ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı : 2003/37
Karar Sayısı : 2003/41
Karar Günü : 21.5.2003
Resmi Gazete tarih/sayı: 20.12.2003/25322
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN: Bursa 2. İdareMahkemesi
İTİRAZIN KONUSU: 8.5.1991 günlü, 3717sayılı "Adli Personel ile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri veTazminat Verilmesi ile 492 Sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin YürürlüktenKaldırılması Hakkında Kanun"un 2. maddesinin 449 sayılı Kanun HükmündeKararname ile değiştirilen altıncı fıkrasının, Anayasa'nın 10. ve 55.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
4001 sayılı Yasa ile değişik 2577 sayılı Yasa'nın 59. maddesininikinci fıkrası gereğince, 3717 sayılı Yasa hükümlerinden yararlandırılmasıisteminin reddine ilişkin işlemin iptali için açılan davada, itiraz konusukuralın Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkeme iptali istemiylebaşvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İptali İstenilen Yasa Kuralı
3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin değişik altıncı fıkrasışöyledir:
"Birinci fıkrada sayılanlardan adli yargı hakim ve savcılarıile adli yargıda görevli yazı işleri müdürü, zabıt katibi, mübaşir, icramüdürü, icra müdür yardımcısı ile diğer personele tahakkuku müteakip yoltazminatının ½'si ödenir. Yol tazminatının kesilen ½'si o yerdeki bir kamubankasında açılan bir hesaba yatırılır. Bu hesaba yatırılan paraların %10'u herayın ilk haftası içinde Ankara'da bir kamu bankasında açtırılan AdaletBakanlığı merkez hesabına gönderilir. Mahalli hesapta toplanan paraların artakalanı, o yargı çevresinde görevli adli yargı hakim ve savcıları ile adliyargıda görevli yazı işleri müdürü, zabit katibi, mübaşir, icra müdürü, icramüdür yardımcısı ilediğer personeline (ceza infaz kurumu personeli hariç) aydabir, eşit miktarda ödenir; ancak, bu ödemenin yıllık tutarı en yüksek Devletmemuru aylığının (ek gösterge dahil) yıllık tutarının yarısını geçemez."
B- İlgili Yasa Kuralları
3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesine, 19.8.1991 gün ve 449 sayılıKanun Hükmünde Kararname'nin 2. maddesiyle eklenen yedinci ve sekizincifıkraları ile 2577 sayılı Yasa'nın 59. maddesinin ikinci fıkrası hükümlerişöyledir:
1- 3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesine eklenen yedinci ve sekizincifıkraları
"Madde 2-
...
(Ek: 19/8/1991-KHK-449/2 md.) Adalet Bakanlığı merkez hesabınagönderilen paralardan, Adalet Bakanlığı merkez teşkilatının hakim ve savcıdışındaki personeline, Adalet Bakanınca belirlenen miktar ve esaslar dahilindeüç ayda bir ödeme yapılır. Yapılan ödemeler aylık olarak en yüksek Devletmemuru aylığının (ek gösterge dahil) yarısını geçemez. Yıl içerisinde toplananparaların bu ödeme miktarını aşması halinde artan miktarın, yıl içindemahallinden gelen miktara oranı kadar, mahallinden gönderilecek miktardanmahsup yapılır.
(Ek: 19/8/1991-KHK-449/2 md.) Yukarıdaki iki fıkra gereğincehesapların açılması, kesintilerin bu hesaplara yatırılması, merkezteşkilatındaki personele yapılacak ödeme miktarı ve mahsup işlemleri ileuygulamaya ilişkin diğer esaslar Adalet Bakanınca belirlenir."
2- 2577 sayılı Yasa'nın 59. maddesinin ikinci fıkrası
"(Değişik: 10/6/1994-4001/26 md.) Bölge idare, idare ve vergimahkemeleri hâ kimleri ile diğer görevlilerin yol giderleri vetazminatları hakkında 3717 sayılı Adlî Personel ile Devlet DavalarınıTakip Edenlere Yol Giderleri ve Tazminat Verilmesi ile 492 sayılı Harçlarkanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması Hakkında Kanun hükümleri uygulanır."
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında, itiraz konusu kuralın Anayasa'nın 10. ve 55.maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
IV- İLK İNCELEME
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca yapılan ilkinceleme toplantısında, başvuru kararı ve ekleri, ilk inceleme raporu, itirazkonusu ve ilgili görülen yasa kuralları, dayanılan Anayasa kuralları vebunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonragereği görüşülüp düşünüldü:
3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinde "...hakimler, savcılar,askeri mahkemelerdeki subay üyeler ve icra müdürleri ile yardımcılarına, adlîtabiplere, yazı işleri müdürlerine, zabıt katiplerine, mübaşirlere,hizmetlilere ... yol giderlerinden başka...", "yol tazminatı"daverilmesi öngörülmüş ve bu tazminatın ödenmesine ilişkin temel esaslar ilemiktarı belirlenmiştir.
3717 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin, 449 sayılı Kanun HükmündeKararname ile değiştirilen altıncı fıkrasında, "Birinci fıkradasayılanlardan adli yargı hakim ve savcıları ile adli yargıda görevli yazıişleri müdürü, zabıt kâtibi, mübaşir, icra müdürü, icra müdür yardımcısı ilediğer personele ... yol tazminatının ½ si ödenir ...kesilen ½'si ... hesabayatırılır. Bu hesaba yatırılan paraların % 10'u ... Ankara'da ... açılan AdaletBakanlığı merkez hesabına gönderilir. Mahalli hesapta toplanan paraların artakalanı, o yargı çevresinde görevli adli yargı hâkim ve savcıları ile adliyargıda görevli yazı işleri müdürü, zabıt katibi ... diğer personeline (cezainfaz kurumu personeli hariç) ayda bir eşit miktarda ödenir ...";maddeye eklenen yedinci ve sekizinci fıkralarda ise,
"Adalet Bakanlığı merkez hesabına gönderilen paralardan,Adalet Bakanlığı merkez teşkilâtının hâkim ve savcı dışındaki personeline,Adalet Bakanınca belirlenen miktar ve esaslar dahilinde üç ayda bir ödemeyapılır..."
"Yukarıdaki iki fıkra gereğince hesapların açılması,kesintilerin bu hesaplara yatırılması, merkez teşkilatındaki personeleyapılacak ödeme miktarı ve mahsup işlemleri ile uygulamaya ilişkin diğeresaslar Adalet Bakanınca belirlenir" denilmektedir.
İdari yargıda çalışanlarla ilgili olarak, 2577 sayılı İdariYargılama Usulü Yasası'nın 59. maddesinin ikinci fıkrasında yapılandeğişiklikten önce "Bölge İdare, İdare ve Vergi Mahkemeleri hakimleri ilediğer görevlilerin yol giderleri ve tazminatları hakkında Harçlar Kanununun 34.maddesi hükümleri uygulanır" hükmü yer almakta iken, 10.6.1994 gün ve 4001sayılı Yasa ile bu kural kaldırılarak "Bölge İdare, İdare ve VergiMahkemeleri hakimleri ile diğer görevlilerin yol giderleri ve tazminatlarıhakkında 3717 sayılı ... Kanun hükümleri..."nin uygulanacağıöngörülmüştür.
Bu değişiklik üzerine çıkarılan Adalet Bakanlığı'nın 11.10.1994gün ve 69199 sayılı Genelgesi'yle 3717 sayılı Yasa'nın idarî yargıda görevlibulunanlar için de uygulanmasına başlanılmıştır.
Ancak, Genelge'nin iptali için açılan davada, Danıştay 5. Dairesi,yürürlüğün durdurulması talebini 12.1.1995 gün ve 1994/7963 sayılı kararı ilereddetmiş, redde ilişkin karara yapılan itiraz üzerine Danıştay İdari DavaDaireleri Genel Kurulu, 10.3.1995 gün, Y.D İtiraz No: 1995/86 sayılı kararıile, 3717 sayılı Yasa'nın idarî yargıda görevli personel açısındanuygulanmasını öngören 11.10.1994 gün ve 69199 sayılı Adalet BakanlığıGenelgesi'nin yürütülmesini durdurmuş, Adalet Bakanlığı da 18.5.1995 gün ve34371 sayılı Genelge ile 11.10.1994 gün ve 69199 sayılı Genelgesi'ninuygulanmasını askıya almıştır.
Anılan Genelge'nin iptaline ilişkin davayı esastan inceleyenDanıştay 12. Dairesi, 21.9.1998 gün ve E. 1996/1842, K. 1998/2130 sayılı kararıile davanın reddine karar vermiş ve bu karar Danıştay İdari Dava DaireleriGenel Kurulu'nun 16.11.2001 gün ve E. 1999/132, K. 2001/788 sayılı kararı ileonanmıştır.
Bunun üzerine, Adalet Bakanlığı 3.2.2003 gün ve 18-103 sayılıGenelge ile 11.10.1994 gün ve 69199 sayılı Genelgesi'nin yürürlükte olduğunu vebuna göre uygulama yapılması gerektiğini idarî yargı organlarına duyurmuştur.
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, mahkemeler, bakmaktaoldukları davalarda uygulayacakları kanun ya da kanun hükmünde kararnamekurallarını Anayasa'ya aykırı görürler veya taraflardan birinin ileri sürdüğüaykırılık savının ciddî olduğu kanısına varırlarsa o hükmün iptali için AnayasaMahkemesi'ne başvurmaya yetkilidir. Ancak, Anayasa'ya aykırı bulduğu kurallaruyarınca bir mahkemenin Anayasa Mahkemesi'ne başvurabilmesi için elindeyöntemince açılmış ve mahkemenin görevine giren bir davanın bulunması ve iptaliistenen kuralın da o davada uygulanacak olması gerekmektedir. Uygulanacak yasakuralları, davanın değişik evrelerinde ortaya çıkan sorunların çözümünde veyadavayı sonuçlandırmada olumlu ya da olumsuz yönde etki yapacak niteliktekurallardır.
Davacının 3.10.2002 tarihli dilekçesi ile uygulanmasını istediği3717 sayılı Yasa hükümlerini açıklayan 11.10.1994 gün ve 69199 sayılı AdaletBakanlığı Genelgesi, Danıştay İdari Dava Daireleri Genel Kurulu'nun 10.3.1995tarihli yürürlüğün durdurulması kararı ile kesintiye uğramakla birlikte,Danıştay Onikinci Dairesi'nin 21.9.1998 tarihli iptal isteminin reddi kararı üzerineidarî yargı çalışanları açısından da uygulanması olanaklı hale gelmiştir.
Davacının işlem tesisine ilişkin 3.2.2002 günlü başvurusundaödenmesini istediği yol tazminatının tüm yargı mensupları için tek"havuz"dan ödeme yapılmasına ilişkin açık bir istemi bulunmadığındanidarenin bu konuda oluşmuş bir işlemi de yoktur. Davacının sonradan ilerisürdüğü tek havuz oluşturulması ve bundan yararlandırılmasına ilişkin talebi,idarî işleme konu olan ve davanın konusunu oluşturacak olan istemin genişletilmesiniteliğinde bulunduğundan itiraz konusu kuralın davada uygulanması olanaklıdeğildir.
Bu nedenle, başvurunun Mahkeme'nin yetkisizliği nedeniyle reddigerekir.
Fulya KANTARCIOĞLU bu görüşlere katılmamıştır.
V- SONUÇ
8.5.1991 günlü, 3717 sayılı "Adli Personel ile DevletDavalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492 SayılıHarçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması HakkındaKanun"un 2. maddesinin, 449 sayılı Kanun Hükmünde Kararname iledeğiştirilen altıncı fıkrasına ilişkin başvurunun, Mahkeme'nin yetkisizliğinedeniyle REDDİNE, Fulya KANTARCIOĞLU'nun karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 21.5.2003gününde karar verildi.
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Samia AKBULUT
Üye
Yalçın ACARGÜN
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Enis TUNGA
Üye
Mehmet ERTEN
KARŞIOYGEREKÇESİ
Bakılmakta olan davada, 8.5.1991 günlü, 3717 sayılı Adli Personelile Devlet Davalarını Takip Edenlere Yol Gideri ve Tazminat Verilmesi ile 492Sayılı Harçlar Kanununun Bir Maddesinin Yürürlükten Kaldırılması HakkındaKanun'un 2. maddesinin 449 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ile değiştirilenaltıncı fıkrasının Anayasa'ya aykırılığı savını ciddi bulan Mahkeme iptali içinbaşvurmuştur.
Olayda davacının, 492 sayılı Yasa'nın 2. maddesinin altıncıfıkrası hükmünden yararlandırılması isteminin idare tarafından reddedilmesiüzerine dava açtığı anlaşılmakta ise de idareye yaptığı başvuru ve davadilekçelerinin incelenmesinden amacının, 3717 sayılı Yasa'dan yararlanan adlive idari yargı mensupları arasındaki eşitsizliğin giderilmesi olduğuanlaşılmaktadır. Bu nedenle davacının idareye yaptığı başvurudan farklı biristemle dava açtığını kabule olanak yoktur. Ayrıca davacının isteminin açıkçaanlaşılamaması durumunda bunun içeriğinin saptanmasının uyuşmazlığı çözenmahkemeye bırakılması, hak arama özgürlüğünün sınırlarının daraltılmamasıbakımından büyük önem taşımaktadır.
Bu durumda, idareye yapılan başvuru ile Mahkemede açılan davanınkonusunun farklı olduğu gerekçesiyle bakılmakta olan davanın, usulüne uygunolarak açılmadığı sonucuna varılarak Mahkemenin yetkisizliği nedeniylebaşvurunun reddine ilişkin çoğunluk görüşüne katılmıyorum.
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU