Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2002/92, K.2004/25 Sayılı Karar - 02/03/2004

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2002/92

Karar Sayısı : 2004/25

Karar Günü : 2.3.2004

Resmi Gazete tarih/sayı: 14.5.2004/25462

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bergama Asliye CezaMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 24.6.1995 günlü, 556sayılı Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 61.maddesinin (d) bendinin ve aynı kararnameye 4128 sayılı Yasa ile eklenen 61/Amaddesinin (c) bendinin, Anayasa'nın 7., 13., 33., 38., 64. ve 91. maddelerineaykırılığı savıyla iptalleri istemidir.

I- OLAY

Sanıkların, şirketleri adına marka kullanma belgesi ve yetkisiolmaksızın müşteki şirket adına tescilli markayı kullanarak marka hakkınıizinsiz genişletmek eyleminden dolayı açılan kamu davasında, itiraz konusukuralların Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme iptalleri içinbaşvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Kurallar

24.6.1995 günlü, 556 sayılı Markaların Korunması Hakkında KanunHükmünde Kararname'nin itiraz konusu kuralları da içeren 61. maddesiyle 61/Amaddesinin (c) bendi şöyledir:

"Madde 61 - Aşağıda yazılı fiillermarka hakkına tecavüz sayılır:

a) 9 uncu maddenin ihlali,

b) Marka sahibinin izni olmaksızın markayı veya ayırt edilmeyecekderecede benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek,

c) Markayı veya ayırt edilmeyecek derecede benzerini kullanmaksuretiyle markanın taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği haldetecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak veya birbaşka şekilde ticaret alanına çıkarmak veya bu amaçlar için ithal etmek veyaticari amaçla elde bulundurmak,

d) Marka sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans yoluylaverilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere deviretmek,

e) (a) ila (c) bendlerinde yazılı fiillere iştirak veya yardımveya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlarda olursa olsun bufiillerin yapılmasını kolaylaştırmak,

f) Kendisinde bulunan ve başkası adına tescilli bir markayı veyaayırt edilmeyecek derecede benzerini taşıyan ürünün veya ticaret alanınaçıkarılan malın nereden alındığını veya nasıl sağlandığını bildirmektenkaçınmak."

"Madde 61/A- (Ek: 3/11/1995 - 4128/5 md)

c) 61 inci maddede yazılı fiillerden birini işleyenlerhakkında, iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına ve altıyüzmilyon liradan bir milyar liraya kadar para cezasına, ayrıca işyerlerinin biryıldan az olmamak üzere kapatılmasına ve aynı süre ticaretten men edilmelerine,hükmolunur.

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında Anayasa'nın 7., 13., 33., 38., 64. ve 91.maddelerine dayanılmıştır.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi hükmü uyarınca MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Nurettin TURAN,Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve EnisTUNGA'nın katılımlarıyla 28.5.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kurallar, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğeryasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Sınırlama Sorunu

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'neitiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralları ile sınırlı tutulmuştur.

İtiraz yoluna başvuran Mahkeme 24.6.1995 günlü, 556 sayılıMarkaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 61. maddesinin (d)bendi ile 4128 sayılı Yasa'nın 5. maddesiyle eklenen 61/A maddesinin (c)bendinin Anayasa'ya aykırılığını ileri sürerek iptalini istemektedir.

Ancak, davada uygulanacak olan 61/A maddesinin (c) bendi, 61.maddede bentler halinde belirtilen eylemlerin tümü için geçerli ortak kuralniteliği taşımaktadır. Somut olayda dava, 61. maddenin (d) bendinde belirtileneyleme ilişkin bulunduğundan 61/A maddenin (c) bendinin esasına ilişkinincelemenin 61. maddenin itiraz konusu (d) bendi yönünden sınırlı olarakyapılması gerekir.

B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

Başvuran Mahkeme, kanun hükmünde kararnamelerle suçoluşturulamayacağını ve sözleşmeden doğan borç için hapis cezasıöngörülemeyeceğini ileri sürerek, 24.6.1995 günlü, 556 sayılı MarkalarınKorunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 61. maddesinin (d) bendi veaynı Kararnameye, 4128 sayılı Yasa ile eklenen 61/A maddenin (c) bendindeyer alan kuralların, Anayasa'nın 7., 13., 33., 38., 64. ve 91. maddelerineaykırı olduğunu ileri sürerek iptalini istemiştir.

1- 61. Maddenin (d) Bendinin İncelenmesi

61. maddenin itiraz konusu (d) bendinde, "marka sahibitarafından sözleşmeye dayalı lisans yoluyla verilmiş hakları izinsizgenişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere devir etmek" marka hakkınatecavüz sayılan fiiller arasında gösterilmiştir.

61/A maddenin (c) bendinde de, "61 maddede yazılı fiillerdenbirini işleyenler hakkında, iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasına vealtıyüzmilyon liradan bir milyar liraya kadar para cezasına, ayrıcaişyerlerinin bir yıldan az olmamak üzere kapatılmasına ve aynı süre ticarettenmen edilmelerine hükmolunur" denilmiştir.

Yasakoyucu, ceza hukuku alanında yetkisini kullanırken Anayasa'yave ceza hukukunun temel ilkelerine bağlı kalmak koşuluyla, toplumda bellieylemlerin suç sayılıp sayılmaması, suç sayıldıkları takdirde hangi çeşit veölçülerde ceza yaptırımları ile karşılanmaları gerektiği ve hangi hal vehareketlerin ağırlaştırıcı veya hafifletici neden olarak kabul edileceğikonularında takdir yetkisine sahiptir.

Zaman içinde toplumsal gereksinimleri karşılamak, kişi ve toplumyararının zorunlu kıldığı düzenlemeleri yapmak, toplumdaki değişikliklere koşutolarak alınan önlemlerin etkisini artırmak ya da bunları hafifletmek veyaortadan kaldırmak yetkisi yasakoyucuya aittir.

Anayasa'nın 38. maddesinde, ceza ve ceza yerine geçen güvenlikönlemlerinin ancak yasayla konulacağı belirtilmiş, 91. maddesinin ilkfıkrasında da, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Bakanlar Kurulu'na kanunhükmünde kararname çıkarma yetkisi verebileceği, ancak sıkıyönetim veolağanüstü haller saklı kalmak üzere, Anayasa'nın ikinci kısmının birinci veikinci bölümlerinde yer alan temel haklar, kişi hakları ve ödevleri iledördüncü bölümünde yer alan siyasî haklar ve ödevlerin kanun hükmündekararnamelerle düzenlenemeyeceği öngörülmüştür.

İtiraz konusu 556 sayılı KHK'nin 61. maddesinde, 61/A maddesindeceza öngörülen eylemler düzenlenmektedir. Suç ve cezalara ilişkin esaslarıdüzenleyen 38. madde Anayasa'nın ikinci kısmının ikinci bölümünde yeraldığından bu konudaki düzenlemelerin kanun hükmünde kararname ile yapılmasıolanaklı değildir.

Bu nedenle, itiraz konusu 556 sayılı Markaların Korunması HakkındaKanun Hükmünde Kararname'nin 61. maddesinin (d) bendi Anayasa'nın 91.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

Bu görüşe Mustafa BUMİN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAMkatılmamışlardır.

Kuralın Anayasa'nın 13 ve 38. maddeleri yönünden incelenmesinegerek görülmemiştir.

2- 61/A Maddesinin (c) Bendinin İncelenmesi

Kanun Hükmünde Kararname'nin 61/A maddesinin (c) bendi, 4128sayılı Yasa ile eklendiğinden Anayasa'nın cezaların yasa ile düzenlenmesineilişkin 38. maddesine uyulmuştur. Ayrıca, Anayasa'da Kanun HükmündeKararnamelerin yasayla değiştirilmesini veya bunlara madde eklenmesiniengelleyen bir kural da bulunmamaktadır.

Öte yandan 556 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin "Markahakkına tecavüz sayılan fiiller" başlığını taşıyan 61. maddesinin (d)bendi delaletiyle, 61/A maddesinin itiraza konu (c) bendinde düzenlenen markahakkına tecavüz suçu bakımından, yasakoyucunun suç kabul ederek yaptırımabağladığı eylem, Anayasa'nın 38. maddesinde yazılı "bir kimsenin yalnızcasözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğündenalıkonulamayacağı"na ilişkin kural kapsamında görülemez. Zira Yasa'nın 61.maddesinin (d) bendinde tarif edilen eylem, sözleşmeye dayalı lisansyoluyla verilmiş hakları izinsiz genişletmek suçunu oluşturduğundan,61-A maddenin (c) bendindeki ceza da sözleşmeden doğan bir suça ilişkinolmayıp, yasada belirtilen suça ilişkindir.

Açıklanan nedenle, 556 sayılı KHK'nin 61. maddesinin (d)bendi yönünden incelenen itiraz konusu 61/A maddesinin (c) bendi Anayasa'nın38. maddesine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.

İtiraz konusu maddenin Anayasa'nın 7., 33. ve 64. maddeleriyleilgisi görülmemiştir.

C- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu

Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncüfıkrasında da bu kural tekrarlanmaktadır. Maddenin beşinci fıkrasında ise,Anayasa Mahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamudüzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdakifıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmiştir.

61. maddenin iptal edilen (d) bendinin doğuracağı hukuksal boşlukkamu düzenini tehdit edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesininüçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşincifıkraları gereğince gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararınınResmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesiuygun görülmüştür.

VI- SONUÇ

24.6.1995 günlü, 556 sayılı "Markaların Korunması HakkındaKanun Hükmünde Kararname"nin;

A- 61. maddesinin (d) bendinin Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, Mustafa BUMİN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ın karşıoyları veOYÇOKLUĞUYLA,

B- 4128 sayılı Yasa ile eklenen 61/A maddesinin (c)bendinin, 61. maddenin (d) bendi yönünden Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazınREDDİNE, OYBİRLİĞİYLE,

C- 61. maddesinin iptal edilen (d) bendinin doğuracağı hukuksalboşluk kamu düzenini tehdit edici nitelikte görüldüğünden,Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasıyla 2949 sayılıYasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAK BİR YILSONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, OYBİRLİĞİYLE,

2.3.2004 gününde karar verildi.

KARŞIOYYAZISI

İtiraz konusu 24.6.1995 günlü, 556 sayılı "MarkalarınKorunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin 61. maddesinin itirazkonusu (d) bendinde marka hakkına tecavüz sayılan fiil, bu Kararname'nin 61.maddesinden sonra gelmek üzere 3.11.1995 günlü, 4128 sayılı Kanun'un 5. maddesiile eklenen 61/A maddesinin yine itiraz konusu (c) bendinde ise bu fiiliçin tayin edilecek cezalar düzenlenmiştir.

Markalar hakkına tecavüzle ilgili suç sayılan fiilin kararname iledüzenlenmesinin, suç ve cezaların kanuniliği ilkesine aykırılık oluşturduğuileri sürülerek söz konusu kuralların itirazen iptalleri istenilmektedir.

4128 sayılı Kanun'un 61/A maddesinin (c) bendinde "c)61 inci maddede yazılı fiillerden birini işleyenler hakkında, iki yıldandört yıla kadar hapis cezasına ve altı yüzmilyon liradan bir milyar liraya kadar para cezasına, ayrıca işyerlerinin bir yıldan az olmamak üzerekapatılmasına ve aynı süre ticaretten men edilmelerine hükmolunur"denilmektedir. Kanunla yapılan bu düzenleme dikkatle incelendiğinde,yasakoyucunun, "61. maddede yazılı fiillerden birini işleyenler..."sözcüklerine madde içinde yer vererek yaptığı yollamayla marka hakkınatecavüzle ilgili suç sayılan fiilleri de ceza öngören madde içine aldığı,böylece hem suç sayılan fiilleri ve hem de bunlara ilişkin cezalarıkanunla düzenleyerek, suç ve cezaların kanuniliği ilkesinin gerekleriniyerine getirdiği görülmektedir.

Yasakoyucunun, Kanun'un itiraz konusu 61/A maddesinin (c) bendinidüzenlerken, Kararname'nin 61. maddesine "61. maddede yazılı fiillerdenbirini işleyenler..." biçiminde yollama yapması ile maddede sayılan,

"a) 9 uncu maddenin ihlali,

b) Marka sahibinin izni olmaksızın markayı veya ayırt edilmeyecekderecede benzerini kullanmak suretiyle markayı taklit etmek,

c) Markayı veya ayırt edilmeyecek derecede benzerini kullanmaksuretiyle markanın taklit edildiğini bildiği veya bilmesi gerektiği haldetecavüz yoluyla kullanılan markayı taşıyan ürünleri satmak, dağıtmak veya birbaşka şekilde ticaret alanına çıkarmak veya bu amaçlar için ithal etmek veyaticari amaçla elde bulundurmak,

d) Marka sahibi tarafından sözleşmeye dayalı lisans yoluylaverilmiş hakları izinsiz genişletmek veya bu hakları üçüncü kişilere deviretmek,

e) (a) ila (c) bentlerinde yazılı fiillere iştirak veya yardımveya bunları teşvik etmek veya hangi şekil ve şartlarda olursa olsun bufiillerin yapılmasını kolaylaştırmak,

f) Kendisinde bulunan ve başkası adına tescilli bir markayı veyaayırt edilmeyecek derecede benzerini taşıyan ürünün veya ticaret alanınaçıkarılan malın nereden alındığını veya nasıl sağlandığını bildirmektenkaçınmak."

tarzındaki marka hakkına tecavüz fiillerini madde metnine tek tekyazması arasında fark bulunmamaktadır. Burada yasakoyucu yasa yapma tekniğineuygun davranmış, tekrardan kaçınarak 61. maddeye gönderme yapmaklayetinmiştir. Dolayısıyla yasakoyucunun, kararnamede marka hakkına tecavüzolarak sayılan fiillerin nelerden ibaret olduğunu bilerek bunlar için uygungördüğü cezaları kanun ile belirlemek suretiyle bu fiillere de suç niteliğikazandırdığını kabul etmek gerekir. Aksine yorum yasakoyucunun açık iradesinibenimsememek anlamını taşır.

Öte yandan anılan fiillerde sonradan KHK ile bir değişiklikyapılması farklı bir durum olup, ancak böyle bir durumda suçta ve cezadakanunilik ilkesine aykırılıktan söz edilebilir.

Bu nedenlerle çoğunluğun 24.6.1995 günlü, 556 sayılı"Markaların Korunması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin 61.maddesinin (d) bendinde yer alan kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaledilmesi gerektiğine ilişkin kararına katılmıyoruz.