Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2003/21, K.2003/13 Sayılı Karar - 01/04/2003

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2003/21

Karar Sayısı : 2003/13

Karar Günü : 1.4.2003

Resmi Gazete tarih/sayı:22.07.2003/25176

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN:Siyasîparti kapatma davasınabakan mahkeme sıfatıyla Anayasa Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU:22.4.1983 günlü, 2820 sayılıSiyasîPartiler Kanunu'nun 105. maddesinin, Anayasa'nın 68. ve 69. maddelerineaykırılığının incelenmesidir.

I- OLAY

Türkiye Sosyalist İşçi Partisi'nin kapatılması hakkındaki davayabakan Anayasa Mahkemesi, 1.4.2003 günlü toplantıda, davada uygulayacağı 2820sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın 105. maddesinin re'sen Anayasa'nın 68. ve 69.maddelerine aykırılığı konusunun incelenmesine, Anayasa'nın 152., 2949 sayılıAnayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28.maddeleri uyarınca karar vermiştir.

II- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın itiraz konusu 105. maddesişöyledir:

"Madde 105.- Kuruldukları tarihten itibaren aralıksız ikidönem Türkiye Büyük Millet Meclisi genel seçimlerine katılmayan siyasîpartiye,ikinci genel seçimin yapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde CumhuriyetBaşsavcılığınca kapanma kararı alması için yazılı tebligatta bulunulur. Buyazının tebliğinden itibaren üç ay içinde kapanma kararı alınmadığı takdirde,Cumhuriyet Başsavcılığınca açılacak dava üzerine Anayasa Mahkemesinin kararıylao siyasi parti kapatılır."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz başvurusunda Anayasa'nın 68. ve 69. maddelerinedayanılmıştır.

III- ESASIN İNCELENMESİ

Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, AliHÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, EnisTUNGA ve Mehmet ERTEN'in katılmalarıyla 1.4.2003 gününde yapılan toplantıda,görüşülen 2003/2 (Siyasi Parti Kapatma) esas sayısına kayıtlı davada, 2820sayılı Siyasi Partiler Kanunu'nun 105. maddesi Anayasa'nın 68. ve 69.maddelerine aykırı görülerek Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Yasa 'nın 28.maddesi uyarınca esas hakkında bir karar verilmek üzere davanın geri bırakılmasıkararlaştırdığından, işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.

IV- ANAYASA'YA AYKIRILIK SORUNU

İşin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu yasa kuralı, dayanılanAnayasa kurallarıyla, bunların gerekçeleri ve diğer yasama belgeleri okunup incelendiktensonra gereği görüşülüp düşünüldü:

2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın itiraz konusu 105.maddesinde, kuruldukları tarihten itibaren aralıksız iki dönem Türkiye BüyükMillet Meclisi genel seçimlerine katılmayan siyasîpartiye, ikinci genel seçiminyapıldığı tarihten itibaren bir ay içinde Cumhuriyet Başsavcılığınca kapanmakararı alması için yazılı tebligatta bulunulacağı, bu yazının tebliğindenitibaren üç ay içinde kapanma kararı alınmadığı takdirde, CumhuriyetBaşsavcılığınca açılacak dava üzerine Anayasa Mahkemesinin kararıyla o siyasipartinin kapatılacağı öngörülmüştür.

Anayasa'nın 68. maddesinin ilk fıkrasında,"Vatandaşlar,siyasîparti kurma ve usulüne göre partilere girme ve partilerden ayrılmahakkına sahiptir."denilerek kişilerin bu konudaki temel haklarıgüvence altına alınmış, ikinci ve üçüncü fıkralarında siyasi partilerin,demokratik siyasi hayatın vazgeçilmez unsurları oldukları, önceden izin almadankurulacakları, Anayasa ve kanun hükümleri içerisinde faaliyetlerini sürdürecekleribelirtilerek siyasi hakların korunma alanı genişletilmiş böylece,partilerdemokrasisiesası benimsenmiştir. Dördüncü fıkrada ise, siyasi partilerintüzük ve programları ile eylemlerinin, Devletin bağımsızlığına, ülkesi vemilletiyle bölünmez bütünlüğüne, insan haklarına, eşitlik ve hukuk devletiilkelerine, millet egemenliğine, demokratik ve laik Cumhuriyet ilkelerineaykırı olamayacağı, sınıf ve zümre diktatörlüğünü veya herhangi bir türdiktatörlüğü savunmayı ve yerleştirmeyi amaçlayamayacağı, suç işlenmesiniteşvik edemeyeceği hükme bağlanmıştır.

Bu düzenlemelerle, temel hak ve özgürlükler arasında öncelikli biryere sahip olan düşünceyi açıklama özgürlüğünün örgütlü biçimde yaşamageçirilmesinde önemli bir yere sahip olan siyasi partilere, Anayasal güvence engeniş biçimiyle sağlanırken, onların varlık nedeni olan demokratik rejimin,korunması ve devamı ile tüm kurum ve kurallarıyla etkili ve egemenkılınabilmesi için kimi sınırlamalar getirilmesi gerekli görülmüş, busınırlamalara uyulmamasının yaptırımı ise 69. maddede düzenlenmiştir. Bunagöre, bir siyasi partinin tüzüğü ve programının 68. maddenin dördüncü fıkrasıhükümlerine aykırı bulunması veya bu fıkrada sayılan eylemlerin işlendiği birodak haline geldiğinin Anayasa Mahkemesi'nce tesbit edilmesi temelli kapatılmanedeni sayılmış, ayrıca yabancı devletlerden, uluslararası kuruluşlardan veTürk uyruğunda olmayan gerçek ve tüzel kişilerden maddi yardım alınması dasiyasi partiler için üçüncü bir temelli kapatılma nedeni olarak öngörülmüştür.

Anayasa'da kapatılma nedenlerinin sayılarak belirlenmiş olması,yasakoyucunun bunlar dışında bir nedenle siyasi partilerin kapatılması sonucunudoğuracak düzenlemeler yapamayacağını göstermektedir. Kuşkusuz bu durum,temelde diğer sivil toplum örgütleri ile büyük benzerlikler gösteren ancakdemokratik siyasi yaşam için taşıdıkları önem nedeniyle Anayasa ile özel korumasağlanan siyasi partilerin hiçbir yaptırıma bağlı tutulamayacakları anlamınagelmemektedir. Hukuk düzeninin korunması ve devamı için, diğer gerçek vetüzelkişiler gibi siyasî partilere de yaptırımlar uygulanmasının gerekliolduğunda duraksanamaz.

Siyasi Partilerin amacı, seçimler yoluyla iktidara gelip tüzük veprogramlarında belirtilen görüşleri doğrultusunda millî iradenin oluşmasınısağlayarak ülkeyi yönetmek olduğundan seçimlere katılmayan bir siyasi partinintemel işlevini yerine getiremeyeceği açıktır. Bu nedenle, siyasi partilerinAnayasa ve yasalar çerçevesinde üstlendikleri görev ve sorumluluklarına uygunolarak etkinliklerde bulunabilmelerinin sağlanması için iki dönem seçimlerekatılmamalarının yaptırıma bağlanması olanaklı ise de, "Türkiye BüyükMillet Meclisi genel seçimlerine katılmama" Anayasa'da sayılan kapatılmanedenleri arasında yer almadığından bu eylemin yaptırımının "kapatılma"olamayacağı açıktır.

Bu nedenle, 2820 sayılı Yasa'nın 105. maddesi, Anayasa'nın 68. ve69. maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

V- İPTAL KARARININ YÜRÜRLÜĞE GİRECEĞİ GÜN SORUNU

Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının ResmîGazetede yayınlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın ResmîGazetede yayınlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez." denilmektedir. 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinindördüncü fıkrasında da bu kural tekrarlanmakta, beşinci fıkrasında ise, AnayasaMahkemesi'nin, iptal halinde meydana gelecek olan hukuksal boşluğu kamudüzenini tehdit veya kamu yararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdakifıkra hükmünü uygulayacağı belirtilmektedir.

2820 sayılı SiyasîPartiler Yasası'nın 105. maddesinde yer alankuralın iptal edilmesi nedeniyle doğan hukuksal boşluk kamu yararını ihlâledici nitelikte görüldüğünden buna ilişkin gerekli düzenlemelerin yapılmasıiçin yasama organına süre tanımak amacıyla iptal kararının ResmîGazetedeyayınlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

Bu görüşe Yalçın ACARGÜN katılmamıştır.

VI- SONUÇ

A-22.4.1983 günlü, 2820 sayılı "Siyasi Partiler Kanunu"nun105. maddesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE, OYBİRLİĞİYLE

B-İptal edilen maddenin doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAKBİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE, Yalçın ACARGÜN'ün karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA,

1.4.2003 gününde karar verildi.