Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2002/61, K.2002/43 Sayılı Karar - 17/04/2002

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2002/61

Karar Sayısı : 2002/43

Karar Günü : 17.4.2002

R.G. Tarih-Sayı :30.05.2002-24770

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bakırköy 2. Asliye CezaMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 21.12.2000 günlü, 4616sayılı 23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen Suçlardan Dolayı ŞartlaSalıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun'un 1. maddesinin 5.bendinin (a) alt bendinin, "Türk Ceza Kanunu"nun 192. maddesiyönünden, Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.

I- OLAY

Sanık hakkında, Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin birinci veikinci fıkrası ile 80. maddesi gereğince cezalandırılması için Asliye CezaMahkemesi'ne açılan kamu davasında, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 TarihineKadar İşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve CezalarınErtelenmesine Dair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendini,"... Türk Ceza Kanunu"nun 192. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırıgören Mahkeme, iptali istemiyle başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadar İşlenen SuçlardanDolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların Ertelenmesine Dair Kanun"un1. maddesinin kapsam dışı bırakılan suçları belirleyen 5. bendinin itirazkonusu bölümü de içeren (a) alt bendi şöyledir:

"Ancak;

a) Türk Ceza Kanununun 125 ilâ 157, 161, 162, 168, 171, 188, 191,192, 202, 205, 208, 209, 211 ilâ 219, 240, 243, 264, 298, 301 ilâ 303, 305 incimaddelerinde, 312 nci maddenin ikinci fıkrasında, 313 üncü maddesinde, 314 üncümaddesinin birinci fıkrasında, 339 ilâ 349, 366, 367, 383, 394, 403 ilâ 408,414 ilâ 418 ve 503 ilâ 506 ncı maddelerinde,

....

yer alan suçları işleyenler hakkında bu madde hükümleriuygulanmaz."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz başvurusunda dayanılan Anayasa kuralları şunlardır:

1- "MADDE 2.- Türkiye Cumhuriyeti, toplumunhuzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarına saygılı,Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkelere dayanan,demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir."

2- "MADDE 10.- Herkes, dil, ırk,renk, cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzerisebeplerle ayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir.

Hiçbir kişiye, aileye, zümreye veya sınıfa imtiyaz tanınamaz.

Devlet organları ve idare makamları bütün işlemlerinde kanunönünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmek zorundadırlar."

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Nurettin TURAN, AyselPEKİNER, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve Enis TUNGA'ınkatılmalarıyla 17.4.2002 günüde yapılan ilk inceleme toplantısında; dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri vediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinde,bu bentde belirtilen ve aralarında Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesinin debulunduğu suçları işleyenlerin Yasa'nın 1. maddesinde öngörülen hükümlü vetutukluların lehine olan düzenlemeden istifade edemeyecekleri hüküm altınaalınmıştır.

Türk Ceza Kanunu'nun "Hürriyet Aleyhinde İşlenenCürümler" başlıklı ikinci babın "Şahıs Hürriyeti AleyhindeCürümler" isimli üçüncü faslında yer alan 192. maddesi, tehditte bulunmaksuretiyle kendisine veya başkasına para verilmesi ya da bir yarar sağlanmasımaksadı ile hareket eden kişi hakkında uygulanacak cezai yaptırımıdüzenlemektedir.

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme, benzeri kimi suçlar ile aynıfasılda yer alan diğer suçlar 4616 sayılı Yasa kapsamına alındığı halde, 192.maddede yaptırıma bağlanan suçun istisna tutulduğunu, bunun ise Anayasa'nın 2.ve 10. maddelerine aykırı olduğunu ileri sürmüştür.

Anayasa'nın 2. maddesinde tanımı yapılan Hukuk Devleti, insanhaklarına saygılı ve bu hakları koruyan toplum yaşamında adalete ve eşitliğeuygun bir hukuk düzeni kuran ve bu düzeni sürdürmekle kendini yükümlü sayan,bütün davranışlarında hukuk kurallarına ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleriyargı denetimine bağlı olan devlettir,

Türk Ceza Yasası'nın 192. maddesiyle aynı fasılda yer alan vebenzer unsurları içerip daha ağır cezayı gerektiren Türk Ceza Kanunu'nun"kişi hürriyetinden mahrumiyet" suçuna ilişkin 179. maddesi iletehdit suçunun unsur olarak içerisinde bulunduğu diğer fasıllardaki"gasp" suçunu düzenleyen 495. maddesi, "zorla kadınkaçırma" suçuna ilişkin 429. maddesi, "reşit olmayan bir kimseyikaçırma veya bir yerde alıkoyma" suçuna ilişkin 430. maddesi,"Hükümete müracaata muktedir olduğu ahvalde iddia eylediği bir hakkıistihsal maksadıyla eşya üzerinde kuvvet sarfiyle veya şahıslara karşı tehdit,şiddet istimal ederek hak alma" suçuna ilişkin 308. maddesi, "cebirve şiddet yahut tehdit ile sanat veya ticaret serbestisini tahdit veyamenetme" suçuna ilişkin 201. maddesinde belirtilen suçlar Yasa kapsamınaalındığı halde, 192. maddesi ayrık tutulmuştur.

Böylece, benzer nitelikteki daha ağır suçları işleyenler içingetirilmiş olanaklar anılan suçu işleyenlere tanınmamış, 192. madde kapsamınagiren suçlar yönünden adaletsiz bir sonuç yaratılmıştır.

Açıklanan nedenlerle, kural Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesiyönünden Anayasa'nın 2. maddesine aykırıdır. İptali gerekir.

Mustafa BUMİN ve Ertuğrul ERSOY bu görüşe katılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisi görülmemiştir.

VI- SONUÇ

21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadarİşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların ErtelenmesineDair Kanun"un 1. maddesinin 5. bendinin (a) alt bendinin, Türk CezaKanunu'nun 192. maddesi yönünden Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,Mustafa BUMİN ile Ertuğrul ERSOY'un karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 17.4.2002gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

21.12.2000 günlü, 4616 sayılı "23 Nisan 1999 Tarihine Kadarİşlenen Suçlardan Dolayı Şartla Salıverilmeye, Dava ve Cezaların ErtelenmesineDair Kanun"un 1. maddesinin 4. bendi dışında kalan kimi kurallarınıniptali yolundaki çokluk oyuna esastan; redle sonuçlanan bölümlerine ise aşağıdaaçıklanan nedenlerle gerekçe yönünden katılmıyoruz.

4616 sayılı Kanun'un adında her ne kadar "... işlenensuçlardan dolayı şartla salıverilmeye, dava ve cezaların ertelenmesine dairKanun" denilmiş ise de, taşıdığı kuralların içeriği itibariyle bozucu(infisahi) koşula bağlı toplu özel af niteliği ağır basan kendine özgü birdüzenleme olduğu Mahkememiz kararının bir çok yerinde vurgulanmaktadır. Bunedenle, değerlendirmelerin bu çerçeve içinde yapılması gerekir.

4616 sayılı Kanun'un kabul edildiği tarihte yürürlükte bulunanAnayasa'nın 87. maddesinde, 14. maddedeki eylemlerden dolayı hüküm giyenlerhariç olmak üzere, genel ve özel af ilanına karar vermenin Türkiye Büyük MilletMeclisi'nin görev ve yetkileri içinde olduğu belirtilmiş, kimi maddelerinde degenel ve özel af çıkartılamayacak durumlar gösterilmiştir. Başka bir anlatımlaAnayasa ile yasaklanan alanlar dışında genel ve özel af çıkartmak yasakoyucununtakdir alanı içinde bırakılmıştır.

Mahkemelerce, yargılanarak suçluluğu sabit görülüp hükümgiyenlerin, aldıkları hapis cezasını çekmeleri ve böylece topluma yenidenkazandırılmaları ceza hukukunun temel kurallarındandır. Yasaların yasakladığıher eylem için, bu eylemin işlendiği sırada yürürlükte olan Yasa'da gösterilenceza verilir ve bu cezanın nerede ve ne tarzda infaz edileceği de öncedenbelirlenir. Aslolan mahkemelerce tayin edilen hürriyeti bağlayıcı cezalarıntamamen infaz edilmesidir. Çok istisnai hallerde, çıkartılması gereken afyasalarından, hangi suçluların ne kadar yararlanacaklarının takdiri iseyasakoyucuya aittir. Toplu af suçlu için temel hak ve hürriyetlerden olmadığınagöre, suçları veya suçluları birbiriyle mukayese ederek yasakoyucunun bualandaki geniş takdir hakkına müdahale edilemez. Yasakoyucu, Anayasa ileyasaklanan alanlara girmedikçe af yasasının kapsamının tayininde herhangi birkısıtlayıcı kurala tabi değildir.

Anayasa Mahkemesi'nce verilen kimi kararlarda belirtildiği gibi,Anayasa'nın 38. maddesinde, ceza hukuku alanında suç ve cezalara ilişkindüzenlemelerde uyulması gereken temel ilkeler belirlenmiş olup, bu ilkeleringözetilmesi koşuluyla ne tür eylemlerin suç sayılacağı ve suç sayılan eylemlerene kadar ve ne türde ceza verileceği, nelerin cezayı ağırlaştırıcı ya dahafifletici neden sayılacağı yasakoyucunun takdir alanı içine girmektedir.Kuşkusuz ki, yasakoyucunun af konusundaki takdir hakkı cezalarıntayinindekinden daha geniştir.

Öte yandan Anayasa Mahkemesi, Anayasa'ya aykırı bulduğu yasalarıiptal ederek yürürlükten kalkmasını sağlar. Yasakoyucu gibi davranarak yeni biruygulamaya yol açacak hüküm kuramaz. Anayasa'nın öngördüğü ve mutlakdüzenlenmesini istediği hususlara yer vermeme durumu dışındaki, yasakoyucununisterse getirebileceği bir kuralı getirmemesi iptal nedeni olamaz. İsterse yerverilip isterse yer verilmeyecek bu tür noksanlıklar, yasakoyucunun takdiryetkisi içindedir. Yasa maddesine içindeki kimi sözcükleri ayıklayarak yeni birkural niteliği vermek Anayasa'ya uygunluk denetimiyle bağdaşmaz. Bir kuralın,uygulama alanının genişletilmesi amacıyla değiştirilmesini sağlamak için deiptali istenemez. Yasakoyucunun dilediği zaman giderebileceği noksan düzenleme,anayasal zorunluluk dışında; Anayasa'ya aykırılık oluşturmaz. Yasakoyucununtakdir alanı içine giren bir konuda getirilen bir kuralın denetimi yerindelikdenetimi olur. Oysa Anayasa yargısında yerindelik denetime yer yoktur.

Ayrıca, 4616 sayılı Yasa kapsamı dışında bırakılan kuralların,kapsama alınan kurallarla karşılaştırılarak iptaline kadar vermek, kendiniyasakoyucu yerine koymaktan farksızdır. Kabul edilmelidir ki Anayasamızdagösterilen temel hak ve özgürlükler arasında aftan yararlanma diye bir hakkayer verilmemiştir. Bu nedenledir ki, yargılanarak suçluluğu sabit görülenler,affedilmelerini bir hak olarak isteyemezler. Yasak alana girmediği sürece affayetkili olan yasakoyucu, çıkaracağı affın kapsamını da belirlemeye yetkilidir.

Açıklanan nedenlerle, 4616 sayılı Yasa'nın 1. maddesinin 5.bendinin (a) alt bendinin, Türk Ceza Kanunu'nun 192. maddesi yönünden iptalineilişkin çokluk görüşüne katılmıyoruz.