Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2003/18, K.2004/88 Sayılı Karar - 24/06/2004

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2003/18

Karar Sayısı : 2004/88

Karar Günü : 24.6.2004

Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 20.2.2007-26440

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Çorum İş Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 17.7.1964 günlü, 506 sayılıSosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici 81. maddesinin birinci fıkrasının 23.5.2002günlü, 4759 sayılı Kanun'un 3. maddesiyle yeniden düzenlenen (B) bendininAnayasa'nın 2., 5., 10. ve 60. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Emekli olma isteminin reddine ilişkin işleme karşı açılan davada,itiraz konusu kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu savını ciddi bulan Mahkemeiptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici81. maddesinin birinci fıkrasının 23.5.2002 günlü, 4759 sayılı Kanun'un 3. maddesiyleyeniden düzenlenen itiraz konusu (B) bendi şöyledir :

“B) 23.5.2002 tarihinde;

a) (A) bendi kapsamında olanlar hariç sigortalılık süresi 18(dahil) yıldan fazla olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 40 yaşınıdoldurmaları, sigortalılık süresi 23 yıldan (dahil) fazla olan erkekler 25yıllık sigortalılık süresini “ve 44 yaşını” doldurmaları ve enaz 5000 gün,

b) Sigortalılık süresi 17 (dahil) yıldan fazla, 18 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 41 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 21 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 23 yıldan az olan erkekler25 yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün,

c) Sigortalılık süresi 16 (dahil) yıldan fazla, 17 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 42 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 20 yıl (dahil) dan fazla, 21 yıl 6 aydan az olan erkekler25 yıllık sigortalılık süresini ve 46 yaşını doldurmaları ve en az 5075 gün,

d) Sigortalılık süresi 15 (dahil) yıldan fazla, 16 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 43 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 18 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 20 yıldan az olan erkekler25 yıllık sigortalılık süresini ve 47 yaşını doldurmaları ve en az 5150 gün,

e) Sigortalılık süresi 14 (dahil) yıldan fazla, 15 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 44 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 17 yıl (dahil) dan fazla, 18 yıl 6 aydan az olan erkekler25 yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları ve en az 5225 gün,

f) Sigortalılık süresi 13 (dahil) yıldan fazla, 14 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 15 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 17 yıldan az olan erkekler25 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları ve en az 5300 gün,

g) Sigortalılık süresi 12 (dahil) yıldan fazla, 13 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 46 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 14 (dahil) yıldan fazla, 15 yıl 6 aydan az olan erkekler 25yıllık sigortalılık süresini ve 50 yaşını doldurmaları ve en az 5375 gün,

h) Sigortalılık süresi 11 (dahil) yıldan fazla, 12 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 47 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 12 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 14 yıldan az olan erkekler25 yıllık sigortalılık süresini ve 51 yaşını doldurmaları ve en az 5450 gün,

ı) Sigortalılık süresi 10 (dahil) yıldan fazla, 11 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 48 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 11 (dahil) yıldan fazla, 12 yıl 6 aydan az olan erkekler 25yıllık sigortalılık süresini ve 52 yaşını doldurmaları ve en az 5525 gün,

j) Sigortalılık süresi 9 (dahil) yıldan fazla, 10 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 49 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 9 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 11 yıldan az olan erkekler 25yıllık sigortalılık süresini ve 53 yaşını doldurmaları ve en az 5600 gün,

k) Sigortalılık süresi 8 (dahil) yıldan fazla, 9 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 50 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 8 (dahil) yıldan fazla, 9 yıl 6 aydan az olan erkekler 25yıllık sigortalılık süresini ve 54 yaşını doldurmaları ve en az 5675 gün,

l) Sigortalılık süresi 7 (dahil) yıldan fazla, 8 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 51 yaşını doldurmaları, sigortalılıksüresi 6 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 8 yıldan az olan erkekler 25 yıllıksigortalılık süresini ve 55 yaşını doldurmaları ve en az 5750 gün,

m) Sigortalılık süresi 6 (dahil) yıldan fazla, 7 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 52 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 5 (dahil) yıldan fazla, 6 yıl 6 aydan az olan erkekler 25yıllık sigortalılık süresini ve 56 yaşını doldurmaları ve en az 5825 gün,

n) Sigortalılık süresi 5 (dahil) yıldan fazla, 6 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 53 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 3 yıl 6 ay (dahil) dan fazla, 5 yıldan az olan erkekler 25yıllık sigortalılık süresini ve 57 yaşını doldurmaları ve en az 5900 gün,

o) Sigortalılık süresi 4 (dahil) yıldan fazla, 5 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 54 yaşını doldurmaları,sigortalılık süresi 2 yıl 8 ay 15 (dahil) günden fazla, 3 yıl 6 aydan az olanerkekler 25 yıllık sigortalılık süresini ve 58 yaşını doldurmaları ve en az5975 gün,

p) Sigortalılık süresi 3 (dahil) yıldan fazla, 4 yıldan az olankadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 55 yaşını doldurmaları ve en az5975 gün,

r) Sigortalılık süresi 2 yıl 8 ay 15 (dahil) günden fazla, 3yıldan az olan kadınlar 20 yıllık sigortalılık süresini ve 56 yaşınıdoldurmaları ve en az 5975 gün,

Malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmalarışartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilirler.”

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın 2., 5., 10. ve 60. maddelerineaykırılığı ileri sürülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'inkatılımlarıyla 1.4.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında öncelikleuygulanacak kural konusu üzerinde durulmuştur.

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, bir davaya bakmaktaolan mahkeme, o dava sebebiyle uygulanacak bir kanun veya kanun hükmündekararnamenin hükümlerini Anayasa'ya aykırı görürse veya taraflardan birininileri sürdüğü aykırılık savının ciddi olduğu kanısına varırsa, bu hükmün iptaliiçin Anayasa Mahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, bu kurallar uyarıncabir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için, elinde yönteminceaçılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptali istenenkuralın o davada uygulanacak olması gerekir. Uygulanacak yasa kuralları ise,davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veya davayısonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz etki yapacak nitelikteki kurallardır.

17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu'nun geçici81. maddesinin 4759 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenen (B) bendinin altbentlerinde, 23.5.2002 tarihi esas alınarak sigortalılık süreleri, yaş ve primgünlerine göre kademelendirme yapılmıştır. Bakılmakta olan davada, erkek olandavacının 23.5.2002 tarihinde 23 yıldan fazla sigortalılık süresi ve 5000 günsigorta primi ödeme koşulunu taşıdığı, ancak 44 yaşını doldurmadığıanlaşılmaktadır. Buna göre, (B) bendinin uyuşmazlıkla ilgili (a) alt bendidışında kalan bölümün itiraz başvurusunda bulunan Mahkeme'nin bakmakta olduğudavada uygulanma olanağı bulunmadığından, bu bölüme ilişkin başvurununMahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle REDDİNE oybirliğiyle karar verilmiştir.

Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'neitiraz yoluyla yapılacak başvurular itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.

Mahkemenin bakmakta olduğu davadaki uyuşmazlık, davacınınbaşvurusunun yaş koşulunu taşımaması nedeniyle reddine ilişkin olduğundan, 506sayılı Kanun'un geçici 81. maddesinin 4759 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenen(B) bendinin (a) alt bendine ilişkin esas incelemenin, “... ve 44yaşını ...” ibaresi ile sınırlı olarak yapılmasına, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü :

Başvuru kararında, itiraz konusu kuralla, halen çalışmaktaolanların kazanılmış haklarının ihlal edildiği, Yasa'nın yürürlüğe girdiğitarihte 44 yaşını dolduranlarla doldurmayanlar arasında farklılık yaratıldığı,bunun da eşitlik ilkesine aykırılık oluşturduğu, Kural'ın, emeklilikteki kademeligeçiş açısından âdil, makûl ve ölçülü bulunmadığı ve Anayasa'nın 2., 5., 10. ve60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülerek iptali istenilmiştir.

4759 sayılı Yasa'yla yeniden düzenlenen geçici 81. maddenin itirazkonusu (B) bendinin (a) alt bendinde, sigortalılık süresi 23 yıldan (dahil)fazla olan erkeklerin 25 yıllık sigortalılık süresini ve 44 yaşınıdoldurmaları, en az 5000 gün malûllük, yaşlılık ve ölüm sigortaları primiödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılık aylığından yararlanabilmeleri öngörülmektedir.

Geçici 81. maddenin gerekçesinde de, “Madde ile AnayasaMahkemesinin 23.2.2001 tarihli ve E.1999/42, K.2001/41 sayılı kararındabelirtilen iptal gerekçeleri dikkate alınarak, geçiş süreci ile ilgilikademelendirmede hizmet süresi bakımından oransal eşitliğin sağlanması, 506sayılı Sosyal Sigortalar Kanununa tâbi kadın ve erkek sigortalıların asgarîemeklilik yaşları arasındaki farklılıkların giderilmesi, aktüeryal dengeler degözetilerek adil, makul ve ölçülü bir geçiş dönemi amaçlanmaktadır” denilmektedir.

Anayasa'nın 5. maddesinde, kişilerin ve toplumun refah, huzur vemutluluğunu sağlamak, kişinin temel hak ve hürriyetlerini, sosyal hukuk devletive adalet ilkeleriyle bağdaşmayacak şekilde sınırlayan siyasal, ekonomik vesosyal engelleri kaldırmaya, insanın maddî ve manevî varlığının gelişmesi içingerekli şartları hazırlamaya çalışmak, devletin temel amaç ve görevleriarasında sayılmıştır. Herkesin sosyal güvenlik hakkına sahip olduğunu öngörenAnayasa'nın 60. maddesinin gerekçesinde, sosyal güvenlik hakkının, çalışanlarınyarını ve güvencesi olduğu belirtilmiştir. Anayasa'nın 2. maddesinde belirtilensosyal hukuk devleti, sosyal adaletin, sosyal refahın ve sosyal güvenliğingerçekleşmesini sağlayan devlettir. Yaşlılık, gerçekleşmesi yönünden diğersosyal risklerden ayrı özelliğe sahiptir. Emeklilik yaşının sigortalınınyarınını güvenlik içinde planlaması yönünden özel bir önemi vardır. Bu nedenle,sosyal güvenlik sisteminde yapılan değişikliklerin, hukuk devletinde olmasıgereken hukuk güvenliğini zedelemeyecek biçimde adil, makul ve ölçülü olmasızorunludur.

4447 sayılı Yasa'nın Geçici 81. maddesinin Anayasa Mahkemesi'ncedaha önce iptal edilen (B) bendinin (a) alt bendindeki kuralla sigortalılıksüresi 22 (dahil) yıldan fazla, 23 yıldan az olan erkeklerin, 25 yıllıksigortalılık süresini ve 45 yaşını doldurmaları ve en az 5000 gün malûllük,yaşlılık ve ölüm sigortaları primi ödemiş bulunmaları şartı ile yaşlılıkaylığından yararlanabilmeleri öngörülmüşken, 4759 sayılı Yasa'yla getirilen geçici81. maddenin (B) bendinin iptali istenen (a) alt bendinde, yeni emeklilikyaşıyla ilgili geçiş sürecinde, önceki mevzuata göre erkekler için 43 yaşınıdoldurma koşulu, 1 yıl farkla 44 yaşını doldurma olarak düzenlenmiştir. Bunagöre, yeni düzenlemeye geçişte konuya ilişkin önceki kurallar dagözetildiğinde, 44 yaşını doldurma koşulu getiren itiraz konusu düzenlemeninmakul, adil ve ölçülü olmadığı ileri sürülemez.

Açıklanan nedenlerle, geçici 81. maddenin (B) bendinin (a) altbendindeki “ve 44 yaşını” ibaresi Anayasa'nın 2., 5. ve60. maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.

İptali istenen kuralın, Anayasa'nın 10. maddesiyle ilgisigörülmemiştir.

VI- SONUÇ

17.7.1964 günlü, 506 sayılı “Sosyal Sigortalar Kanunu”nun Geçici81. maddesinin birinci fıkrasının 4759 sayılı Yasa ile yeniden düzenlenen (B)bendinin (a) alt bendinde yer alan “... ve 44 yaşını ...” ibaresinin,Anayasa'ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, 24.6.2004 günündeOYBİRLİĞİYLE karar verildi.

Full & Egal Universal Law Academy