ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2002/94
Karar Sayısı : 2004/45
Karar Günü : 31.3.2004
R.G. Tarih-Sayı: 14.5.2005-25815
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN :Ankara 2. Asliye Ceza Mahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 15.7.1950 günlü,5680 sayılı Basın Kanunu'nun 10.11.1983 günlü, 2950 sayılı Yasa iledeğiştirilen 16. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin üçüncütümcesinin Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Basın yoluyla hakaret suçundan açılan davada, 5680 sayılı Yasa'nın16. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralı bendinin "para cezasınınhesabında 647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanunun 4 üncümaddesinin birinci bendinde belirtilen miktarın aşağı haddi esas alınır"biçimindeki üçüncü tümcesinin Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme,iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
5680 sayılı Basın Kanunu'nun 2950 sayılı Yasa ile değiştirilen16. maddesinin birinci fıkrasının itiraz konusu tümceyi de içeren (1)numaralı bendi şöyledir:
"Madde 16- ...
1. Mevkutelerle işlenen suçlarda sorumluluk, suçu vücuda getirenyazıyı veya haberi yazan veya resmi veya karikatürü yapan kimse ile beraber bumevkutenin ilgili sorumlu müdürüne aittir. Ancak, sorumlu müdürler için verilenhürriyeti bağlayıcı cezalar, sürelerine bakılmaksızın para cezasınaçevrilerek hükmolunur. Para cezasının hesabında 647 sayılı Cezalarınİnfazı Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinin birinci bendinde belirtilen miktarınaşağı haddi esas alınır. Sorumlu müdürler için emniyet gözetimi altındabulundurma cezası verilmez."
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında Anayasa'nın 2. ve 10. maddelerine dayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Nurettin TURAN,Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve EnisTUNGA'nın katılmalarıyla 28.5.2002 günü yapılan ilk inceleme toplantısındadosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüpdüşünüldü:
Mahkeme, 5680 sayılı Basın Kanunu'nun 16. maddesinde basın yoluile işlenen suçlardan dolayı ceza sorumluluğu belirtilirken yazıyı, haberi,resmi veya karikatürü yapan kimseyle beraber bu mevkûtenin ilgili sorumlumüdürünün gösterildiğini, ancak hürriyeti bağlayıcı cezalar para cezasınaçevrilirken hâkimin takdiri gözardı edilerek para cezasının hesabında 647 sayılıCezaların İnfazı Hakkındaki Kanun'un 4. maddesinin birinci bendinde belirtilenhususların aşağı haddinin esas alınmasının sorumlu müdürlere imtiyaztanınmasına yol açtığını belirterek, bunun Anayasa'ya aykırı olduğunu ilerisürmüştür.
5680 sayılı Yasa'nın 2950 sayılı Yasa ile değişik 16. maddesininbirinci fıkrasının itiraz konusu (1) numaralı bendinde, mevkutelerle işlenensuçlarda sorumluluğun suçu vücuda getiren, yazıyı ve haberi yazan veya resmi vekarikatürü yapan kimse ile beraber bu mevkutenin ilgili sorumlu müdürüne aitolduğu, sorumlu müdürler için verilen hürriyeti bağlayıcı cezaların sürelerinebakılmaksızın para cezasına çevrilerek hükmolunacağı, para cezasının hesabında647 sayılı Cezaların İnfazı Hakkında Kanun'un 4. maddesinin birinci bendindebelirtilen miktarın aşağı haddinin esas alınacağı, sorumlu müdürler içinemniyet gözetimi altında bulundurma cezası verilemeyeceği belirtilmiştir.
Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilen hukuk devleti eylem veişlemleri hukuka uygun, insan haklarına saygılı, bu hak ve özgürlükleri koruyupgüçlendiren, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurup bunu geliştirereksürdüren, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, Anayasa ve hukukunüstün kurallarıyla kendini bağlı sayan, yargı denetimine açık, yasalarınüstünde yasakoyucunun da uyması gereken temel hukuk ilkeleri ve Anayasa'nınbulunduğu bilincinde olan devlettir. Hukuk devletinin aynı zamanda eşitlikilkesini de gözetmek yükümlülüğünde olduğunda duraksanamaz. Anayasa'nın 10. maddesindebelirtilen eşitlik ilkesi, mutlak ve eylemli eşitlik değil hukuksal eşitliktir.Buna göre, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında,yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz. Ancak farklı konumdabulunanlara değişik kurallar uygulanmasının eşitlik ilkesine aykırılıkoluşturmayacağı açıktır.
Hukuk devletinde, kuşkusuz, ceza siyasetinin gereği olarakyasakoyucu, Anayasa'nın ve Ceza Hukukunun temel ilkelerine bağlı olmakkoşuluyla, cezalandırmada güdülen amacı da gözeterek hangi eylemlerin suçsayılacağını ve bunlara verilecek cezanın türü ve miktarı ile artırım veindirim nedenleri ve oranları ya da bireyselleştirme şekil ve şartlarıöngörebilir.
İtiraz konusu kuralda öngörülen yazı işleri müdürünün sorumluluğu,Basın Kanunu'nun 16. maddesinden doğan özel ve istisnai bir sorumluluktur.Yayın faaliyetinin taşıdığı özellikler dolayısıyla, kusura dayalı genelceza sorumluluğundan farklı bir düzenlemeye gereksinim duyanyasakoyucunun, cezanın bireyselleştirilmesi ile ilgili farklı kurallargetirmesi ve bu bağlamda sorumlu yazı işleri müdürleri hakkında hürriyetibağlayıcı cezanın para cezasına çevrilmesinde 647 sayılı Cezaların İnfazıHakkında Kanun'un 4. maddesinin birinci bendinde belirtilen miktarın aşağıhaddinin esas alınacağını öngörmesi de yukarıda belirtilen takdiryetkisinin içindedir. Öte yandan, herhangi bir suçun faili ile eser sahibininve sorumlu yazı işleri müdürlerinin hukuksal durumlarının birbirinden farklı bulunduğu da kuşkusuzdur.
Açıklanan nedenlerle, kural Anayasa'nın hukuk devleti ve eşitlikilkelerine aykırı değildir. İtirazın reddi gerekir.
VI- SONUÇ
15.7.1950 günlü, 5680 sayılı "Basın Kanunu"nun 2950sayılı Yasa ile değiştirilen 16. maddesinin birinci fıkrasının (1) numaralıbendinin üçüncü tümcesinin Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 31.3.2004gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Aysel PEKİNER
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fazıl SAĞLAM
Üye
A. Necmi ÖZLER