu Kanun ilekendilerine verilen görevler ile ilgili olarak işlediği suçlardan dolayıhaklarında mahkumiyet kararı kesinleşen Kurul Başkan ve üyeleri, 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu uyarınca Devlet memuru olmak için aranan şartlarıkaybettikleri tespit edilen veya üç aydan fazla bir süre ile hastalık, kazaveya başka bir nedenle görevlerini yapamaz durumda olan veya görev süresininkalan kısmında görevine devam edemeyeceği, üç aylık süre beklenmeksizin tamteşekküllü bir hastaneden alınacak heyet raporu ile tevsik edilen Kurulüyeleri, süreleri dolmadan Bakanlar Kurulu tarafından görevden alınır.”

2- “MADDE 3.- Kurulun görev ve yetkileri şunlardır:

a) Bu Kanun gereğince Kurum tarafından yürütülecek görevler ileilgili düzenlemeleri yapmak.

b) Bu Kanunda öngörülen idari para cezalarının tahsil edilmesineilişkin işlemleri yürütmek.

c) Satış ve uygunluk belgesi başına alınacak tutarların tespitiile tescil, izin ve ruhsat harçlarının Kurum tarafından tahsiline ilişkinişlemleri yürütmek.

d) 4207 sayılı Tütün Mamullerinin Zararlarının Önlenmesine DairKanunda yer alan hükümler saklı kalmak kaydıyla, tütün ve alkol tüketimindenkaynaklanan kamusal, toplumsal ya da tıbbi nitelikteki her türlü zararlıetkileri önleyecek düzenlemeleri yapmak, bunlarla ilgili kararları almak.

e) Bu Kanunun uygulanmasıyla ilgili sektörel düzenlemeler yapmak.

f) Yurt içinde ve yurt dışında konusuyla ilgili kuruluşlarlaişbirliği yapmak, gerektiğinde bu kuruluşlara Kurumun üye olmasına kararvermek.

g) Personel atamaları da dahil olmak üzere Kurumun personelpolitikasını oluşturmak.

h) Kuruma taşınır ve taşınmaz mal veya hizmet alınması, satılmasıve kiralanması konularında karar vermek.

ı) Kurumun alacak, hak ve borçları hakkında karar vermek.

j) Kuruma bağlı akredite laboratuvarlarının tesis edilmesine veişletilmesine ilişkin şartları tespit etmek.

k) 1918 sayılı Kaçakçılığın Men ve Takibine Dair Kanun, 4250sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu, 492 sayılı Harçlar Kanunuve diğer kanunlar ile Genel Müdürlüğe verilmiş olan görevleri yürütmek.

l) Görev alanı ile ilgili konularda gerekli gördüğü her türlübilgiyi, tütün, tütün mamulleri ve alkollü içkiler piyasasında mal veya hizmetüreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bunların her türlübirliklerinden istemek.

m) Kanunlarla verilen diğer görevleri yürütmek.

Kurul üyeleri, Kurulun para, para hükmündeki evrak, senet ve diğermevcutlarına karşı işledikleri suçlar ile bilanço, tutanak, rapor ve benzeriher türlü belge ve defterler üzerinde işledikleri suçlardan dolayı memur sayılırlar.Kurul üyelerinin, görevlerini yaptıkları sırada öğrendikleri gizli bilgileriaçıklamaları halinde, haklarında 765 sayılı Türk Ceza Kanununun 229 uncumaddesi hükmü uygulanır ve Kuruldaki görevlerine son verilir.

Bu kişiler Kurul üyeliğine tekrar seçilemezler.”

3- “MADDE 4.- Kurul Başkanı Kurumun en üst amiri olup,Kurumun genel yönetim ve temsilinden sorumludur. Kuruma, Kurul kararıyla ikibaşkan yardımcısı atanır.

Kurum hizmetlerinin gerektirdiği asli ve sürekli görevler, idarihizmet sözleşmesiyle sözleşmeli olarak istihdam edilen personel eliyleyürütülür. Kurum personeli ücret ve mali haklar dışında 657 sayılı DevletMemurları Kanununa tabidir.

Kurul Başkanı ve üyeleri ile Kurum personeli 5434 sayılı TürkiyeCumhuriyeti Emekli Sandığı Kanununa tabidir. Emeklilik açısından Kurul Başkanıbakanlık müsteşarına, Kurul üyeleri bakanlık müsteşar yardımcısına denk statüdeolduğu kabul edilir.

Kurul Başkan ve üyeliklerine atananlardan, 657 sayılı DevletMemurları Kanunu veya özel mevzuatla düzenlenmiş personel rejimine tabiolanlar, Kuruldaki görevleri sona erdikten sonra başvurmaları halinde ilgiliBakan tarafından, mükteseplerine uygun bir kadroya atanırlar. Akademikunvanların kazanılması için gerekli şartlar saklıdır.

Kurul Başkan ve üyelerinin aylık net ücretleri, en yüksek Devletmemurunun her türlü ödemeler dahil aylık net ücretinin iki katını geçmemeküzere Bakanın teklifi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından tespit edilir.

Kurul üyeleri göreve başlama ve görevden ayrılma tarihlerindenitibaren bir ay içinde ve görevleri devam ettiği sürece her iki yılda bir malbeyanında bulunmak zorundadır.

Kurum personelinin ücret ve diğer mali hakları, Bakanlar Kuruluncabelirlenecek esaslar çerçevesinde Kurulca tespit olunur.”

4- “MADDE 6.- Üretici tütünleri yazılı sözleşme esası veya açıkartırma yöntemiyle alınır ve satılır. Sözleşmeli üretim esasına göre üretilentütünlerin fiyatları, tütün mamulleri üreticileri ve/veya tüccarlar ileüreticiler ve/veya temsilcileri arasında varılan mutabakata göre belirlenir.Yazılı sözleşme yapılarak üretilen tütünler dışında kalan üretici tütünleri,açık artırma merkezlerinde açık artırma yöntemiyle alınır ve satılır. Açıkartırmaya başlangıç fiyatlarından başlanır ve satışa konu tütünler en yüksekfiyatı veren alıcıya satılarak tescil edilir.

Türkiye'de tütün mamulleri üretmek isteyenlerin; yıllık üretimkapasitesi tek vardiyada, sigara için iki milyar adet, diğer tütün mamulleriiçin ise onbeş tondan az olmayan, tütün hazırlama bölümleri dahil (Değişikibare: 4971 - 1.8.2003 / m.12) “entegre” tesisler kurmaları şarttır.

Bu şartları yerine getirenler, ürettikleri tütün mamulleriniserbestçe satabilir, fiyatlandırabilir ve dağıtabilirler. Türkiye'de tütünmamullerini üretmek ve satmak isteyenler, Kurumdan üretim, satış ve/veyauygunluk belgesi almak zorundadırlar.

Üreticiden alınan tütünlerin tütün satış merkezlerine veya Kurumatescili kaydıyla, dahilde alınıp, satılması, nakledilmesi ile standartlarauygun olan tütünlerin ihracı serbesttir. Kırık ve döküntü tütünleringerektiğinde ihracatı Kurumdan izin alınarak yapılır.

İşlendikten sonra ihraç amacıyla olsa dahi tütün ithali ancak,üretim ihtiyaçlarıyla sınırlı olarak bu maddenin ikinci fıkrasında belirtilentütün mamulleri üretenler tarafından yapılabilir.

Firmaların Ülke genelinde kuruluş yeri nerede olursa olsun hersatıcının sipariş verdikleri ürünleri yerinde teslim etmeleri şarttır.Türkiye'de üretilen tütün mamullerinin ihracı serbesttir.

Türkiye'de, marka bazında sigara için yıllık en az iki milyaradet, diğer tütün mamulleri için yıllık en az onbeş ton üretenler, aynımarkadan olmak üzere serbestçe ithalat yapabilirler, fiyatlandırabilirler vesatabilirler. Bu fıkrada belirtilen üretim miktarlarına ilişkin şartları yerinegetirmeyenlerce yapılacak sigara ve diğer tütün mamullerinin ithalatı, ithaledilen tütün mamullerinin fiyatının belirlenmesi ve yurt içinde pazarlamasınailişkin usul ve esaslar Kurumun önerisi üzerine Bakanlar Kurulu tarafındanbelirlenir. Bu maddede belirtilen şartlarla ilgili işlemlerin tespit ve takibiKurum tarafından yürütülür.

Tütün ve tütün mamullerinin ithalatında Kurumdan uygunluk belgesialınır.

Türkiye'de tütün eksperliği yapmak için, tütün eksperliği yüksekokullarından veya muadili yerli ve yabancı okullardan lisans düzeyinde yükseköğrenim diploması alarak mezun olmak şarttır. Tütün eksperi unvanına sahipolmayanlar, tütün alım ve satım muayenelerini, tütün vasıf, değer venevilerinin belirlenmesini ve tütün işleme, bakım, fabrikasyon eksperliğiyapamazlar, tütün işlerinde bilirkişi ve hakem olamazlar. Tütün eksperleriningörev, yetki ve mesleki sorumlulukları Kurul tarafından çıkarılacakyönetmeliklerle düzenlenir.”

5- “MADDE 9.- A) 1-) Kurulun çalışma usul ve esasları ile Kurulüyeleri, Kurum personeli ile bunların yakınlarının yapamayacakları işler,

2-) Kurumun hizmet birimleri ile bunların görev ve sorumlulukları,kadro unvanları, sayıları ve Kurum personelinin emeklilik statülerininbelirtilmesi açısından durumu,

Kurulun önerisi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacakyönetmeliklerle,

B) Tütün ve tütün mamulleri ile alkol ve alkollü içkilerin iç vedış ticareti, sigara fabrikalarının kurulmasının izin ve şartları, üretilecektütün mamullerinin teknik özelliklerinin belirlenmesi, üretim şartını karşılamayanfirma mamullerinin fiyatlandırılması, dağıtılması, satışı ve kontrolü ilebayilikler verilmesi, üretici tütünlerinin yazılı sözleşme esası veya açıkartırma yöntemi ile alınıp satılması, açık artırma başlangıç fiyatının teknikolarak saptanması, Dünyada ve Türkiye'deki gelişmeler dikkate alınarak açıkartırma başlangıç fiyatını tespitte kullanılan oranın yüzde elliye kadarartırılması ve 4250 sayılı İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu ile buKanunun uygulanmasıyla ilgili diğer usul ve esaslar Kurum tarafındançıkarılacak yönetmeliklerle,

Düzenlenir.”

6- “GEÇİCİ MADDE 1.-A) Genel Müdürlüğünözelleştirme işlemleri tamamlandıktan sonra, bu Kanunun 2 inci maddesindekiKurul üyeliği için Genel Müdürlüğün ilgilendirildiği Bakanlığın aday önermeyetkisi Kurula geçer.

B) 2002 ve müteakip yıllar tütün ürünü için destekleme alımıyapılmaz. Bakanlar Kurulunca 2000 ve 2001 yılı ürünü tütünlerininDevlet nam ve hesabına alımında bulunmak üzere bir kamu kuruluşugörevlendirilir. Bu kapsamdaki alımların masrafı ve finansmanıbütçeden tahsisedilecek ödenekle sağlanır, alımlara ilişkin denetim Yüksek Denetleme Kuruluncayapılır.

2000 ve 2001 yılı ürünleri için 1177 sayılı Kanuna ekli cetveldeisimleri yazılı tütün tarımı serbest olan ilçeler dışında kalan yerler ile builçelerin tespit edilmiş ve kesinleşmiş tütün üretim alanlarının dışında kalanyerlerde ekilen tütün fideleri veya dikilen tütünler sökülüp yok edilir.Failleri hakkında üç aydan bir seneye kadar hapis cezası ve ekilmiş olanfideliklerin metrekare veya artığı için beşyüz bin lira, dikilmiş olantarlaların her bir dekar veya artığı için yüz bin lira idari para cezasıverilir. Tütünler toplanmışsa el konulmakla birlikte her bir kilo ve artığındanbir milyon lira idari para cezası alınır.

Yaprak tütün üretim bölgelerinde ekim belgesi almadan veya belgealmasına rağmen belgesinde belirtilen alandan fazla veya ekim belgesindekayıtlı yerden başka yerde ekim yapanların tütünlerine el konulmakla birliktehaklarında iki aydan bir seneye kadar hapis ve el konulmakla birlikte elkonulan tütünlerin her bir kilo ve artığı için beş milyon lira idari paracezasına hükmolunur.

Ekim belgesinde tespit edilen miktarların kabul edilebilir birsebep olmaksızın yüzde onundan fazla veya az tütün teslim eden üreticilerhakkında fazla veya eksik teslim edilen miktarların her kilo ve artığı içinbeşyüz bin lira idari para cezasına hükmolunur. Ürettikleri tütünün tamamınıteslim etmeyenler hakkında yukarıdaki cezaların iki katı uygulanır.

Ekim ve ticaret belgesi olmadan ellerinde tütün bulunduran,nakleden veya satan kimselerin tütünlerine ve nakil vasıtalarına el konulur veher bir kilo ve artığından bir milyon lira idari para cezası alınır.

1177 sayılı Kanuna göre kendilerine verilecek kontrol görevleriniyerine getirmeyen muhtarlar ve diğer kolluk kuvvetleri hakkında on milyon liraidari para cezasına hükmolunur.

Bu Kanunla yürürlükten kaldırılan 1177 sayılı Kanunun bu fıkradabelirtilen hükümlerinin uygulanmasına 2001 yılı ürünü kampanya dönemininbitimine kadar devam edilir.

C) Kurumun teşkili aşamasında Kurumda istihdam edilecek personelkadrolarının ve vasfının tespitini sağlamak üzere, Maliye Bakanlığı,Özelleştirme İdaresi Başkanlığı, Hazine Müsteşarlığı, Devlet PersonelBaşkanlığı ve Genel Müdürlükten birer temsilcinin katılımı ile bir komisyonkurulur. Komisyon bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip bir ay içindetoplanır. Komisyonca belirlenecek kadroların tamamı istekleri halinde GenelMüdürlüğün ilgili birimlerinde çalışan personelden karşılanır.

D) Kurum, bu Kanunun yürürlüğe girmesini müteakip en geç üç ayiçinde görev yapmaya başlar. Bu süre içerisinde bu Kanunla Kuruma verilengörevler Genel Müdürlük tarafından yürütülür.

E) Kurumun, Genel Müdürlükten devralacağı taşınır, taşınmaz mallarile her türlü araç-gereç ve cihazların aidiyeti ile devre ilişkin işlemler,Kurum ve Genel Müdürlük arasında yapılacak protokoller ile belirlenir. Devretabi mallar bedelsiz olup, devir ile ilgili işlemler her türlü vergi, resim veharçtan muaftır.

F) Bu Kanunun yayımlandığı tarihte tütün eksperi olarakçalıştığını belgeleyenlerin hakları saklıdır.

G) 6 ncı maddenin yedinci fıkrasında yer alan marka bazında sigaraiçin en az iki milyar adet fiili üretim miktarı ölçüsü, bu Kanunun yürürlüğegirdiği tarihi izleyen; birinci takvim yılı sonuna kadar iki milyar adet,ikinci takvim yılı sonuna kadar bir milyar sekiz yüz milyon adet, üçüncü takvimyılı sonuna kadar bir milyar altı yüz milyon adet, dördüncü takvim yılı sonunakadar bir milyar dört yüz milyon adet, beşinci takvim yılı sonuna kadar birmilyar iki yüz milyon adet olarak uygulanır.

Diğer tütün mamulleri için en az onbeş ton fiili üretim miktarıölçüsü bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihi izleyen; birinci takvim yılı sonunakadar onbeş ton, ikinci takvim yılı sonuna kadar ondört ton, üçüncü takvim yılısonuna kadar onüç ton, dördüncü takvim yılı sonuna kadar oniki ton, beşincitakvim yılı sonuna kadar onbir ton olarak uygulanır. Altıncı yıldan itibarenuygulanacak olan bu ölçüleri sıfıra kadar indirmeye ve tütün, tütün mamulleri,alkol ve alkollü içkilerin dış ticaretine ilişkin usul ve esasları belirlemeyeBakanlar Kurulu yetkilidir.”

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

Dava dilekçesinde Anayasa'nın 2., 5., 8., 10., 13., 45., 48.,128., 166. ve 167. maddelerine dayanılmış ve 7. maddesiyle de ilgiligörülmüştür.

III- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU,Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nınkatılımlarıyla 13.2.2002 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, yürürlüğün durdurulmasıisteminin bu konudaki raporun hazırlanmasından sonra karara bağlanmasınaoybirliğiyle karar verilmiştir.

IV- ESASIN İNCELENMESİ

Dava dilekçesi ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleriile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:

A- 4733 Sayılı Yasa'nın 2. Maddesinin İncelenmesi

1- Kuralın Anlam ve Kapsamı

4733 sayılı Yasa'nın 2. maddesiyle bu Yasa ve diğer yasalarlaverilen görevleri yerine getirecek, kamu tüzel kişiliğini haiz, idarî ve malîözerkliğe sahip, kararlarını herhangi bir kişi, kurum, kuruluş veya organdanemir veya talimat almaksızın serbestçe alabilen Tütün, Tütün Mamulleri veAlkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu ve Kurulu oluşturulmakta ve Kurumunteşkilat yasası düzenlenmektedir.

Maddeye göre, idarî bakımdan Devlet Bakanlığı ile ilişkili olan Kurumuntemsil ve karar organı Kuruldur. Kurulun yedi üyesinin Maliye, Sağlık, Tarım veKöyişleri Bakanlıkları, Hazine ve Dış Ticaret Müsteşarlıkları, Türkiye ZiraatOdaları Birliği ve ilgili Bakanlığın temsilcilerinden oluşacağı belirtilmiştir.

Kurul üyelerinin hukuk, iktisat, işletme, uluslararası ilişkiler,kamu yönetimi, maliye, tıp, mühendislik ve tütün eksperliği alanlarında yurtiçinde ya da yurt dışında en az 4 yıl yüksek öğrenim görmüş olmaları, meslekîaçıdan yeterli bilgi ve deneyime sahip ve meslekleri ile ilgili olarak kamudaya da özel sektörde en az on yıl çalışmış bulunmaları ve 657 sayılı DevletMemurları Yasası'nın 48. maddesinin (A) fıkrasının (1), (4), (5), (6) ve (7)numaralı bentlerinde belirtilen şartları taşımaları öngörülmüştür.

Maddenin son fıkrasında ise Kurul üyelerinin görev süreleridolmaksızın görevlerine son verilemeyeceği belirtildikten sonra, BakanlarKurulu tarafından görevlerine son verilebilecek sınırlı durumlar sayılmıştır.

2- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

İptal başvurusunda, Yasa'nın 2. maddesiyle özerk bir düzenlemekurumunun öngörüldüğü, literatürde “bağımsız idarî otoriteler” olarakadlandırılan yapıdaki özerkliğin, atamada, görev yürütümünde ve denetimdeyürütme organından bağımsız olmayı öngördüğü madde ile düzenlenen yapılanmanın,hükümet yoluyla müdahaleci bir ekonomiye vücut vereceği savıyla Anayasa'nın 2.,8. ve 167. maddelerine aykırılığından iptali istenilmiştir.

Tütün, Tütün Mamulleri Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu,idarî ve malî özerkliğe sahip, kamu hizmeti görmek üzere Anayasa'nın 123.maddesine göre kurulmuş, denetim ve düzenleme görevi de üstlenebilen tüzelkişiliği haiz bir kamu kurumudur. Kurumun, Devlet Bakanlığı ile olan ilişkisinedeniyle merkezi idareden tamamen bağımsız olmadığı, idarenin bütünlüğünedahil edildiği anlaşılmaktadır. Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollü İçkilerPiyasası Düzenleme Kurumu'nun harcamaları da Yasa'nın 5. maddesine göre,Başbakanlık Yüksek Denetleme Kurumu'nca denetlenecektir.

Anayasa'nın 2. maddesinde, Cumhuriyetin nitelikleri arasındasayılan hukuk devleti, insan haklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, eylem ve işlemleri hukuka uygun olan, her alanda adaletli birhukuk düzeni kurup bunu geliştirerek sürdüren, hukuk güvenliğinigerçekleştiren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, hukuku tümdevlet organlarına egemen kılan, yargı denetimine açık, yasaların üstündeAnayasa'nın ve yasakoyucunun da bozamayacağı temel hukuk ilkeleri bulunduğubilincinde olan devlettir.

Anayasa'nın 167. maddesi, piyasaların denetimi ve dış ticaretindüzenlenmesine ilişkin olup, Devlete para, kredi, sermaye, mal ve hizmetpiyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştirici önlemalma ve piyasalarda fiili veya anlaşma sonucu doğacak tekelleşme vekartelleşmeyi önleme yükümlülüğü getiren bir düzenlemedir.

Öte yandan, Anayasa Mahkemesi'nin bir çok kararında dabelirtildiği gibi, sosyal devlet ekonomik açıdan müdahaleci devlettir.Anayasamız, mülkiyet hakkını, özel girişim özgürlüğünü kabul etmekte, aynızamanda bütün çağdaş anayasalarda olduğu gibi kamu yararı amacıyla bunlarasınırlamalar getirilebilmesini ve özel teşebbüslerin millî ekonominingereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini sağlayacak önlemlerinalınmasını öngörmektedir. Anayasa'nın “kişilerin ve toplumun refah huzur vemutluluğunu sağlamak” görevini Devlete veren 5. maddesi, “özelteşebbüslerin millî ekonominin gerekleri ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak tedbirleri” almaklagörevlendiren 48. maddesi, “ekonomik, sosyal ve kültürel kalkınmayı,özellikle sanayiin ve tarımın yurt düzeyinde dengeli ve uyumlu biçimde hızlıgelişmesini, ülke kaynaklarının döküm ve değerlendirmesini yaparak verimlişekilde kullanılmasını” planlama görevi veren 166. maddesi ve Devletin“para, kredi, sermaye, mal ve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenliişlemelerini sağlayıcı önlemleri alacağını” öngören 167. maddesi hükümleri,Devletin gerektiğinde ekonomik hayata müdahale edebileceğini göstermektedir.

Bu bağlamda tütün, Tütün Mamulleri Alkollü İçkiler PiyasasıDüzenleme Kurumu, Yasa'nın gösterdiği çerçevede tütün, tütün mamulleri vealkollü içkiler piyasası ile ilgili düzenlemeler yapma yetkisine sahiptir.Ayrıca Kurulun, söz konusu piyasa ile ilgili kamu yararı amacıyla yaptığıdüzenlemeler ve sınırlamalar ise yargı denetimine tabidir.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 167. maddelerineaykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

Kuralın Anayasa'nın 8. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

B-4733 Sayılı Yasa'nın 3. Maddesinin “L” Bendinin İncelenmesi

Dava dilekçesinde, Kurulun bütün piyasa aktörlerinden gizlileridahil her türlü bilgileri isteme yetkisi ile donatılmasının girişim özgürlüğü,rekabet ve serbest piyasa ilkeleri ve sır kavramı ile bağdaşmadığı ilerisürülerek, kuralın Anayasa'nın 48. ve 167. maddelerine aykırı olduğu savıylaiptali istenilmektedir.

Yasa'nın 3. maddesi Kurulun çalışma esasları ile görev veyetkilerini düzenleyen hükümler taşımaktadır. İptali istenilen kural, Kurulungörev ve yetkilerinden birine ilişkin olup, Kurula görev alanı ile ilgilikonularda gerekli gördüğü her türlü bilgiyi tütün, tütün mamulleri ve alkollüiçkiler piyasasında mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzelkişilerle, bunların her türlü birliklerinden isteme yetkisi vermektedir.

Anayasa'nın 48. maddesinde düzenlenen “çalışma ve sözleşmeözgürlüğü”, Anayasa'nın “temel haklar ve ödevler” başlıklı ikinci kısmının“Sosyal ve Ekonomik Haklar ve Ödevler” bölümünde yer almaktadır. Bu kuralagöre, herkes dilediği alanda çalışma ve sözleşme özgürlüğüne sahiptir. Özelteşebbüsler kurmak serbesttir. Ancak, Devlet özel teşebbüslerin millîekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini, güvenlik vekararlılık içinde çalışmasını sağlayacak önlemleri de alır.

Özel girişimlerin ulusal ekonominin gereklerine uygun yürümesinisağlayacak önlemlerin alınması siyasi iktidarların tercihine bırakılmıştır.İktidarlar uygun buldukları önlemleri, Anayasa'da yer alan kurallara aykırıolmamak koşuluyla, kendi ekonomik politikaları çerçevesinde belirlerler.Anayasa'nın 48. maddesi ile özel teşebbüsleri ulusal ekonominin gereklerine vesosyal amaçlara göre koruma ve geliştirme görevi Devlete verilmiştir. Devletinbu madde uyarınca yerine getirmesi gereken görevi, özel teşebbüsün gelişmesinisağlayacak doğrultuda ekonomik ve sosyal politikalar uygulamak, özel teşebbüsegüvenli çalışma ortamı sağlamaktır. Yasakoyucu, devletin üstlendiği görevlerive istenilen kamu hizmetlerini yerine getirebilmesi için ulusal ekonomiyi zarartarzındaki ödemelerden arındırma yetkisini kullanmasını siyasal ve ekonomik birzorunluluk olarak kabul etmektedir. Devlet, bu amacı gerçekleştirme yönündemilli ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun olarak anayasal sınırlariçinde kimi düzenlemeler getirebileceği gibi bunları değiştirmeye ve kaldırmayada yetkilidir.

4733 sayılı Yasa'yla oluşturulan Tütün, Tütün Mamulleri ve Alkollüİçkiler Piyasası Düzenleme Kurulu'nun kuruluş amacı ve görevleri sektörünulusal ekonominin gereklerine uygun olarak düzenlenmesi ve gelişmesi içinçalışmalar yapmaktır. Bunun sağlıklı olarak gerçekleştirilmesi için Kurul, buYasa'nın kendisine verdiği görevleri yerine getirirken görev alanı ile ilgilikonularda gerekli gördüğü her türlü bilgiyi, tütün, tütün mamulleri ve alkollüiçkiler piyasasında mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzelkişilerle, bunların her türlü birliklerinden isteyebilir. Bu nedenle düzenleme48. maddenin amaç ve ruhuna aykırı değildir.

Anayasa'nın 167. maddesinde ise Devlete para, kredi, sermaye, malve hizmet piyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı vegeliştirici önlemleri alma görevi verilmiştir. Devletin, tütün, tütün mamullerive alkollü içkiler piyasasının sağlıklı ve düzenli işlemesi için oluşturduğuKurulun görev alanı ile ilgili konularda piyasayla ilgili bilgi ve belgelere gereksinimduyması yadsınamaz. Bu bilgilerin en doğru olarak piyasada görev yapan kişi vekuruluşlardan elde edilmesinin olanaklı olması nedeniyle, Yasakoyucununpiyasaların sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlamak amacıyla yaptığıdüzenlemede Anayasa'nın 167. maddesine aykırılık yoktur.

Bu nedenlerle kurala yönelik iptal isteminin reddi gerekir.

C- 4733 Sayılı Yasa'nın 4. Maddesinin Beşinci ve YedinciFıkralarının İncelenmesi

Başvuru dilekçesinde, Yasa ile oluşturulan kamu kuruluşunda görevyapan üyeler ve personelin kamu görevlisi olmaları sebebiyle görev tariflerininve maaşlar dahil haklarının yasayla belirlenmesi gerekeceği, bu yetkinindevredilemeyeceği belirtilerek, başkan ve üyelerin haklarının geniş çerçeveiçinde Bakanlar Kurulunun belirlemesinin, personelin haklarının ise BakanlarKurulu yönergesi içinde Kurulca belirlenmesinin Anayasa'nın 128. maddesine,Kurul üyelerine tanınan maaş limitlerini kamu görevlilerinin üzerine çıkarandüzenlemenin ise Anayasa'nın 10. maddesine aykırı olduğu savıyla iptaliistenilmektedir.

İptal davası açıldıktan sonra 12.06.2002 günlü, 4761 sayılıYasa'nın 20. maddesi ile Kurul başkan ve üyeleri ile personelinin aylıkücretleri ile malî ve sosyal hak ve yardımlarının belirlenmesi konusunda yenidüzenleme getirilmiştir. Bu yasal değişiklik 4733 sayılı Yasa'nın 4. maddesininbeşinci ve yedinci fıkralarını yürürlükten kaldırdığından konusu kalmayan istemhakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir.

D-4733 Sayılı Yasa'nın 6. Maddesinin İncelenmesi

1-Kuralın Anlam ve Kapsamı

İptali istenilen kural ile üretici tütünlerinin alımı ve satımı,tütün mamullerinin üretimi ile tütün ve tütün mamulleri konusunda hukukidüzenlemelere yer verilmektedir.

Maddenin birinci fıkrasına göre, Türkiye'de üretilen tütünlerinalım satımında yazılı sözleşme ve açık artırma yöntemleri uygulanacak, yazılısözleşme yapılarak üretilen tütünler dışında kalan üretici tütünleri açıkartırma ile satılacaktır. Böylece tütün üreticilerine, serbest piyasakurallarına göre tütünlerini gerçek değerleri üzerinden satma olanağısağlanmakta ve üreticilerin daha kaliteli ürün üretmeleri özendirildiği gibi,aynı zamanda yazılı sözleşme ile üretim esası getirilmektedir.

Maddenin ikinci fıkrasında ise, Türkiye'de tütün mamulleri üretmekisteyenlerin yıllık üretim kapasiteleri tek vardiyada sigara için iki milyaradet, diğer tütün mamulleri için 15 tondan az olmayan, tütün hazırlamabölümleri dahil, tam ve yeni teknoloji ile tesis kurmaları gerektiğibelirtilmektedir. Bu şartları yerine getirenlere ürünlerini fiyatlandırma vesatış yetkisi verilmektedir. İhraç amacıyla da olsa tütün ithali ancak üretimihtiyaçlarıyla sınırlı olarak tütün mamulleri üretenleri tarafındanyapılacaktır. Ayrıca, marka bazında yıllık iki milyar adet, diğer tütünmamulleri için yıllık en az onbeş ton üretenlere aynı markadan serbestçeithalat, fiyatlandırma ve satış imkanı tanınmaktadır.

Öte yandan, her türlü tütün mamulleri ithalatı, Türkiye'de belirlimiktarda üretim yapanların yanında üretim tesisi olmayan ve dolayısıyla sigarave diğer tütün mamullerini yurt içinde üretmeyenlere de tanınmaktadır. Tütünmamullerini yurt içinde üretmeyenlerce yapılacak sigara ve diğer tütün mamullerininithalatı, fiyatlarının belirlenmesi ve yurt içinde pazarlanmasına ilişkin usulve esasların ise Kurum'un önerisi üzerine Bakanlar Kurulu'nca belirleneceğihüküm altına alınmaktadır.

Maddeyle, her türlü tütün ve tütün mamullerinin ithalatında Kurum'danuygunluk belgesi alma koşulu getirilmiştir. Böylece 6. madde ile ülkemizdetütün mamullerini üretmek ve piyasaya sunmak isteyenlerin uyması gereklikoşullar belirlenmekte, tütün ve tütün mamullerinin yurt içi ve yurt dışıticaretine ilişkin usul ve esaslar düzenlenmektedir. Ayrıca, 4619 sayılı Kanunaparalellik sağlanarak işlenmiş tütünün satılması amaçlanmaktadır.

Maddenin son fıkrasında, Türkiye'de tütün eksperliği yapmak içinaranan koşullar ve tütün eksperlerinin görevleri açıklanmaktadır. Ülkemizdetütün eksperliği farklı bir uzmanlık alanı olarak kabul edilmiş ve uygulamadatütün eksperleri görev almıştır. Madde ile tütün eksperliği, eksperlerinyapabileceği işler ile eksper olmayanların yapamayacakları işlerdüzenlenmektedir.

2-Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Dava dilekçesinde, 6. maddeyle getirilen düzenleme ile tütünlerinalım satımı, mamullerin üretimi ve tabi tutulan ticarî rejim alanındaki sıkıkayıt ve müdahalenin girişim özgürlüğünü ölçüsüz ve üretenler aleyhinesınırladığı ve yabancı piyasa yapıcılarına, tekellere kolaylık sağlandığı,sözleşme esasına bağlanmamış, açık artırma yöntemiyle alıcı bulamayan tütünleriçin herhangi bir düzenleme olmadığı, tarımın yurt düzeyinde dengeli ve uyumlugelişmesi amacının gözetilmediği, Anadolu tütün üreticisinin tasfiyesininamaçlandığı ileri sürülerek kuralın Anayasa'nın 2., 5., 13., 45., 48., 166. ve167. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istenilmektedir.

Genelde, tütün bitkisinin özelliği nedeniyle tütün tarımı diğertarımsal ürünlere göre daha fazla müdahaleci politikalarla karşı karşıyadır.

4733 sayılı Yasa ile tütünün alımı,satımı ve dış satımı iletütünlerin üretimi, fiyatlandırılması, satışı gibi konularda sektör tümüyleserbest rekabete açılmaktadır. Kaliteli tütün üretiminin özendirilmesi veserbest piyasa koşullarında tütünlerin gerçek değerlerinin üzerinden satılmasıolanağının sağlanması açısından, üretici tütünlerinin sözleşme esasının yanısıra açık artırma yöntemiyle satılması öngörülmüştür.

Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin sosyal bir hukukdevleti olduğu belirtilmektedir. Sosyal hukuk devleti de insan hak veözgürlüklerine saygı gösteren, birey ve toplum arasında denge kuran, özelgirişimciliğin güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayan, işsizliğiönleyici ve ulusal gelirin adaletli biçimde dağılmasını sağlayacak önlemlerialan devlettir.

Anayasa'nın 5. maddesinde, kişinin temel hak ve özgürlüklerini,sosyal hukuk devleti ve adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak surette sınırlayansiyasal, ekonomik ve sosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevîvarlığının gelişmesi için gerekli koşulları hazırlamaya çalışmak, devletintemel amaç ve görevleri arasında sayılmış, Anayasa'nın 45. maddesiyle detarımsal üretim planlamasını yapma görevi Devlete verilmiştir. Bu bağlamda Yasa'nın6. maddesiyle tütün üretiminde kalitenin özendirilmesi, buna bağlı olarakyatırım ve istihdamın sağlanması hedef alınmış, kaliteli üretimin teşviki içinyasayla kimi yöntemler getirilmiştir.

Anayasa'nın 48. maddesinin ikinci fıkrasına göre, Devletin özelteşebbüslerin millî ekonominin gereklerine ve sosyal amaçlara uygun yürümesini,güvenlik ve kararlılık içinde çalışmasını sağlayacak önlemleri alma yükümlülüğübulunmaktadır. Dava konusu kuralla tütün alım-satımı, mamullerin üretimi veticareti konusunda bir takım kayıt ve esaslar getirilmekte, tütün tarımı veticareti yasal kayıtlara bağlanmaktadır.

Anayasa'nın 166. maddesi ile ekonomik, sosyal ve kültürelkalkınmayı, özellikle sanayiin ve tarımın yurt düzeyinde dengeli ve uyumlubiçimde hızla gelişmesini, ülke kaynaklarının döküm ve değerlendirmesiniyaparak verimli şekilde kullanılmasını planlama ve bu amaçla gerekli örgütükurma, görev olarak Devlete verilmektedir. Ancak, aynı maddenin ikincifıkrasında, planda milli tasarrufu ve üretimi artırıcı, yatırım ve istihdamıgeliştirici tedbirlerin öngörüleceği, kaynakların verimli şekildekullanılmasının hedef alınacağı belirtilmektedir. Anayasa'nın 167. maddesiylede, piyasanın denetimi açısından Devlete para, kredi, sermaye, mal ve hizmetpiyasalarının sağlıklı ve düzenli işlemelerini sağlayıcı ve geliştiricitedbirleri alma görevi verilmektedir. Yasa'nın 6. maddesiyle yapılandüzenlemenin amacının, Anayasa'nın 166. maddesi uyarınca Devlete verilenplanlama görevi gereği, kaliteli tütün üretiminin teşviki ve serbest piyasakoşullarında tütünün gerçek değeri üzerinden satılmasını sağlama olduğuanlaşılmaktadır. Devletin her ne şekilde olursa olsun üretimin satışını garantialtına alması düşünülemez. Böyle bir görevin Anayasa'nın 167. maddesi kapsamındadeğerlendirilmesi de mümkün değildir.

Öte yandan, Yasa'nın 6. maddesiyle Türkiye'de tütün mamulleriüretmek isteyenlerin yıllık üretim kapasitesi tek vardiyada sigara için ikimilyar adet,diğer tütün mamulleri içinse on beş tondan az olmayan tütün hazırlamabölümleri dahil entegre tesisler kurmalarının şart olduğu belirtilmiştir. Buüretim miktarına ulaşanların aynı markadan olmak üzere serbestçe ithalatyapabilecekleri, fiyatlandırıp satabilecekleri, üretim miktarına ilişkin buşartları yerine getirmeyenlerce yapılacak ithalata ait koşulların ise Kurumunönerisi üzerine Bakanlar Kurulu'nca belirleneceği, tütün ve tütün mamullerininithalatında Kurum'dan uygunluk belgesi alınacağı öngörülmüştür. Türkiye'detütün mamullerini üretmek ve satmak isteyenlere Kurumdan üretim satış ve/veyauygunluk belgesi alma şartı getirilmiştir.

Yasayla tütün ithali, esas olarak Türkiye'de belli kapasitedetütün mamulü üretim tesisi kuranlara tanınmaktadır. Bu düzenlemenin istihdamsağlayıcı özelliğinin bulunması, yasada belirlenen şartları taşıyan yerli,yabancı herkese ayırım yapılmadan bu olanağın tanınması, Bakanlar Kurulu'nunbelirleyeceği esaslar çerçevesinde tütün mamulü üretmeyenlere de ithal izniverilebilmesi nedeniyle tekelleşme ve kartelleşme olanaklı görünmemektedir.

Açıklanan nedenlerle iptali istenilen kural, Anayasa'nın 2., 5.,7., 45., 48., 166., 167. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddigerekir.

İptali istenilen kuralın Anayasa'nın 13. maddesiyle ilgisigörülmemiştir.

Ayrıca, 4733 sayılı Yasa'nın 6. maddesinin ikinci fıkrasında yeralan “tam ve yeni teknoloji ile” ibaresi 30.7.2003 günlü, 4964sayılı Yasa'nın 12. maddesiyle “entegre” olarak değiştirildiğinden konusukalmayan istem hakkında karar verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerekir.

E-4733 sayılı Yasa'nın 9. maddesinin A bendinin (1) ve (2)numaralı alt bentlerinin İncelenmesi

Başvuru dilekçesinde, Kurul üyeleri ve personel ile bunlarınyakınlarının yapamayacakları işlerin, görev ve sorumluluklarının yasa yerineyönetmelikle düzenlenmesinin Anayasa'nın 6., 123. ve 128. maddelerine aykırıolduğu ileri sürülmüştür.

Yasa'nın 9. maddesinde, yönetmelikle düzenlenecek konularaçıklanmaktadır. İptali istenilen (A) bendinin (1) numaralı alt bendinde,Kurulun çalışma usul ve esasları ile Kurul üyeleri, Kurum personeli ilebunların yakınlarının yapamayacakları işler, (2) numaralı alt bendinde ise,Kurumun hizmet birimleri ile bunların görev ve sorumluluklarının, kadrounvanları, sayıları ve kurum personelinin emeklilik statülerinin Kurulunönerisi üzerine Bakanlar Kurulu tarafından çıkarılacak yönetmeliklerledüzenleneceği belirtilmektedir.

Tütün, Tütün Mamulleri, Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurulu,yasayla kurulmuş kamu tüzel kişisidir. Kurul üyeleri ve Kurum personeli ileyakınlarının yapamayacakları işler, görev ve sorumlulukları yönetmeliklebelirlenmiş, uzmanlık ve teknik konulara ilişkin ayrıntıların düzenlenmesi iseyürütmeye bırakılmıştır.

Ayrıca, 4733 sayılı Yasa'nın “Kurulun çalışma esas ve görevleri”başlığını taşıyan 3. maddesinde, Kurulun görev ve yetkileri oniki bent halindedüzenlenmektedir. Yasa'nın 4. maddesiyle de Kurumun hizmet birimleri ilepersonelinin statüsü ve özlük haklarına ilişkin düzenleme getirilmektedir.Kurum hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerin idarî hizmetsözleşmesi ile sözleşmeli olarak istihdam edilen personel eliyle yürütüleceği,Kurum personelinin ücret ve malî haklar dışında 657 sayılı Devlet MemurlarıYasasına, ayrıca, Kurul başkanı ve üyeleri ile kurum personelinin ise, 5434sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Yasasına tabi olduğubelirtilmektedir. Kurum personelinin ücret ve malî haklar dışında 657 sayılıYasa'ya tabi kılınmasında, yakınlarının yapamayacakları işlerin iseyönetmelikle düzenlenmesinde Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasınaaykırılık yoktur.

4733 sayılı Yasa'nın 9. maddesinin A/1 bendine yönelik iptalisteminin reddi gerekir.

İptali istenilen kuralın Anayasa'nın 6. maddesiyle ilgisigörülmemiştir.

Başvuru dilekçesinde, Yasa'nın 9. maddesinin A bendinin 2 numaralıalt bendinde, Kurumun hizmet birimleri ile bunların görev ve sorumluluklarınınyönetmelikle düzenlenmesine ilişkin kuralın Anayasa'nın 6., 123. maddesininbirinci fıkrası ve 128. maddesinin ikinci fıkrasına aykırılığı savıyla iptaliistenilmektedir.

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında 2949sayılı Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi yasaların Anayasayaaykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmakzorunda değildir. Taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe ile de Anayasa'yaaykırılık kararı verebilir. Bu nedenle konu Anayasa'nın 7. maddesi yönünden deincelenmiştir.

Yasayla düzenleme ilkesi, düzenlenen konudan yalnız kavram, ad vekurum olarak söz edilmesi değil, bunların yasa metninde kurallaştırılmasıdır.Kurallaştırma ise, düzenlenen alanda temel ilkelerin konulmasını ve çerçeveninçizilmiş olmasını ifade eder. Ancak bu koşulla uzmanlık ve teknik konularailişkin ayrıntıların belirlenmesi yürütme organının takdirine bırakılabilir.

Anayasa'da yasayla düzenlenmesi öngörülen konularda, yürütme organınagenel ve sınırları belirsiz bir düzenleme yetkisinin verilmesi olanaklıdeğildir. Yürütmenin düzenleme yetkisi, sınırlı, tamamlayıcı ve bağımlı biryetkidir. Bu nedenle Anayasa'da öngörülen ayrık durumlar dışında, yasalarladüzenlenmemiş bir alanda, yasa ile yürütmeye genel nitelikte kural koymayetkisi verilemez.

Yürütme organına düzenleme yetkisi veren bir yasa kuralınınAnayasa'nın 7. maddesine uygun olabilmesi için temel ilkeleri koyması çerçeveyiçizmesi, sınırsız, belirsiz, geniş bir alanı yürütmenin düzenlemesinebırakmaması gerekir.

Anayasa'nın 123. maddesinin birinci fıkrasında, idarenin kuruluşve görevleriyle bir bütün olduğu ve kanunla düzenleneceği belirtilmektedir.Maddenin gerekçesinde, “İdarenin kuruluş ve görevlerinin kanunla düzenleneceğiilkesinin bir sonucu olarak, kamu tüzel kişilerinin de ancak kanunla veyakanunun açık yetki vermesi halinde idarî işlemle kurulabileceğiöngörülmektedir” denilmektedir. 4733 sayılı Yasa'yla oluşturulan Tütün, TütünMamulleri ve Alkollü İçkiler Piyasası Düzenleme Kurumu idarenin bütünlüğüiçinde, yasayla kurulmuş kamu tüzel kişisidir. Kurumun hizmet birimlerinin deidarenin kanunîliği ilkesi gereğince yasayla kurulması gerekirken yönetmelikledüzenlenmesi Anayasa'ya aykırılık oluşturur.

Öte yandan, Anayasa'nın 128. maddesinin ikinci fıkrasına göre,memurların ve diğer kamu görevlilerinin nitelikleri, atanmaları, görev veyetkileri, hakları ve yükümlülükleri, aylık ve ödenekleri ve diğer özlük işleriyasayla düzenlenir. Memurların görev ve sorumlulukları ile kadro ihdasının,mutlaka yasayla yapılması önemli bir güvencedir. 4733 sayılı Yasa'nın 4.maddesinde Kurum hizmetlerinin gerektirdiği aslî ve sürekli görevlerin, hizmetsözleşmesi ile istihdam edilen personel eliyle yürütüleceği hükme bağlanmakla birlikte,idari hizmet birimlerinin nelerden oluşacağı, görev ve yetkilerinin kapsamı veniteliği hakkında her hangi bir düzenleme yapılmamış, hizmet birimlerinin görevve sorumlulukları, kadro unvan ve sayıları ile kurum personelinin emeklilikstatülerinin belirtilmesi açısından durumlarına ilişkin düzenleme yasaylayapılmayıp yönetmeliğe bırakılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, 4733 sayılı Yasa'nın 9. maddesinin Abendinin (2) numaralı alt bendi, Anayasa'nın 7., 123. maddesinin birincifıkrası ve 128. maddesi ikinci fıkrasına aykırıdır. Kuralın iptali gerekir.

İptali istenilen kuralın Anayasa'nın 6. maddesiyle ilgisigörülmemiştir.

F-4733 sayılı Yasa'nın Geçici 1. Maddesinin (B) Bendininİncelenmesi

Dava dilekçesinde, Yasa'nın Geçici 1. maddesinin (B) bendininiptali istenilmekte ise de, iptal gerekçesinden bu bendin tümünün değil, tütündestekleme alımlarının kaldırılmasının dolayısıyla maddede geçen “2002 vemüteakip yıllar tütün ürünü için destekleme alımı yapılamaz” hükmünün iptalininistendiği, bu hükmün iptal edilmesi durumunda da teknik olarak aynı paragraftayer alan “2000 ve 2001 yılı ürünü” ibaresi ile, 2. ve son paragrafının da iptaledilmesi gerekeceği ileri sürülmektedir.

Yasa'nın Geçici 1. maddesinin (B) bendinde, 2002 ve devam edenyıllar için tütün destekleme alımının yapılamayacağı öngörülmekte, devamında2000 ve 2001 yılı ürünü tütünlerin nasıl alınacağı, alımlara ilişkin denetiminYüksek Denetleme Kurulunca yapılacağı, 4733 sayılı Yasa'nın 12. maddesi hükmüile 9.5.1969 gün ve 1177 sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Yasası yürürlüktenkaldırılmakla, 4733 sayılı Yasa'nın Geçici 1. maddesinin (B) bendi uyarıncaatıfta bulunulan hükümlerin uygulanmasına devam edileceği, buna göre 1177 sayılıYasa'nın ekindeki cetvelde belirtilen ilçeler dışında 2000 ve 2001 yılı içintütün üretimi yapanlara verilecek cezanın, hapis ve para cezası olarakdüzenleneceği, 1177 sayılı Yasa'da da yer alan fide veya tütünlerin sökülüp yokedilmesinin yaptırıma bağlanacağı, ayrıca, 2001 yılı ürünü kampanya dönemininbitimine kadar yürürlükten kaldırılan 1177 sayılı Yasa'nın belirtilenhükümlerinin uygulanmasına devam olunacağı belirtilmektedir.

Anayasa'nın 45. maddesi tarım, hayvancılık ve bu üretim dallarındaçalışanların korunmasına ilişkin olup, Devlete hem tarım arazisinin varlığınıkoruma, hem de tarımla uğraşanların yaşam düzeyini yükseltme ödeviyüklemektedir.

Anayasa'nın 166. maddesi ise planlamaya ilişkin olup, ekonomik,sosyal ve kültürel kalkınmanın bir plan çerçevesinde gerçekleştirilmesi ilkeolarak kabul edilmekte, ayrıca, planlamanın ülke kaynaklarının değerlendirilipverimli kullanılmasını sağlayacak, ekonominin tüm sektörleri ile ülke bütünündedengeli ve uyumlu gelişmeyi sağlamaya yönelik biçimde yapılacağı, planlardamillî tasarrufu artırıcı, yatırımı, istihdamı geliştirici ve yatırımları toplumyararına yöneltici önlemlere öncelik verileceği belirtilmektedir.

Devletin tarımda ekonomi politikalarından birisi de desteklemealımlarıdır. Devlet, tütün üreticilerini desteklemek amacıyla yaptığı alımlarınmillî ekonomiye olumsuz etkileri nedeniyle tarımdaki politikasınıdeğiştirmekte, dengeli, planlı üretim amacıyla yazılı sözleşme ve açık artırmayöntemlerini getirmektedir. Destekleme alımı yerine doğrudan gelir desteğiuygulanmakla, üreticinin korunması açısından 2001 yılı ürünü için desteklemealımının sürdürülmesinin öngörülmesinde Anayasa'nın yukarıda sözü edilenkuralına aykırılık bulunmamaktadır.

Öte yandan, Anayasa'ya ve ceza hukukunun temel ilkelerine bağlıkalmak koşuluyla yasakoyucunun hangi tür eylemlerin suç sayılacağına, bunlarınne ölçülerde ceza yaptırımıyla karşılanacağına, ağırlaştırıcı veya hafifleticisebep olarak nelerin kabul edileceğine ilişkin takdir yetkisi bulunmaktadır.

Yapılan açıklamalardan Tütün bitkisi yetiştirilmesinin Devletdenetimine alınması amacıyla Devletin belirlediği ekim alanlarıylasınırlanması, diğer ekim sahalarında ekilmesinin suç sayılarak ceza yaptırımınabağlanması bu konudaki denetim mekanizmasının işletilmesine yönelik olup, kamuyararı düşüncesine dayanmaktadır.

Açıklanan nedenlerle, Yasa'nın Geçici 1. maddesinin (B) bendi,Anayasa'nın 45., 166. dolayısıyla 2. ve 5. maddelerine aykırı değildir. İptalisteminin reddi gerekir.

V- YÜRÜRLÜĞÜN DURDURULMASI İSTEMİ

3.1.2002 günlü, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri Tuz ve Alkolİşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve TütünMamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 sayılı Kanunda ve 233sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 6.maddesinin YÜRÜRLÜĞÜNÜN DURDURULMASI İSTEMİNİN REDDİNE, 20.11.2003 günündeoybirliğiyle karar verilmiştir.

VI- SONUÇ

3.1.2002 günlü, 4733 sayılı “Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkolİşletmeleri Genel Müdürlüğünün Yeniden Yapılandırılması ile Tütün ve TütünMamullerinin Üretimine, İç ve Dış Alım ve Satımına, 4046 Sayılı Kanunda ve 233Sayılı Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un:

A- 2. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE,

B- 3. maddesinin birinci fıkrasının (L) bendinin Anayasa'ya aykırıolmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,

C- 4. maddesinin beşinci ve yedinci fıkraları, 12.6.2002 günlü, 4761sayılı Yasa'nın 20. maddesiyle uygulanma olanağını yitirdiğinden, bu fıkralarailişkin KONUSU KALMAYAN İSTEM HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YER OLMADIĞINA,

D- 6. maddesinin;

1- İkinci fıkrasında yer alan “... tam ve yeni teknoloji ile ...”sözcükleri, 30.7.2003 günlü, 4964 sayılı Yasa'nın 12. maddesi iledeğiştirildiğinden KONUSU KALMAYAN İSTEM HAKKINDA KARAR VERİLMESİNE YEROLMADIĞINA,

2- İkinci fıkrasının kalan bölümü ile diğer fıkralarının Anayasa'yaaykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,

E- 9. maddesinin (A) bendinin;

1- (1) sayılı alt bendinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptalisteminin REDDİNE,

2- (2) sayılı alt bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,

F- Geçici 1. maddesinin (B) bendinin;

1- Birinci paragrafının birinci tümcesi ve ikinci tümcesinde yer alan“... 2000 ve 2001 yılı ürünü...” ibaresinin,

2- İkinci ve son paragraflarının,

Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal isteminin REDDİNE,

20.11.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.