ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
EsasSayısı : 2003/105
KararSayısı : 2007/98
Karar Günü : 12.12.2007
Resmi Gazete Tarih ve Sayısı : 30.01.2008 - 26772
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Konya 1. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU:13.10.1983 günlü, 2918sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3493 sayılı Yasa ile değiştirilen 115.maddesinin son fıkrasının, Anayasa'nın 36. ve 125. maddelerine aykırılığısavıyla iptali istemidir.
I- OLAY
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 65. maddesinin birincifıkrasının (a) bendi uyarınca uygulanan idari para cezasına ilişkin işleminiptali istemiyle açılan davada itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırılığısavını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun, itiraz konusu kuralı daiçeren 115. maddesi şöyledir:
"(Değişik birinci fıkra: 16/7/2004- 5228/46 md.) Ödemederhal yapılmadığı takdirde para cezalarının, tutanağın tebliğ tarihindenitibaren bir ay içinde ödenmesi gerekir. Bir ay içinde ödenmeyen cezalar içinher ay % 5 faiz uygulanır. Aylık faizin hesaplanmasında ay kesirleri tam ayolarak dikkate alınır. Bu suretle bulunacak tutar cezanın iki katını geçemez.
Süresinde ödenmeyen para cezaları için 6183 sayılı AmmeAlacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun Hükümleri uygulanır.
Bu para cezaları, Maliye ve Gümrük Bakanlığının Saymanmutemetlerine, mal sandıklarına veya 114 üncü maddesinin birinci fıkrasına göreyetkili kılınmış personele ödenebileceği gibi, banka veya PTT aracılığı ile deödenebilir.
116 ncı maddede öngörülen itiraza ilişkin hüküm saklıkalmak üzere, para cezaları ile mahkemelerce verilen ve sadece hafif paracezalarına ait olan hükümler kesindir."
B- İlgili Yasa Kuralları
2918 sayılı Kanun'un 65. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendive üçüncü fıkrası ile aynı Yasa'nın 116. maddesi şöyledir:
"Araçların yüklenmesi:
Madde 65- (Değişik: 18/11/1986 - 3321/1 md.)
Araçların yüklenmesinde yönetmelikte belirtilen ölçü ve esaslaraaykırı olarak:
a) Taşıma sınırı üstünde yolcualınması,
( ...)
Yasaktır.
(...)
(Değişik: 21/5/1997 - 4262/4 md.) Birincifıkranın (a) bendi hükümlerine uymayanlar 1 800 000 lira, (c), (f), (g), (h),(i) ve (j) bentleri hükümlerine uymayanlar 3 600 000 lira (b), (d) ve (e)bentlerindeki hükümlere uymayanlar 7 200 000 lira para cezası ilecezalandırılırlar."
"Tescil plakasına göre tutanak düzenlenmesi:
Madde 116- (Değişik birinci fıkra: 25/6/1988 - KHK - 330/8 md.; AynenKabul: 31/10/1990 - 3672/7 md.) Trafiği tehlikeye düşürecek,engel olacak şekilde veya yasaklanmış yerlerde park etmiş araçlara veya trafikkural ve yasaklarına aykırı davranışları belirlenmiş bulunan, karayollarıağırlık kontrol mahallerinde işaret, ışık, ses veya görevlilerin ikazına rağmentartı sistemine girmeden seyrine devam eden ve sürücüsü tespit edilemeyenaraçlara tescil plakalarına göre ceza veya suç tutanağı düzenlenir.
Para cezasının ödenmesi gerektiği hallerde trafik kaydında araçsahibi olarak görülen kişiye cezayı ödemesi için posta yoluyla tebligatyapılır, bu şekilde tebliğ edilemeyen tutanaklar ilgili tahsil dairesinin ilânasmaya mahsus yerinde liste halinde ilân edilir, ilân tarihini takip edenotuzuncu gün tebligat yapılmış sayılır ve bu cezalar 114 ve 115 incimaddelerde belirtilen şekilde takip ve tahsil olunur.
Bu şekilde uygulanan cezalar için araç sahipleri cezanın tebliğitarihinden itibaren yedi gün içinde yetkili mahkemeye itiraz edebilirler.
İtiraz ödemeyi ve ödeme ile ilgili süreyi durdurur.
İtiraz üzerine verilen kararlar kesindir."
C- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 36. ve 125. maddelerine dayanılmış,Mahkememizce 2. maddesi ilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, FulyaKANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN veFazıl SAĞLAM'ınkatılımlarıyla 24.12.2003 günü yapılan ilk incelemetoplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesineoybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, ilgili Yasa kuralları, dayanılan ve ilgili görülen Anayasakuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunupincelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa'nın 28. maddesine göre,Anayasa Mahkemesi'ne yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran Mahkeme'ninbakmakta olduğu davada uygulayacağı Yasa kuralları ile sınırlıdır.
Başvuru kararında, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3493sayılı Yasa ile değiştirilen 115. maddesinin son fıkrasının tamamının iptaliistenilmiş ise de, dava konusu işlemin 2918 sayılı Karayolları TrafikKanunu'nun 65. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendi uyarınca uygulanan idaripara cezası ile ilgili işlemin iptaline yönelik olması nedeniyle, itiraz konusukurala ilişkin esas incelemenin "...para cezaları ile..."ibaresiyle sınırlı olarak yapılmasına oybirliğiyle karar verilmiştir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararında, muhatabın yüzüne karşı düzenlenen ve o sıradatebliğ edilen trafik para cezası tutanağının idari işlem olduğu, ancak itirazkonusu kural ile yüze karşı kesilen bu para cezalarının kesin kabul edilmeksuretiyle yargı yolunun kapatıldığı, bu durumun ise Anayasa'nın 36. ve 125.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi, kanunların, kanunhükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'yaaykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmayamecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçeile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, itiraz konusu kuralilgisi nedeniyle Anayasa'nın 2. maddesi yönünden de incelenmiştir.
İtiraz konusu kuralda, 116. madde gereğince tescil plakasına göresuç tutanağı düzenlenmesi halinde, buna itirazın mümkün olabileceği, bunundışında trafik suçlarından dolayı ceza tutanakları ile belirlenen idari paracezalarının ise kesin olup, yargı yoluna başvurulamayacağı hüküm altınaalınmıştır.
Anayasa'nın 2. maddesinde Türkiye Cumhuriyeti'nin bir hukukdevleti olduğu hükme bağlanmıştır.
Hukuk devleti, insan haklarına saygı gösteren, bu hakları koruyucuadaletli bir hukuk düzeni kurup sürdürmekle kendisini yükümlü sayan, bütünetkinliklerinde hukuka ve Anayasa'ya uyan, işlem ve eylemleri bağımsız yargıdenetimine bağlı olan devlet demektir. Böyle bir düzenin kurulması, yasama,yürütme ve yargı alanına giren tüm işlem ve eylemlerin hukuk kuralları içindekalması, temel hak ve özgürlüklerin anayasal güvenceye bağlanmasıylaolanaklıdır.
Başta hukuk devleti ilkesiyle hak arama özgürlüğü olmak üzere tümanayasal gereklere uyarak idari para cezasını gerektirecek eylemleri, cezalarıve bunların koşullarını belirleme yetkisi yasa koyucunun takdirindedir.
Anayasa'da, Türkiye Cumhuriyeti'nin demokratik hukuk devletiniteliği vurgulanırken, devletin tüm eylem ve işlemlerinin yargı denetiminebağlı olması amaçlanmıştır. Çünkü, yargı denetimi hukuk devletinin"olmazsa olmaz" koşuludur.
Anayasa'nın 36. maddesinde, "Herkes, meşru vasıta veyollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalıolarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Hiçbir mahkeme,görev ve yetkisi içindeki davaya bakmaktan kaçınamaz" denilmektedir.Maddeyle güvence altına alınan dava yoluyla hak arama özgürlüğü, kendisi birtemel hak niteliği taşımasının ötesinde, diğer temel hak ve özgürlüklerdengereken şekilde yararlanılmasını ve bunların korunmasını sağlayan en etkiligüvencelerden birisini oluşturmaktadır. Gerçekten, karşılaştığı bir suçlamayakarşı kişinin kendisini savunabilmesinin ya da maruz kaldığı haksız biruygulama veya işleme karşı haklılığını ileri sürüp kanıtlayabilmesinin enetkili ve güvenceli yolu yargı mercileri önünde dava hakkını kullanabilmesidir.Kişilere yargı mercileri önünde dava hakkı tanınması adil bir yargılamanın önkoşulunu oluşturur.
İtiraz konusu kural, Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altınaalınan hak arama özgürlüğü alanına yapılmış açık bir müdahale niteliğindedir.
Yargı denetimini sınırlayan itiraz konusu kuralın hukuk devletiilkesi ve hak arama özgürlüğü ile bağdaştığı söylenemez.
Anayasa'da sayılan ayrık durumlar dışında idarenin eylem veişlemlerinden kimilerinin yargı denetimine bağlı olmaması sonucunu doğuracaknitelikteki bir yasal düzenleme Anayasa'nın 125. maddesinin birinci fıkrasınaaykırılık oluşturur.
İtiraz konusu kural ile 2918 sayılı Kanun uyarınca, kişilerinyüzlerine karşı trafik suçlarından dolayı ceza tutanakları ile belirlenen idaripara cezalarının kesinliği ifade edilerek yargı yolu kapatılmakta, idareninhukuka uygun olmayan ve kişilerin haklarını ihlal eden davranışlarının olmasıhalinde, verilen idari yaptırıma karşı bir itiraz hakkı tanınmamaktadır.Bireylerin idarenin faaliyetlerine karşı korunması, adaletin sağlanması vehukuk devleti ilkesinin geçerli olabilmesi için idarenin her türlü eylem veişlemlerinin yargı denetimine tâbi olması gerekirken, itiraz konusu kural ileidarenin yapmış olduğu işlemler yargı denetimi dışında bırakılmaktadır.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural Anayasa'nın 2., 36.ve 125. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.
VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirlikurallarının iptali, diğer kimi kurallarının veya tümünün uygulanmamasısonucunu doğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptalinekarar verilebileceği öngörülmektedir.
13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun3493 sayılı Yasa ile değiştirilen 115. maddesinin son fıkrasında bulunan"...para cezaları ile..." ibaresinin iptali nedeniyle, uygulamaolanağı kalmayan "116 ncı maddede öngörülen itiraza ilişkinhüküm saklı kalmak üzere..." bölümünün de 2949 sayılı Yasa'nın 29.maddesinin ikinci fıkrası gereğince iptali gerekir.
VII- SONUÇ
13.10.1983 günlü, 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu'nun 3493sayılı Yasa ile değiştirilen 115. maddesinin son fıkrasının;
A- "...para cezaları ile..." ibaresinin Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE,
B- İptal edilen ibare nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan"116 ncı maddede öngörülen itiraza ilişkin hüküm saklı kalmaküzere..." bölümünün de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğinceİPTALİNE,
12.12.2007 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ