Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2003/19, K.2003/12 Sayılı Karar - 01/04/2003

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2003/19

Karar Sayısı : 2003/12

Karar Günü : 1.4.2003

Resmi Gazete tarih/sayı: 04.10.2003/25249

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Ankara 2. İdareMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU: 12.12.2001 günlü, 4726sayılı "2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 39. maddesinin (g)fıkrasının, Anayasa'nın 10., 73. ve 161. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.

I- OLAY

Aboneler adına tanzim edilen elektrik faturalarından güç bedeliadı altında yapılan tahsilatın iptali istemiyle açılan davada, 4726 sayılı"2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu"nun 39. maddesinin (g) fıkrasınınAnayasa'ya aykırılık savını ciddi bulan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 39. maddesininitiraz konusu (g) fıkrası şöyledir:

"Tek Terimli Tarifelerden enerji alan aboneler adına tanzimedilen her elektrik faturası için güç bedeli tahsil edilir. Bu uygulamaimtiyazlı ve görevli şirketleri de kapsar. Bu bedelin miktarlarını tespitetmeye Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Yönetim Kurulu, tahsil edilengüç bedellerinin ödenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Enerji ve TabiKaynaklar Bakanlığı yetkilidir."

B- Dayanılan ve İlgili Görülen Anayasa Kuralları

Başvuru kararında, Anayasa'nın 10., 73. ve 161. maddelerinedayanılmış, 87., 88., 89. ve 162. maddeleriyle de ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi gereğince Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'inkatılmalarıyla 1.4.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında, "dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle" kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan ve ilgili görülen Anayasa kuralları ile bunlarıngerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:

4726 sayılı 2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 39. maddesinin(g) fıkrasında "Tek Terimli Tarifelerden enerji alan aboneler adına tanzimedilen her elektrik faturası için güç bedeli tahsil edilir. Bu uygulamaimtiyazlı ve görevli şirketleri de kapsar. Bu bedelin miktarlarını tespitetmeye Türkiye Elektrik Dağıtım Anonim Şirketi Yönetim Kurulu, tahsil edilengüç bedellerinin ödenmesine ilişkin usul ve esasları belirlemeye Enerji ve TabiKaynaklar Bakanlığı yetkilidir" denilmektedir.

Başvuru kararında, 4726 sayılı 2002 Malî Yılı BütçeKanunu'nun 39. maddesinin (g) fıkrasının, bütçeyle ilgisi olmaması nedeniyleAnayasa'nın 10., 73. ve 161. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluş ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların, kanunhükmünde kararnamelerin ve TBMM İçtüzüğü'nün Anayasa'ya aykırılığı konusundailgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmak zorunda değildir.İstemle bağlı kalmak koşuluyla başka gerekçe ile de Anayasa'ya aykırılık kararıverebileceğinden, itiraz konusu kural ilgisi nedeniyle Anayasa'nın 87, 88, 89ve 162. maddeleri yönünden de incelenmiştir.

Anayasa'nın 87. maddesinde, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin görevve yetkileri yasa koymak, değiştirmek ve kaldırmak yanında bütçe yasatasarısını görüşmek ve kabul etmek olarak belirtilmiştir. Bütçe yasalarıyla diğeryasalar arasında yapılan bu ayrım karşısında, herhangi bir yasa iledüzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasası ile düzenlenmesine veya herhangibir yasada yer alan hükmün bütçe yasaları ile değiştirilmesine vekaldırılmasına imkan bulunmamaktadır.

Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerinde yasa tasarı ve tekliflerininTürkiye Büyük Millet Meclis'ince görüşülmesi usul ve esasları ile yayınlanmasıdüzenlenirken, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usul ve esasları 162. maddedeayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasa tasarılarının görüşülme usulve esasları 162. maddede ayrıca belirtilmiştir. Bu maddeye göre, bütçe yasatasarılarının görüşülmesinde ayrı bir yöntem kabul edilmiş, Genel Kurul'daüyelerin gider arttırıcı veya gelir azaltıcı tekliflerde bulunmalarıönlenmiştir. Anayasa'nın 89. maddesinde de, Cumhurbaşkanı'na bütçe yasalarınıbir daha görüşülmek üzere TBMM'ne geri gönderme yetkisi tanınmamıştır. Öteyandan, Anayasa'nın 163. maddesinde, bütçelerde değişiklik yapılabilmesiesasları ayrıca düzenlenmiş, Bakanlar Kurulu'na Kanun Hükmünde Kararname ilebütçede değişiklik yapma yetkisi verilmemiştir.

Anayasa'da birbirinden tamamen ayrı ve değişik biçimde düzenlenenbu iki yasalaştırma yönteminin doğal sonucu olarak birinin konusuna giren birişin, ötekiyle ilgili yöntemin uygulanması ile düzenlenmesi, değiştirilmesi vekaldırılması mümkün bulunmamaktadır.

Anayasa'nın 161. maddesinin son fıkrasında, "Bütçe kanununabütçe ile ilgili hükümler dışında hiçbir hüküm konulamaz" denilmektedir.Maddenin gerekçesinde de belirtildiği gibi, bütçe yasalarının öteki yasalardanayrı olmaları nedeniyle, bir yasa kuralı nasıl aynı nitelikte bir yasakuralıyla değiştirilebilirse bütçe yasalarının da aynı yöntemle hazırlanmış vekabul edilmiş bir bütçe yasası ile değiştirilmesi gerekir. Yasa konusuolabilecek bir kuralı kapsamaması koşuluyla "bütçe ile ilgili hükümler"ifadesi de bütçeyi açıklayıcı, uygulanmasını kolaylaştırıcı niteliktedüzenlemeler olarak değerlendirilmelidir.

Bir yasa kuralının bütçeden gider yapmayı ya da bütçeye gelirsağlamayı gerektirir nitelikte bulunması, mutlak biçimde "bütçe ile ilgilihükümlerden" sayılmasına yetmez. Her yasada gidere neden olabilecekdeğişik türde kurallar bulunabilir. Böyle kuralların bulunmasıyla örneğin,yargı, savunma, eğitim, sağlık, tarım, ulaşım ve benzeri kamu hizmetialanlarına ilişkin yasaların bütçeyle ilgili hükümler içerdiği kabul edilirse,bu konulardaki yasaların değiştirilip kaldırılması için de bütçe yasalarınahükümler koymak yoluna gidebilir. Oysa, bu tür yasa düzenlemeleri, bütçeninyapılması ve uygulanması yöntemiyle ilişkisi bulunmayan, yasakoyucunun başkaamaçla ve bütçe yasalarından tümüyle değişik yöntemlerle gerçekleştirmesigereken yasama işlemleridir. 161. maddedeki "bütçe ile ilgili hüküm"ibaresine dayanılarak, gider ya da gelirle ilgili bir konuyu olağan bir yasayerine bütçe yasası ile düzenlemek, Anayasa'nın 88. ve 89. maddelerini bu türyasalar bakımından uygulanamaz duruma düşürmektedir.

Anayasa'nın 161. ve 162. maddelerinin getiriliş amacı, bütçeyasalarında yıllık bütçe kavramı dışındaki konulara yer vermemek, böylece bütçeyasalarını ilgisiz kurallardan uzak tutarak kendi yapısı içindebütünleştirmektir.

3154 sayılı Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı'nın Teşkilat veGörevleri Hakkında Kanun'un 2. ve 10. maddeleri uyarınca, enerji politikasınıve fiyatlandırma esaslarına bağlı olarak abonelerden hizmet karşılığı alınmasıgereken bedelleri belirleme yetkisi Enerji ve Tabi Kaynaklar Bakanlığı Enerjiİşleri Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir.

2002 Malî Yılı Bütçe Kanunu'nun 39. maddesinin (g) fıkrasıylatek terimli tarifelerden enerji alan abonelere güç bedeli ödeme zorunluluğugetirilmesi ve bu bedeli belirleme yetkisinin TEDAŞ Yönetim Kurulu'naverilmesi, 3154 sayılı Yasa hükümlerinin 2002 malî yılında değiştirilmesisonucunu doğurmaktadır.

Bu nedenle, bütçeyle ilgisi bulunmaması ve diğer yasalarladüzenlenmesi gereken bir konunun bütçe yasasıyla düzenlenmesi Anayasa'nın 87.,88., 89. 161., 162. maddelerine aykırılık oluşturduğundan itiraz konusu kuralıniptali gerekir.

Konunun Anayasa'nın 10. ve 73. maddeleri yönünden ayrıcaincelenmesine gerek görülmemiştir.

VI- SONUÇ

12.12.2001 günlü, 4726 sayılı "2002 Malî Yılı BütçeKanunu"nun 39. maddesinin (g) fıkrasının Anayasa'ya aykırı olduğuna veİPTALİNE, 1.4.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.