Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2003/22, K.2003/34 Sayılı Karar - 16/04/2003

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2003/22

Karar Sayısı : 2003/34

Karar Günü : 16.4.2003

Resmi Gazete tarih/sayı:16.07.2003/25170

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Konya İdareMahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 14.7.1965 günlü, 657 sayılıDevlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" bölümünün(A) fıkrasının (12) No'lu bendinin, 18.5.1994 günlü, 527 sayılı KHK ile yenidendüzenlenen (d) alt bendinde yer alan "...emsallerinin ulaştıkları dereceve kademeyi aşmamak kaydıyla..." ibaresinin, Anayasa'nın 2., 10. ve 91.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Üst öğrenimi bitirmesi nedeniyle intibakı yapılan davacının emsaluygulaması yapılarak 9. derecenin 1. kademesine intibak ettirilmesine ilişkinişleme karşı açtığı davada ileri sürdüğü Anayasa'ya aykırılık savını ciddîbulan Mahkeme, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin"ORTAK HÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının (12) No'lu bendinin, 527sayılı KHK ile yeniden düzenlenen (d) alt bendinde yer alan"...emsallerinin ulaştıkları derece ve kademeyi aşmamak kaydıyla..."ibaresinin iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İptali İstenen Kural

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin "ORTAKHÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının (12) No'lu bendinin 527 sayılı KHK ileyeniden düzenlenen ve itiraz konusu ibareyi de içeren (d) alt bendi şöyledir:

"d) Memuriyette iken veyamemuriyetten ayrılarak (87 nci maddeye tabi kurumlarda çalışanlar dahil) üstöğrenimini bitirenler, aynı üst öğrenimi tahsile ara vermeden başlayan venormal süresi içinde bitirdikten sonra memuriyete giren emsallerininulaştıkları derece ve kademeyi aşmamak kaydıyle, bitirdikleri üst öğrenimingiriş derece ve kademesine memuriyette geçirdikleri başarılı hizmet sürelerinintamamı her yıl bir kademe, her üç yıl bir derece hesabıyla ilave edilmeksuretiyle bulunacak derece ve kademeye yükseltilirler."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

Başvuru kararında Anayasa'nın 2., 10. ve 91. maddelerinedayanılmış, Anayasa'nın Başlangıç'ı ve 6. maddesiyle de ilgili görülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'inkatılmalarıyla 16.4.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverildi.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, iptaliistenilen Kanun Hükmünde Kararname kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ilebunların gerekçeleri ve öteki yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:

A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama

Anayasa'da, KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimide öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işleminiteliğinde olduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev veyetkisi de Anayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin,öncelikle yetki yasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarınınçözümlenmesi gerekir. Her ne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetkiyasalarına uygunluğunun denetlemesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim veesas bakımlarından uygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de,Anayasa'ya uygunluk denetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasınauygunluğunun denetimi girer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetkiyasasında belirtilen sınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesiöngörülmüştür. Yetkinin dışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı durumagetirir. Böylece, KHK'nin yetki yasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olmasıile özdeşleşir.

Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan doğruya Anayasa'dan(mad. 121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gereklideğildir. Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasınadayanması zorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasasıarasında çok sıkı bir bağ vardır.

KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerekkabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasınadayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadançıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları,içerikleri yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'yauygunluğundan söz edilemez.

KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasalarındenetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "kanunlar Anayasayaaykırı olamaz" denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onlarınyalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem deAnayasa'ya uygun olmak zorundadırlar.

Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasınınkapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerinanayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'leranayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırıbulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir.

Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasınadayanılarak çıkarılan KHK'lerin, Anayasa'nın, Başlangıç'ındaki "hiç birkişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bununicaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı," 2. maddesindeki"Hukuk devleti" ilkeleriyle 6. maddesindeki "Hiç kimse veyaorgan kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz." kuralıve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır.

2- İtiraz Konusu Yapılan Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 2., 10. ve91. maddelerine aykırı olması nedeniyle iptaline karar verilmesi istenilmiştir.

Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında 2949sayılı Kanun'un 29. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi, yasaların Anayasa'yaaykırılığı konusunda ilgililer tarafından ileri sürülen gerekçelere dayanmakzorunda değildir. Taleple bağlı kalmak kaydıyla başka gerekçe ile de Anayasa'yaaykırılık kararı verebilir. Bu nedenle, konu Anayasa'nın Başlangıç'ı ve 6.maddesi yönünden de incelenmiştir.

İtiraz konusu kuralı içeren 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,18.5.1994 günlü, 3990 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.KHK'nin dayandığı 3990 sayılı Yetki Yasası, Anayasa Mahkemesi'nin 5.7.1994günlü, Esas 1994/50, Karar 1994/44-2 sayılı kararı ile iptal edilmiştir.Böylece, 527 sayılı KHK Anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır.

Bu nedenle, Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 3990 sayılıYetki Yasası'na dayanılarak çıkarılmış bulunan 657 sayılı Devlet MemurlarıKanunu'nun 36. maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının(12) No'lu bendinin, 527 sayılı KHK ile yeniden düzenlenen (d) alt bendinde yeralan "...emsallerinin ulaştıkları derece ve kademeyi aşmamak kaydıyla..."ibaresi Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırıdır. İptaligerekir.

B- İptal Sonucu Yasa'nın Diğer Hükümlerinin Uygulama OlanağınıYitirip Yitirmediği Sorunu

2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, "Ancak başvuru,kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya içtüzüğün sadece belirli madde veyahükümleri aleyhine yapılmış olup da, bu belirli madde veya hükümlerin iptalikanunun, kanun hükmünde kararnamenin veya içtüzüğün bazı hükümlerinin veyatamamının uygulanmaması sonucunu doğuruyorsa, Anayasa Mahkemesi, keyfiyetigerekçesinde belirtmek şartıyla, kanunun, kanun hükmünde kararnamenin veyaiçtüzüğün bahis konusu öteki hükümlerinin veya tümünün iptaline kararverebilir" denilmektedir.

657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36. maddesinin "ORTAKHÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının (12) No'lu bendinin, 527 sayılı KHK ileyeniden düzenlenen (d) alt bendinde yer alan "...emsallerinin ulaştıklarıderece ve kademeyi aşmamak kaydıyla..." ibaresinin iptal edilmesi sonucu(d) alt bendinin kalan bölümünün uygulama olanağı kalmadığından, 2949 sayılıKanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca (d) alt bendinin kalanbölümünün de iptali gerekir.

C- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu

Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü fıkrasındada bu kural tekrarlanarak, beşinci fıkrasında Anayasa Mahkemesi'nin, iptalhalinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamuyararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağıbelirtilmektedir.

14.7.1965 günlü, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 36.maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının (12) No'lubendinin, 527 sayılı KHK ile yeniden düzenlenen (d) alt bendinin iptaline kararverilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk, kamu düzeni ve kamu yararını bozucunitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin yapılması amacıyla iptal kararınınResmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak bir yıl sonra yürürlüğe girmesiuygun görülmüştür.

VI- SONUÇ

14.7.1965 günlü, 657 sayılı "Devlet Memurları Kanunu"nun36. maddesinin "ORTAK HÜKÜMLER" bölümünün (A) fıkrasının (12) No'lubendinin;

A- 18.5.1994 günlü, 527 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile yenidendüzenlenen (d) alt bendinde yer alan "...emsallerinin ulaştıkları dereceve kademeyi aşmamak kaydıyle,..." ibaresinin, Anayasa'ya aykırı olduğunave İPTALİNE,

B- İptal nedeniyle uygulanma olanağı kalmayan (d) alt bendinin kalanbölümünün de 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrası gereğince İPTALİNE,

C- İptal edilen (d) alt bendinin doğuracağı hukuksal boşluk kamuyararını ihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesininüçüncü fıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşincifıkraları gereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDANBAŞLAYARAK BİR YIL SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,

16.4.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.