Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2002/45, K.2008/109 Sayılı Karar - 29/05/2008

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2002/45

Karar Sayısı : 2008/109

Karar Günü : 29.5.2008

R.G. Tarih-Sayı :06.11.2008-27046

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 9. İdareMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 8.6.1949 günlü, 5434 sayılıTürkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'na 7.2.1969 günlü, 1101 sayılıYasa'nın 1. maddesiyle eklenen Ek 11. maddenin Anayasa'nın 10. ve 60.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Çalışmakta olduğu şirketin 5434 sayılı Yasa kapsamına girenişyerine dönüşmesi nedeniyle emekli aylığının kesilmesine dair Emekli Sandığıişleminin iptali istemiyle açılan davada, Anayasa'ya aykırılık savını ciddibulan Mahkeme, itiraz konusu kuralın iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'na 1101sayılı Yasa ile eklenen Ek 11. madde şöyledir:

"T.C. Emekli Sandığı Kanununa tabi daire, kurum veortaklıklar ile bunların Sosyal Sigortalar Kanununa tabi işyerlerindeemekliliğe tabi olmayan ücretli, geçici kadrolu veya yevmiyeli hizmetlere tayinedilen emeklilerin, buralarda çalıştıkları sürece emekli aylıkları kesilir.

Bunları çalıştıranlar, vazifeye başladıkları tarihten itibaren biray içinde yazı ile T.C. Emekli Sandığına bildirirler.

Şu kadar ki, yaş haddini aşmamış olmaları kaydıylaher derece vetürdeki örgün ve yaygın eğitim kurumlarında ders ücreti karşılığı ders göreviverilenler ile mahiyeti itibariyle hizmetin görülmesi mücbir bir sebebedayandığı ve özel bir ihtisası gerektirdiği ilgili Bakanlığın teklifi ve MaliyeBakanlığının mütalaası alınmak suretiyle Bakanlar Kurulu kararı ile belirtilenyerlere tayin edilecekler hakkında 1 inci fıkra hükmü uygulanmaz".

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. ve 60. maddelerinedayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, FulyaKANTARCIOĞLU, Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, veEnis TUNGA'nın katılımlarıyla 14.3.2002 gününde yapılan ilk incelemetoplantısında öncelikle uygulanacak kural konusu üzerinde durulmuştur.

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarıncabir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yönteminceaçılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise,davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz etki yapacak nitelikteki kurallardır.

Emeklinin emekli aylığının kesilmesine dair dava konusu işlem,5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'na 1101 sayılı Yasa ileeklenen Ek 11. maddenin birinci fıkrasına göre yapılmıştır. Ek 11. maddeninikinci fıkrası emekli aylığının kesilmesi usulüne, üçüncü fıkrası iseistisnalara ilişkin düzenlemeler içermektedir. Buna göre ikinci ve üçüncüfıkralar, itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin davada uygulayacağı kurallarolmadığından, bunlara ilişkin başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyleREDDİNE, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiylekarar verilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın kapsamında belirtilenlerdışında Sosyal Sigortalar Kanunu'na tabi olarak çalışan emeklilerin emekliaylıklarının kesileceğine ilişkin herhangi bir düzenleme bulunmadığı, 5434 sayılıYasa'ya göre emekli olanların Sosyal Sigortalar Kanunu'na tabi işyerlerindeçalışmaları ile 5434 sayılı Yasa'ya tabi işyerlerinde çalışmalarında, emekliaylıklarının kesilmesi açısından çalıştıkları işyerlerinin niteliklerine görefarklı düzenlemelere yer verilmediği, bunun da Anayasa'nın 10. maddesindekieşitlik ilkesine, sosyal güvenlik hakkının kısıtlanması sonucunu doğurmasınedeniyle de Anayasa'nın 60. maddesine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

İtiraz konusu kuralda, 5434 sayılı Yasa'ya tabi daire, kurum veortaklıklar ile bunların Sosyal Sigortalar Kanununa tabi işyerlerindeemekliliğe tabi olmayan ücretli, geçici kadrolu veya yevmiyeli hizmetlere tayinedilen emeklilerin, buralarda çalıştıkları sürece emekli aylıklarının kesileceğiöngörülmüştür.

Anayasa'nın 60. maddesinde "Herkes, sosyal güvenlikhakkına sahiptir" denilmektedir. Buna göre Devlet, bireyleregelecekte karşılaşacakları sosyal riskler karşısında yoksulluğa düşmemeleriiçin asgarî ölçüde bir yaşam düzeyi sağlamakla yükümlüdür. Bu yükümlülük,sosyal sigorta kuruluşlarınca, kendi kuralları çerçevesinde gerçekleştirilir veyerine getirilir.

Sosyal güvenlik, her şeyden önce, herhangi bir nedenle kısmen yada tamamen çalışamayanlara ve bu nedenle gelir kaybına uğrayarak muhtaç durumadüşenlere, insan onuruna yaraşır asgarî bir hayat sürmeleri için gerekli olangelirin sağlanmasını öngörür. Sosyal güvenlik, ekonomik yönden güçsüzleri,insanca yaşamak için yeterli geliri olmayanları koruyup kollar.

Emekli aylığının amacı da, yaşlılık döneminde çalışamamadolayısıyla gelirden yoksun kalmaya yönelik tehlikenin ortadan kaldırılmasıdır.Böylece kişilere, yaşlılık nedeniyle çalışamaz duruma geldiklerinde yaşamlarınısürdürebilecekleri bir geliri sağlama güvencesi verilmektedir.

İtiraz konusu kural, emekli aylığı almakta olan kişinin kendiisteği ile kuralda belirtilen yerlerde yeniden çalışmaya başlaması durumundaemekli aylığının kesilmesine ilişkindir. Böylece itiraz konusu kuralla, kişininsosyal güvenlik hakkı ortadan kaldırılmamakta ve emeklilik statüsüne zararverilmemektedir. Kural, sadece belirtilen yerlerde çalışıldığı ve karşılığındagelir elde edildiği sürece emekli aylığının kesilmesini öngörmektedir. Budurumda da sosyal güvenliğin sosyal riskler karşısında asgari yaşam düzeyininsağlanması amacı ortadan kalkmamaktadır. Kaldı ki kişi, belirtilen kurumlardaçalışarak daha iyibir yaşam elde etmedüşüncesiyle sosyal güvenliksisteminin sağladığı emekli aylığından kendi isteği ile vazgeçmektedir.İşyerinin daha sonra Emekli Sandığı kapsamına tabi hale gelmesinin de bu ilkeyideğiştirmeyeceği açıktır.

Öte yandan, istihdam politikasının bir gereği olarak emekli aylığıalmakta iken kendi isteği ile belirtilen yerlerde yeniden çalışmayabaşlayanların emekli aylıklarının kesilmesinin öngörülmesi yasa koyucununtakdir alanı içerisindedir.

Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 60. maddesine aykırıdeğildir. İptal isteminin reddi gerekir.

5434 sayılı Yasa'ya tabi daire, kurum ve ortaklıklar ile bunlarınSosyal Sigortalar Kanununa tabi işyerlerinde emekliliğe tabi olmayan ücretli,geçici kadrolu veya yevmiyeli hizmetlere tayin edilen emekliler ile bunlarındışında kalan işyerlerinde çalışan emeklilerin aynı durumda olmamalarınedeniyle bunlar arasında eşitlik karşılaştırması yapılamaz.

Osman Alifeyyaz PAKSÜT ile Mehmet ERTEN bu görüşekatılmamışlardır.

VI- SONUÇ

8.6.1949 günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli SandığıKanunu'na 7.2.1969 günlü, 1101 sayılı Yasa'nın 1. maddesiyle eklenen Ek 11.maddenin birinci fıkrasının Anayasa'ya aykırıolmadığına ve itirazın REDDİNE, Osman Alifeyyaz PAKSÜT ile MehmetERTEN'in karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 29.5.2008 gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

 İptali istenen kural, T.C. Emekli Sandığı Kanunu'na tabi daire,kurum ve ortaklıklar ile bunların Sosyal Sigortalar Kanununa tabi işyerlerindeemekliliğe tabi olmayan ücretli, geçici kadrolu veya yevmiyeli hizmetlere tayinedilen emeklilerin, buralarda çalıştıkları sürece emekli aylıklarınınkesileceğini öngörmektedir.

 Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratik,laik ve sosyal bir hukuk Devleti olduğu belirtilmiş; 10. maddesinde eşitlikilkesine yer verilerek hiçbir kişiye, aileye, zümreye ve sınıfa imtiyaztanınamayacağı vurgulanmış; 60. maddesinde de herkesin sosyal güvenlik hakkınasahip olduğu hüküm altına alınmıştır. Anayasa'nın Başlangıcındaki ifadeler ile5. ve 60. maddeleri Sosyal Devlet ilkesi ile birliktedeğerlendirildiğinde, Anayasa'nın amacının, yasalar çerçevesinde emekli aylığıalmaya hak kazanan kişinin bu hakkının kesintisiz devamını güvence altına almakolduğu anlaşılmaktadır.

 Anayasanın Başlangıç bölümünün yedinci fıkrasında "ToplucaTürk vatandaşlarının ... nimet ve külfetlerde ve millet hayatının hertürlü tecellisinde ortak olduğu ..." belirtilmiştir.Buna karşın, mevzuatımızda bu konuda kişiler arasında farklı uygulamalara yolaçan kurallar bulunmaktadır. Bu bağlamda, örneğin, 5335 sayılı Yasa'nın 30.maddesinin dördüncü fıkrasında sayılan şu kişiler yönünden, emekli aylıklarındaherhangi bir kesilme söz konusu değildir:

" a) Cumhurbaşkanlığına seçilenler,

 b) Dışarıdan Bakanlar Kurulu üyeliğine atananlar,

 c) Yasama Organı üyeliğine seçilenler,

 d) Mahalli idareler seçimleri sonucuna göre görev alanlar,

 e) Sadece toplantı veya huzur ücreti ya da hakkı ödenen görevleriyürütenler ile yönetim ve denetim kurulu üyeliği ücreti karşılığındagörevlendirilenler,

 f) Yaş haddini aşmamış olmaları kaydıyla her derece ve türdekiörgün ve yaygın eğitim kurumlarında ders ücreti karşılığı ders göreviverilenler (üniversitelerde ders ücreti karşılığı ders görevi verilenlerhakkında yaş haddini aşmamış olmaları kaydı aranmaz),

 g) Vakıf üniversitelerinde görev alanlar,

h)Özel kanunlarında emeklilik veya yaşlılık aylığı kesilmeksizinçalıştırılma veya görev yapma hakkı verilenlerden Cumhurbaşkanı tarafındanatananlar, Bakanlar Kurulu kararı veya müşterek kararname ile atanan veyagörevlendirilenler ve Türkiye Büyük Millet Meclisince yapılan seçimlersonucunda görev verilenler,

 i) 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 60 ıncı maddesinin (a)fıkrası uyarınca Yasama Organı üyeliğinin bitiminden sonra öğretim üyesi olarakatanmış olanlar"

 Kamuda bir kesime tanınan bu istisnalara bakıldığında, herkesiçin eşit koşullarda sağlanması gereken sosyal güvenlik hakkından doğan ve o günekadar ödenmiş primlerin karşılığını oluşturan emekli aylıklarının tekrar kamugörevine giren bir kısım kişiler için kesilmezken bir kısmı için kesilmesinin,Anayasa'nın öngördüğü bir sonuç olmayıp, yasa koyucunun nesnel bir ölçütedayanmayan öznel takdiri olduğu sonucuna varmak kaçınılmazdır. Emekliaylığından mahrumiyetin, kişinin daha iyi imkanlara kavuşacağı düşüncesiyleyeniden çalışmaya başlaması üzerine kendi isteğiyle meydana geldiği de ilerisürülemez. Çünkü yine kendi istekleriyle diğer bazı görevlere gelenlerinaylığında bu kesinti yapılmamaktadır. Kuralın, genç iş gücüne daha fazlaçalışma olanağı sağlama amacıyla benimsenen bir istihdam politikasınıyansıttığı da söylenemez. Kişiler arasında ayrımcılık gözetilerek ve adaletsizdavranılarak sosyal yararın sağlandığından söz etmek, sosyal Devlet fikrineyabancıdır. Eğer Devletin mali imkanları vatandaşlardan bir kısmının emekliaylığı kesilmeksizin tekrar kamuda çalıştırılmasına olanak veriyorsa aynıolanağın, aynı hukuki konumda (emekli) bulunan tüm vatandaşlara tanınmasıgerekir. Eşitlik ilkesi, yasa koyucunun farklı bir düzenleme yapmasınaengeldir. Eşitliğe aykırı olan bu düzenleme, aynı zamanda Anayasa'nın 2.maddesine de aykırı düşer.

 Belirtilen nedenlerle Anayasa'nın Başlangıcı ile 2., 5., 10. ve60. maddelerine aykırı olankuralların iptali gerektiği düşüncesiyle, kararakatılmıyorum.

KARŞIOYYAZISI

Anayasa Mahkemesi'nin 3.4.2007 günlü, E.2005/52, K.2007/35 sayılıkararında, 5335 sayılı Yasa'nın 30. maddesinin ikinci ve üçüncü fıkralarınıniptali gerektiği yönündeki karşı oy yazısında belirttiğim gerekçelerle 8.6.1949günlü, 5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'na 1101 sayılıYasa ile eklenen Ek 11. maddesinin iptali gerekir.

Bu nedenle redde ilişkin çoğunluk kararına katılmadım.

Full & Egal Universal Law Academy