ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2003/27
Karar Sayısı : 2007/84
Karar Günü : 22.11.2007
Resmi Gazete Tarih-Sayısı : 26.12.2007 - 26738
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Danıştay OnbirinciDairesi
İTİRAZIN KONUSU: 20.3.1997 günlü, 570 sayılıMemurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile İlgili Bazı Kanun ve Kanun HükmündeKararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin Geçici1. maddesinin, Anayasa'nın 10. ve 60. maddelerine aykırılığı savıyla iptaliistemidir.
I- OLAY
Emekli ikramiyesine ilişkin işlem ile bu işlemde esas alınanBakanlar Kurulu Kararı'nın iptali için açılan davada, itiraz konusu kuralınAnayasa'ya aykırı olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı
570 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ile İlgili BazıKanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına Dair KanunHükmünde Kararname'nin Geçici 1. maddesi şöyledir:
“5434 sayılı Türkiye Cumhuriyeti Emekli Sandığı Kanunu'nun değişikEk 20 inci maddesine göre verilecek emekli ikramiyesinin hesaplanmasında,anılan Kanunun Ek 70 inci maddesinin (b) bendindeki oranlardan %160 oranı; 1997yılında %75, 1998 yılında %100, 1999 yılında %130; %100 oranı; 1997 yılında%60, 1998 yılında %75, 1999 yılında %90; %60 oranı; 1997 yılında %40, 1998yılında %45, 1999 yılında %50; %35 oranı; 1997 yılında %26, 1998 yılında %28,1999 yılında %30 olarak uygulanır.”
B- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, Anayasa'nın 10. ve 60. maddelerinedayanılmıştır.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca, Mustafa BUMİN,Haşim KILIÇ, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'inkatılmalarıyla 16.4.2003 gününde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, oybirliğiyle kararverilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ilediğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:
Başvuru kararında, emekli ikramiyesinin hesaplanmasında 1997, 1998ve 1999 yılları için farklı oranların uygulanmasının bu yıllarda emekliolanlarla bu yıllar sonrasında emekli olanlar arasında eşitsizlik oluşturduğuve bu yolla sosyal güvenlik hakkına sınırlama getirildiği belirtilerek,kuralın, Anayasa'nın 10. ve 60. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
570 sayılı KHK'nin Geçici 1. maddesi, emekli ikramiyesine ilişkindüzenleme içermektedir. Emekli ikramiyesi, emeklilik hakkını elde eden 5434sayılı Yasaya tabi personele emekli oldukları tarihte bir defaya mahsus olmaküzere o günün mevzuatı ile gösterge ve katsayıları esas alınarak yapılan birödemedir. T.C. Emekli Sandığı'nca ödenen emekli ikramiyeleri, 5434 sayılıYasa'nın 89. maddesine göre yazı ile istenilmesi üzerine en çok iki ay içindefaturası karşılığında emeklinin kurumunca Sandığa ödenmektedir.
İtiraz konusu kuralla, emekli ikramiyesine hak kazanılmasıdurumunda ödenecek ikramiye miktarının tespitine esas aylık hesabında dikkatealınan oranlarda yıllara göre bir kademelendirme öngörülerek ödemeninyapılacağı belirtilmektedir.
Anayasa'nın 10. maddesinde “…Devlet organları ve idaremakamları bütün işlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareketetmek zorundadırlar.” denilmektedir. Eşitlik ilkesi, birbiriyle aynıdurumda olanlara ayrı kuralların uygulanmasını ve ayrıcalıklı kişi vetoplulukların yaratılmasını engellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklıdüzenleme, eşitliğe aykırılık oluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlakve eylemli eşitlik değil hukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumların aynı,ayrı hukuksal durumların ayrı kurallara bağlı tutulması Anayasa'nın eşitlikilkesine aykırılık oluşturmaz.
Anayasa'nın “Sosyal güvenlik hakkı” başlıklı 60. maddesininbirinci fıkrasında, “Herkes sosyal güvenlik hakkınasahiptir.” denilmektedir. Bu kural bireylere yaşlılık,hastalık, kaza, ölüm ve malûllük gibi sosyal riskler karşısında asgarî ölçüdebir yaşam düzeyi sağlamak amacını gerçekleştirmeye yöneliktir. Maddenin ikincifıkrasında bu görevin Devlet tarafından oluşturulacak kuruluşlar yoluyla yerinegetirileceği öngörülmüştür.
Çağdaş uygarlığın simgesi olarak tüm toplumlarca benimsenmiş veevrensellik kazanmış olan sosyal güvenlik kavramı, özde bireyin karşılaşacağıtehlikelere karşı güvence arayışının ürünüdür. Bireye, güç günlerinde asgarîbir güvence sağlamak sosyal güvenliğin temel amacıdır. Günümüzde, sosyalgüvenlik politikalarının temelini, sosyal risklerin bireyler üzerindekietkilerinin giderilmesi çabaları oluşturmaktadır. Anayasa, sosyal güvenliğinsağlanması konusunda Devlete görevler vermiş, alınabilecek tedbirlerin tümünüalma yükümlülüğünü getirmiş, ancak bunu da Devletin malî gücü ilesınırlamıştır.
İtiraz konusu kuralla, emekli aylığına hak kazanıldığı yıldageçerli olan ikramiye oranlarının esas alınacağı ve eşitliğin ilgili yıldaemekli olanlar arasında aranacağı kuşkusuzdur. Ayrıca, sosyal güvenlik hakkınıortadan kaldırmayan, aktueryal dengeler, ekonomik istikrar ve mali kaynaklarınyeterliliği ölçütleri gözönünde tutularak yapılan düzenlemeler için Anayasa'nın60. maddesine aykırılıktan sözedilemez.
Açıklanan nedenlerle, itiraz konusu kural, Anayasa'nın 10. ve 60.maddelerine aykırı değildir. İptal isteminin reddi gerekir.
Şevket APALAK bu görüşe katılmamıştır.
VI- SONUÇ
20.3.1997 günlü, 570 sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlileri ileİlgili Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılmasına DairKanun Hükmünde Kararname'nin geçici 1. maddesinin Anayasa'ya aykırı olmadığınave itirazın REDDİNE, Şevket APALAK'ın karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 22.11.2007gününde karar verildi.
Başkan
Haşim KILIÇ
Başkanvekili
Osman Alifeyyaz PAKSÜT
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Mustafa YILDIRIM
Üye
A. Necmi ÖZLER
Üye
Serdar ÖZGÜLDÜR
Üye
Şevket APALAK
Üye
Serruh KALELİ
Üye
Zehra Ayla PERKTAŞ
AZLIKOYU
5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu'nun 570 sayılı Kanun HükmündeKararname ile değişik ek 70. maddesinde, ek göstergeler esas alınarakbelirlenen oranların emekli keseneğine ve kurum karşılığına tabi tutulacağı, bututarların emekli aylığı ve ikramiyenin hesaplanmasına dahil edileceğiöngörülmüştür.
Anılan Yasa'nın ek 20. maddesinde ise, her tam fiili hizmet yılıiçin aylık bağlamaya esas tutarların bir aylığının emekli ikramiyesi olarakverileceği açıklanmıştır.
Bu oluşa karşın, 570 sayılı Kanun Hükmünde Kararname başvuruyakonu olan geçici 1. maddesiyle ana kuraldan ayrılarak, emekli keseneğine tabitutulan oranları emekli ikramiyesinin hesaplanmasında daha düşük miktarlaraindirmiştir.
Anayasa'nın 10. maddesinde öngörülen eşitlik, idari makamların bütünişlemlerinde eşitliği amaçlamaktadır. Anayasal eşitlik, duran bir aynı durumudeğil, başlangıçtan itibaren süren bir aynı konumu ilke almalıdır. Aynımiktarda emekli keseneklerini ödeyen Sandık katılımcılarından bir kısmıyönünden emekli ikramiyesinde göz önüne alınacak kesenek oranlarınınazaltılması ve bu durumun üç yıl için sınırlanması, o üç yılda emekli olanlarladiğerleri arasında eşitsizliğe neden olacaktır. Burada değerlendirilmesigereken, emekliliğin hak kazanıldığı zamanki değil, ikramiyeye esas alınankeseneklerin kesilmeye başlandığı ve sürdüğü dönemdeki yükümlülüğünsergilenmesindeki eşitliktir. Böylece, yükümlülükteki eşitlik, bu yükümlülüğüngetireceği sonuçlarda da eşitliği gerektirecektir.
Öte yandan, hukuk devleti ilkesinin alt başlıklarından olanöngörülebilirlik ve tutarlılık ilkeleri de, az önce de değinildiği gibi, emekliaylığı ve emekli ikramiyesine esas olacak kesenek oranlarının aynı olması, aynıdoğrultuda sonuç vermesini gerektirir. Başka bir anlatımla, belli bir kesenekoranıyla gerçekleşen Sandık katılımı, bu kapsamdaki tüm iştirakçiler yönündenaynı ölçütlerin uygulanması sonucunu vermelidir. Kesenek alırken yüksek tutulanoranın, ikramiye sırasında azaltılması hukuk devleti ilkesine ve sosyalgüvenlik hakkına da aykırı olacaktır.
Bu belirlemeler yanında, ikramiyenin ilgili kurumca Sandık'aödenmesi; kesenek olgusu, bunun Sandık gelirleri arasında bulunması, bu konudabelirleyici işlemin Sandık'ça gerçekleştirilmesi ve kamu idare ve kurumlarınınDevlet'in genel görünümünü oluşturmaları karşısında, anayasal “eşitlik” ve“hukuk devleti” ilkelerinin temelinde olan hukuksal felsefenin nedenlerinietkilemiyecektir.
Bu nedenlerle Anayasa'nın 2., 10. ve 60. maddelerine aykırıkuralın iptali gerekeceği oyuyla karara karşıyım.
Üye
Şevket APALAK