ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2003/112
Karar Sayısı : 2006/49
Karar Günü : 6.4.2006
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 29.11.2006-26361
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Ankara 7. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU : 12.5.2001 günlü, 4672 sayılıBankalar Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun'un geçici 3. maddesininAnayasa'nın 2., 6., 8., 87. ve 123. maddelerineaykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurulu üyesi olan davacınınüyeliğinin son bulduğuna ilişkin işlemin iptali için açılan davada, itirazkonusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan mahkeme iptali içinbaşvurmuştur.
YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
12.5.2001 günlü, 4672 sayılı Bankalar Kanununda DeğişiklikYapılmasına İlişkin Kanun'un itiraz konusu Geçici 3. maddesi şöyledir:
"Geçici Madde 3.- Başkan dışındakiKurul üyelerinin görevleri, bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihte sona erer.Yeni üyeler, yürürlük tarihinden itibaren onbeş gün içinde Bakanlar Kuruluncaatanır ve bu süre içinde, mevcut üyelerin görevleri devam eder. Bu suretleatanan üyelerden, ikinci yılın sonunda kur'a sonucunda belirlenecek iki üye vedördüncü yılın sonunda kalan üyelerden, kur'a sonucu belirlenecek iki üyeninyerine, bu Kanunda belirtilen hükümlere uygun olarak yeni üye atamasıyapılır."
B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 6., 7.,8., 87. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüş, 36. maddesi iseilgili görülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCİOĞLU,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN ve Fazıl SAĞLAM'ınkatılmalarıyla 7.1.2004 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasına geçilmesine, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇve Sacit ADALI'nın karşıoyları ve oyçokluğuyla karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleriyle diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın yasaların genel, soyut,sürekli, düzenleyici ve nesnel olması ilkelerine uygun olmadığı belirtilerekAnayasa'nın 2., 6., 7., 8., 87. ve 123. maddelerine aykırı olduğu ilerisürülmüştür.
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre Anayasa Mahkemesi kanunların, kanunhükmünde kararnamelerin ve Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü'nün Anayasa'yaaykırılığı hususunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmayamecbur değildir. Anayasa Mahkemesi taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçeile de Anayasa'ya aykırılık kararı verebilir. Bu nedenle itiraz konusu kuralilgisi nedeniyle Anayasa'nın 36. maddesi yönünden de incelenmiştir.
İtiraz konusu kuralla, Başkan dışındaki Kurul üyeleriningörevlerinin bu Kanun'un yürürlüğe girdiği tarihte sona ereceği ve yeniüyelerin de yürürlük tarihinden itibaren onbeş gün içinde Bakanlar Kurulu'ncaatanacağı, yeni üyelerin atanmasına kadar geçen süre içerisinde de mevcutüyelerin görevlerinin devam edeceği ve atanan yeni üyelerden ikinci yılınsonunda kur'a ile belirlenecek iki üye ve dördüncü yılın sonunda kalanüyelerden kur'a sonucu belirlenecek iki üyenin yerine, bu Kanun'da belirtilenhükümlere uygun olarak yeni üye atanacağı öngörülmüştür.
Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu 4389 sayılı BankalarKanunu'nun 3. maddesine göre bankacılık alanında düzenlemeler yapmak,uygulamayı denetlemek ve sonuçlandırmak, tasarrufları güvence altına almak veyasa ile verilen diğer görevleri yapmak üzere kurulmuştur. Kurum tüzel kişiliğihaizdir, idari ve mali özerkliğe sahiptir.
4389 sayılı Yasa'nın 3. maddesinin (4) numaralı fıkrasının (a) ve(b) bentlerinde Kurul Başkan ve üyeleri için 6 yıllık görev süresi belirlenmişve ancak belli koşulların varlığının tespiti halinde görevlerine sonverilebileceği öngörülmüştür.
Anayasa'nın 2. maddesinde, "Türkiye Cumhuriyeti,toplumun huzuru, millî dayanışma ve adalet anlayışı içinde, insan haklarınasaygılı, Atatürk milliyetçiliğine bağlı, başlangıçta belirtilen temel ilkeleredayanan, demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk Devletidir" denilmektedir.
Cumhuriyetin nitelikleri arasında yer alan hukuk devleti, bütünişlem ve eylemleri hukuka uygun, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurupbunu geliştirerek sürdürmekle kendini yükümlü sayan, hukuku tüm devletorganlarına egemen kılan, Anayasa'ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, insanhaklarına dayanan, bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, yargıdenetimine açık, yasaların üstünde yasa koyucunun da uymak zorunda olduğuAnayasa'nın ve temel hukuk ilkelerinin bulunduğu bilincinde olan devlettir.Kişilere hukuk güvenliğinin sağlanması da hukuk devletinin önkoşullarındandır.
4389 sayılı Yasa'nın 3. maddesinde Kurul üyeliklerineatananlar için görev süreleri dolmadan görevlerinden alınamayacaklarıöngörülerek güvence getirilmişken bu güvence, iptali istenilen kural ile Başkandışındaki Kurul üyeleri için ortadan kaldırılmıştır.
Hukuk devletinde yasaların ilke olarak genel, soyut ve nesnelolmaları gerektiğinden bir statüye atanmış olan kişilerin bu hukukistatüde bir değişiklik olmaksızın hukuk güvenliklerini ihlal edecek biçimdeyasama tasarrufunda bulunulması Anayasa'ya aykırılık oluşturur. Bu nedenlegenel, soyut ve nesnel olma özellikleri taşımayan itiraz konusu kural hukukdevleti ilkesiyle bağdaşmamaktadır.
Anayasa'nın 36. maddesinin birinci fıkrasında da, "Herkes,meşru vasıta ve yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacıveya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir." denilmektedir.
Başkan dışındaki Kurul üyelerinin görevlerine yasa ile sonverilmesi, bu üyelerin yasama tasarrufuna karşı dava açma haklarıbulunmadığından hak arama özgürlüklerini ortadan kaldırmak suretiyle yargıdenetimini engellemektedir.
Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa'nın 2. ve 36. maddelerineaykırıdır. İptali gerekir. İptal edilenkuralın ayrıca Anayasa'nın 6., 8., 87. ve 123. maddeleri yönündenincelenmesine gerek görülmemiştir.
VI- SONUÇ
12.5.2001 günlü, 4672 sayılı "Bankalar Kanununda DeğişiklikYapılmasına İlişkin Kanun"un geçici 3. maddesinin Anayasa'ya aykırıolduğuna ve İPTALİNE, 6.4.2006 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
Cafer ŞAT
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Ali GÜZEL
Üye
Fettah OTO
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Osman Alifeyyaz PAKSÜT