Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2002/55, K.2003/8 Sayılı Karar - 11/03/2003

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2002/55

Karar Sayısı : 2003/8

Karar Günü : 11.3.2003

Resmi Gazete tarih/sayı: 16.12.2003/25318

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 7. Asliye CezaMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 4.1.1961 günlü, 213sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 4369 sayılı Kanun ile değiştirilen 359. maddesinin(a) bendinin 2 sayılı alt bendinin "...altı aydan üç yıla kadar hapiscezası hükmolunur." bölümünün, "Defter, kayıt ve belgelerigizleyenler..." yönünden Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerine aykırılığısavıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Sanığın, vergi kanunlarına göre tutulması, düzenlenmesi, saklanmasıve ibrazı mecbur kılınan defter, kayıt ve belgeleri vergi incelemesine yetkilikimselere ibraz etmemesi nedeniyle kaçakçılık suçundan cezalandırılması içinaçılan kamu davasında, 213 sayılı Kanun'un 359. maddesinin (a) bendinin 2sayılı alt bendinin itiraz konusu bölümünün, Anayasa'ya aykırı olduğu kanısınavaran Mahkeme, iptali için doğrudan başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nun 4369 sayılı Kanun iledeğiştirilen itiraz konusu bölümü de içeren 359. maddesinin (a) bendinin 2sayılı alt bendi şöyledir:

"Madde 359: a) Vergi Kanunlarına göre tutulan veya düzenlenenve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan;

...

2) Defter, kayıt ve belgeleri tahrif edenler veya gizleyenler(Varlığı noter tasdik kayıtları veya sair suretlerle sabit olduğu halde,inceleme sırasında vergi incelemesine yetkili kimselere defter ve belgelerinibraz edilmemesi gizleme demektir.) veya muhteviyatı itibariyle yanıltıcı belgedüzenleyenler veya bu belgeleri kullananlar (Muhteviyatı itibariyle yanıltıcıbelge, gerçek bir muamele veya duruma dayanmakla birlikte bu muamele veyadurumu mahiyet veya miktar itibariyle gerçeğe aykırı şekilde yansıtanbelgedir.)

Hakkında altı aydan üç yıla kadar hapis cezası hükmolunur.

Hükmolunan hapis cezasının para cezasına çevrilmesinde, hapiscezasının her bir günü için sanayi sektöründe çalışan onaltı yaşından büyükişçiler için hüküm tarihinde yürürlükte bulunan asgari ücretin bir aylık brüttutarının yarısı esas alınır ve hükmolunan bu para cezası ertelenemez."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 2. ve 38. maddelerinedayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Nurettin TURAN, Fulya KANTARCIOĞLU,Rüştü SÖNMEZ, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'nınkatılımlarıyla 9.4.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

Başvuru kararında, toplumsal bir sözleşme olan verginin alınmasıiçin, defter, kayıt ve belgelerin istenmesi ve bunların ibraz edilmemesinedeniyle hapis cezasına hükmedilmesinin, Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilenhukuk devleti ilkesi ile 38. maddesinin sekizinci fıkrasında öngörülen hiçkimsenin yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesindendolayı özgürlüğünden alıkonulamayacağına ve onbirinci fıkrasında yer alanidarenin kişi hürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyideuygulayamayacağına ilişkin düzenlemelerin aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

213 sayılı Yasa'nın 4369 sayılı Yasa ile değiştirilen 359.maddesinin (a) bendinin (2) sayılı alt bendinde, vergi denetimine esas defter,kayıt ve belgeleri gizleyenlere "...altı aydan üç yıla kadar hapiscezası" öngörülmüştür.

Anayasa'nın 38. maddesinin sekizinci fıkrasında, "Hiç kimse,yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayıözgürlüğünden alıkonulamaz.", onbirinci fıkrasında, "İdare, kişihürriyetinin kısıtlanması sonucunu doğuran bir müeyyide uygulayamaz.";maddenin gerekçesinde de, "...4 nolu protokol gereği sözleşmeden doğan biryükümlülük nedeniyle hiç kimsenin özgürlüğünden alıkonulamayacağı hükmüeklenmiştir. Sözleşmeden doğan yükümlülük içinde borçlar da vardır."denilmektedir.

İtiraz konusu kuralla, vergi kanunlarına göre tutulan veyadüzenlenen ve saklanma ve ibraz mecburiyeti bulunan defter, kayıt ve belgelerinvergi incelemesine yetkili kişilere ibraz edilme yükümlülüğünün yerinegetirilmemesi eylemi müeyyideye bağlanmıştır. Kuralda belirtilen hürriyetibağlayıcı ceza, devlet ile vergi mükellefi arasında sözleşmeden doğan biryükümlülüğün değil, kanunda belirtilen şartların yerine getirilmemesinden doğanbir yaptırımdır. Kaldı ki, devlet ile vergi mükellefi arasındaki ilişkiyitoplumsal sözleşme olarak nitelemek suretiyle Anayasa'nın 38. maddesininsekizinci fıkrasında sözü edilen sözleşme kavramıyla bağdaştırmak da mümkündeğildir.

Diğer taraftan iptali istenen kuralla getirilen özgürlüğünkısıtlanması idarî bir uygulama sonucu olmayıp, kanunda belirtilen şartlarınyerine getirilmemesinden dolayı bağımsız yargı kararı ile hükme bağlanacak olanbir yaptırımdır

.

Anayasa'nın, Cumhuriyetin nitelikleri başlıklı 2. maddesine göre,Türkiye Cumhuriyeti bir hukuk devletidir. Hukuk Devleti, insan haklarınasaygılı ve bu hakları koruyan, toplum yaşamında adalete ve eşitliğe uygun birhukuk düzeni kuran ve bu düzeni sürdürmekle kendini yükümlü sayan, bütündavranışlarında hukuk kurallarına ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri yargıdenetimine bağlı olan devlettir.

Vergi, devletin egemenlik gücüne dayanarak tek taraflı irade ileherhangi bir karşılığa bağlı olmadan belirli kurallara göre kişi ve kurumlardanaldığı iktisadi değerlerdir. Anayasa ve yasalarla kamu giderlerininkarşılanabilmesi için herkese ödev olarak öngörülen vergi ödeme yükümlülüğünün,zamanında ve eksiksiz yerine getirilmesi durumunda kanunlarla idareye yüklenenkamu hizmetlerinin aksatılmadan sürdürülmesi mümkün olacaktır. Bunun sağlanmasıiçin de Anayasa'nın 38. maddesi ve ceza hukukunun genel ilkeleri gözetilerekpara cezaları yanında özgürlüğü bağlayıcı cezalar konulmasında hukuk devletiilkesine aykırılık yoktur.

İtiraz konusu bölüm, Anayasa'nın 38. ve 2. maddelerine aykırıdeğildir. İsteminin reddi gerekir.

VI- SONUÇ

4.1.1961 günlü, 213 sayılı "Vergi Usul Kanunu"nun 4369sayılı Yasa ile değiştirilen 359. maddesinin (a) bendinin (2) sayılı altbendinin "... altı aydan üç yıla kadar hapis cezası hükmolunur."bölümünün, "Defter, kayıt ve belgeleri gizleyenler" yönünden Anayasa'yaaykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 11.3.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE kararverildi.