ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2003/111
Karar Sayısı : 2004/1
Karar Günü : 7.1.2004
Resmi Gazete tarih/sayı: 24.1.2004/25356
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Erdemli Sulh CezaMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 8.6.1942 günlü, 4250 sayılı"İspirto ve İspirtolu İçkiler İnhisarı Kanunu"nun 4619 sayılı Yasaile değiştirilen 28. maddesi ile 40. maddesinin, Anayasa'nın 2., 5., 10., 11.ve 48. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Sanık hakkında, ruhsatsız olarak açıktan içki satışı yapmaksuçundan açılan kamu davasında, 4250 sayılı Yasa'nın itiraz konusukurallarının, Anayasa'ya aykırılığı savını ciddî bulan Mahkeme, iptaliistemiyle başvurmuştur.
II- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralları
8.6.1942 günlü, 4250 sayılı "İspirto ve İspirtolu İçkilerİnhisarı Kanunu"nun itiraz konusu 28. ve 40. maddeleri şöyledir:
"MADDE 28- (Değişik: 11/1/2001-4619/5.m.)
19. maddenin birinci fıkrasına göre ruhsat almadan satış yapanlarve aynı maddenin üç ve dördüncü fıkralarındaki esaslara uymayanlar altmışmilyonTürk Lirasından altıyüzmilyon Türk Lirasına kadar ağır para cezası ilecezalandırılırlar. Bu miktarlar Maliye Bakanlığınca her yıl belirlenen yenidendeğerleme oranında artırılır. Ayrıca, bu fiili işleyenlere ait işyerlerinin biraydan üç aya kadar kapatılmasına hükmolunur."
"MADDE 40- Müsadere edilen eşya ve maddelerin satışından eldeedilecek paralarla, kaçakçılıktan başka suçlardan dolayı bu kanuna görehükmolunup tahsil edilen para cezaları, İnhisar İdaresi Bütçesine iratkaydedilir."
B- İlgili Yasa Kuralı
4250 sayılı Yasa'nın ilgili görülen 19. maddesi şöyledir:
"Madde 19 - (Değişik: 3023 - 14.6.1984) İspirto ile bira ve şarapdahil her çeşit ispirtolu içki satmak isteyenler İnhisarlar İdaresinden ruhsatalmaya mecburdurlar. Bu ruhsatın esasları Maliye ve Gümrük Bakanlığıncaobjektif kurallar belirlenerek düzenlenecek bir yönetmelikle tespit edilir.
Açık olarak satanlar 2559 sayılı Polis Vazife ve Salahiyet 7 ncimaddesine göre en büyük mülki amirden, içki yerleri için aranan ruhsatı almayamecburdurlar.
(Değişik 3. fıkra: 4619 - 11.1.2001) Öğrenci yurtları, sporkulüpleri, her türlü öğretim ve eğitim kurumları, kahvehane, kıraathane,pastahane, bezik ve briç salonlarında alkollü içkilerin satışı için ruhsatverilmez. Akaryakıt istasyonlarının mağaza ve lokantalarında ise, hacmen % 5alkolden fazla alkol içeren yüksek alkollü içkilerin satışı için ruhsatverilmez.
(Değişik 4. fıkra: 4619 - 11.1.2001) Alkol, bira ve şarap dahilher çeşit alkollü içkinin televizyon, kablolu yayın, radyo ve kamu yayınaraçlarıyla reklamının yapılması, ayrıca, içki satış yerleri ile tüm ticari vekamuya açık yerlerde, tüketilmek veya beraberinde götürülmek üzere onsekizyaşından küçüklere alkollü içecek satılması veya sunulması yasaktır. Ruhsatlıbayiler, tüketici talepleri doğrultusunda alkollü içki bulundurur ve bunlarasatış mahallinde adil teşhir imkânı sağlarlar."
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralların Anayasa'nın 2., 5.,10., 11. ve 48. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
III- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itirazkonusu ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
Ruhsatsız olarak açıktan içki satışı yapan sanık hakkında 4250sayılı Yasa'nın 19., 28. ve TCK'nın 119. maddeleri uyarınca cezalandırılmasıistemiyle açılan kamu davasında, 4250 sayılı Yasa'nın 28. ve 40. maddelerininAnayasa'ya aykırılığı savını ciddî bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanunun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa bu hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak bu kurallar uyarınca birmahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yöntemince açılmışve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenen kuralın odavada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise, davanındeğişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktekikurallardır.
4250 sayılı Yasa'nın 28. maddesinde, 19 uncu maddenin birincifıkrasına göre ruhsat almadan satış yapanlar ve aynı maddenin üç ve dördüncüfıkralarındaki esaslara uymayanlar için yaptırım öngörülmüş, göndermedebulunulan 19. maddenin birinci fıkrasında da ispirto ile bira ve şarap dahilher çeşit ispirtolu içki satmak isteyenlerin İnhisarlar İdaresinden ruhsatalmaya mecbur oldukları belirtilmiştir.
Dosyadaki belgelerin incelenmesinden olayda, içki satışı yapılanişyerinde "kapalı içki ve mamul tütün satış belgesi" bulunduğuanlaşılmakta olup, sanık hakkında da bu nedenle değil, açıkta alkollü içkiiçirdiği ileri sürülerek işlem yapılmıştır. Belirtilen eylem ise, itiraz konusu28. madde ile kapsama alınmayan 19. maddenin ikinci fıkrasıyla ilgilidir. Bufıkraya göre, açık olarak satanlar 2559 sayılı Polis Vazife ve SelâhiyetKanunu'nun 7. maddesine göre en büyük mülki amirden içki yerleri için arananruhsatı almaya mecburdurlar.
Bu durumda, 19. maddenin sanığın eylemine uyan ikinci fıkrasınagönderme içermeyen 4250 sayılı Yasa'nın itiraz konusu 28. maddesi ile buKanun'a göre hükmolunup tahsil edilen para cezalarının, İnhisar İdaresiBütçesi'ne irat kaydedileceğine ilişkin 40. maddesi bakılmakta olan davadauygulanacak kurallar değildir.
Başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddi gerekir.
Bu görüşlere Mehmet ERTEN, Sacit ADALI ve Fazıl SAĞLAMkatılmamışlardır.
IV- SONUÇ
8.6.1942 günlü, 4250 sayılı "İspirto ve İspirtolu İçkilerİnhisarı Kanunu"nun 4619 sayılı Yasa ile değişen 28. maddesi ve 4250sayılı Yasa'nın 40. maddesinin; itiraz başvurusunda bulunan Mahkemenin davadauygulayacağı kural olmadığından, bu maddelere yönelik itiraz başvurusununMahkemenin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE, Sacit ADALI, Mehmet ERTEN ile FazılSAĞLAM'ın karşıoyları ve OYÇOKLUĞUYLA, 7.1.2004 gününde karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fazıl SAĞLAM
KARŞIOYYAZISI
Market işleticisi olan sanık Bünyamin Çetin hakkında izinsizolarak açık içki sattığı yolunda zabıtaca düzenlenen tutanaklabaşlayan soruşturmada, adı geçenin ayrıca ruhsatsız olarak kapalı içkisattığının da tesbit edilmesi üzerine, C. Savcısının, kovuşturmaya yetkiliolduğu ruhsatsız olarak kapalı içki satma suçundan dolayısanığa ön ödeme önerisinde bulunduğu, öneriye uymaması üzerine de anılan suçnedeniyle 4250 sayılı Kanun'nun 19/1. maddesi aracılığı ile aynı Kanun'un 28.ve Türk Ceza Kanunu'nun. 119. maddeleri uyarınca cezalandırılması için kamudavası açtığı anlaşılmış, açılan bu davada da Mahkeme, sanığın Anayasa'yaaykırılık iddiasını ciddi bularak olayda uygulanması istenen 4250 sayılıKanun'un 28. ve 40. maddelerinin iptali için başvurmuştur.
Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun "Tahkikat ve hükmünhududu" başlıklı 150. maddesinin birinci fıkrasında "Tahkikat vehüküm, yalnız iddianamede beyan olunan suça ve zan altına alınan şahıslarahasredilir." denilmekte, aynı Kanun'un "Hükmün mevzuu ve suçutakdirde mahkemenin yetkisi" başlıklı 257. maddesi ise "Hükmünmevzuu, duruşmanın neticesine göre iddianamede gösterilen fiilden ibarettir.Fiili takdirde mahkeme, iddia ve müdafaalarla bağlı değildir." hükmünüiçermektedir.
Polis Vazife ve Selahiyet Kanunu uyarınca takibi gereken izinsizolarak açık içki satmak eylemini takiple görevli olmayan C. Savcısı,kovuşturmaya yetkili olduğu ruhsatsız olarak kapalı içki satmasuçunu açtığı kamu davasına konu etmiş ve eylemine uyan 4250 sayılı Kanun'un28. ve Türk Ceza Kanunu'nun 119. maddeleri uygulanarak sanığıncezalandırılmasını istemiştir. Buna göre, ortada yetkili makamca usulüne uygunolarak açılmış bir dava ve suç tarihinde TEKEL idaresinden alınmış kapalıiçki satma ruhsatının bulunmadığı yargılama aşamasında belgeli olaraksaptanan, bu nedenle de ruhsatsız olarak kapalı içki satmasuçundan cezalandırılması istenen bir sanık ve de açılan davaya bakmaya yetkilive görevli bir mahkeme bulunmaktadır. Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 150.ve 257. maddeleri uyarınca Mahkeme, dava konusu edilen bu suça ve zan altındakisanığa hasren iddianamede gösterilen ruhsatsız olarak kapalı içkisatma fiilini takdir ederek açılan kamu davasını sonuçlandırıcı nitelikte nihaibir hüküm vermek durumundadır. Bu hükmü verirken de kamu davası yolu ile takipedilemeyen, sadece zabıtaca işyerinin kapatılmasını gerektiren izinsizolarak açık içki satmaya ilişkin diğer eylemini dava konusu yaparakvasıf değişikliğine gitmesi ve yine bu eylemi esas alarak görevsizlik kararıvermesi, Ceza Muhakemeleri Usulü Kanunu'nun 7., 263. ve 258. maddelerigereğince mümkün bulunmamaktadır. Bu itibarla, açılan davada belirtilen sevkmaddeleri, 2949 sayılı Kanun'un 28. maddesi çerçevesinde olayda uygulanacakkurallar olmaktadır.
Diğer taraftan, 4250 sayılı Kanun'un 19/1. maddesi aracılığı ileaynı Kanun'un 28.ve 40. maddeleri yerine suç tarihinde yürürlükte olan 4733sayılı Kanun'un 8/2. maddesinin uygulanması gerektiği düşünülebilirse de, heriki ceza normunun yürürlükte olduğu ve bunlardan önceki ceza normunun sonrakiceza normu ile zımnen ilga edildiği yönünde yerleşik bir içtihat oluşmadığı veesasen Yargıtay uygulamasında her iki normun da uygulandığı, ancak bu ayırımınhangi norm olgularına göre yapıldığı hususunda belirgin bir ölçütün bulunmadığıgözönünde tutularak, Mahkemenin bakmakta olduğu davada 4733 sayılı Kanun'un8/2. maddesini uygulaması gerektiği düşüncesiyle 4250 sayılı Kanun'un 28. ve 40.maddelerinin uygulanacak kural olmadığı şeklinde bir değerlendirme yapmak damümkün görülmemiştir.
Açıklanan nedenlerle esasa girilmesi gerekirken başvurununyetkisizlik yönünden reddi gerektiği yolundaki çoğunluk görüşüne katılmıyoruz.
Üye
Sacit ADALI
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fazıl SAĞLAM