Anasayasa Mahkemesi - Norm Denetimi - E.2003/39, K.2003/40 Sayılı Karar - 21/05/2003

ANAYASAMAHKEMESİ KARARI

Esas Sayısı : 2003/39

Karar Sayısı : 2003/40

Karar Günü : 21.5.2003

Resmi Gazete tarih/sayı:30.05.2003/25123

İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN : Bolvadin AsliyeHukuk Mahkemesi

İTİRAZIN KONUSU : 27.7.1967 günlü, 926 sayılı"Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu"nun 112. maddesinin21.7.2000 günlü, 607 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel KanunundaDeğişiklik Yapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesi iledeğiştirilen beşinci fıkrasının, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91.maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I- OLAY

Askerî okulda öğrenim gördükten sonra Türk Silahlı Kuvvetlerindesubay olarak görev yapmakta iken mecburî hizmet yükümlülüğünü tamamlamadanre'sen görevden ayırma işlemi yapılan davalı hakkında açılan tazminatdavasında, 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 112. maddesinin607 sayılı KHK'nin 13. maddesiyle değiştirilen beşinci fıkrasının, Anayasa'yaaykırılık savını ciddî bulan Mahkeme iptali için başvurmuştur.

III- YASA METİNLERİ

A- İtiraz Konusu Yasa Kuralı

926 sayılı "Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu"nun 112.maddesinin, 607 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanununda DeğişiklikYapılmasına Dair Kanun Hükmünde Kararname'nin 13. maddesi ile değiştirilenbeşinci fıkrası şöyledir:

"Durumları yukarıdaki bentlere uyanlar ile Türk SilahlıKuvvetlerinden her ne şekilde olursa olsun mecburi hizmet yükümlülüğünütamamlamadan ayrılan veya ilişiği kesilen subay ve astsubaylar (Türk SilahlıKuvvetlerinde görev yapamaz şeklinde sağlık raporu alanlar hariç), her yılKuvvet Komutanlıkları ve Jandarma Genel Komutanlığınca belirlenen; askeriöğrenci, subay ve astsubay nasbedildikten sonra kendilerine yapılan öğrenim,eğitim ve yetiştirme masraflarını, yükümlülük sürelerinin eksik kalan kısmı ileorantılı olarak, ayrıldığı veya ilişiğinin kesildiği yıldaki masraf değerleriüzerinden tazminat olarak öderler."

B- Dayanılan Anayasa Kuralları

İtiraz konusu kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2.,6. ve 91. maddelerine aykırılığı ileri sürülmüştür.

IV- İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü'nün 8. maddesi uyarınca Haşim KILIÇ,Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER, Fulya KANTARCIOĞLU,Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Enis TUNGA ve Mehmet ERTEN'inkatılmalarıyla 21.5.2003 günü yapılan ilk inceleme toplantısında dosyadaeksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine oybirliğiyle kararverilmiştir.

V- ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu kural, dayanılan Anayasa kuralları ile bunların gerekçeleri ve ötekiyasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu

1- KHK'nin Yargısal Denetimi Hakkında Genel Açıklama

Anayasa'da, KHK'lerin siyasal denetimi yanında yargısal denetimide öngörülmüştür. KHK'ler, işlevsel (fonksiyonel) yönden yasama işlemi niteliğindeolduklarından bunların yargısal denetimlerinin yapılması görev ve yetkisi deAnayasa Mahkemesi'ne verilmiştir. Yargısal denetimde KHK'nin, öncelikle yetkiyasasına sonra da Anayasa'ya uygunluğu sorunlarının çözümlenmesi gerekir. Herne kadar, Anayasa'nın 148. maddesinde KHK'lerin yetki yasalarına uygunluğunundenetlemesinden değil, yalnızca Anayasa'ya biçim ve esas bakımlarındanuygunluğunun denetlenmesinden söz edilmekte ise de, Anayasa'ya uygunlukdenetiminin içerisine öncelikle KHK'nin yetki yasasına uygunluğunun denetimigirer. Çünkü, Anayasa'da, Bakanlar Kurulu'na ancak yetki yasasında belirtilensınırlar içerisinde KHK çıkarma yetkisi verilmesi öngörülmüştür. Yetkinindışına çıkılması, KHK'yi Anayasa'ya aykırı duruma getirir. Böylece, KHK'nin yetkiyasasına aykırı olması Anayasa'ya aykırı olması ile özdeşleşir.

Olağanüstü Hal KHK'leri dayanaklarını doğrudan Anayasa'dan (madde121) alırlar. Bu tür KHK'lerin bir yetki yasasına dayanması gerekli değildir.Buna karşılık olağan dönemlerdeki KHK'lerin bir yetki yasasına dayanmasızorunludur. Bu nedenle, KHK'ler ile dayandıkları yetki yasası arasında çok sıkıbir bağ vardır.

KHK'nin yetki yasası ile olan bağı, KHK'yi aynı ya da değiştirerekkabul eden yasa ile kesilir. KHK'nin Anayasa'ya uygun bir yetki yasasınadayanması, geçerliliğinin ön koşuludur. Bir yetki yasasına dayanmadançıkartılan veya dayandığı yetki yasası iptal edilen bir KHK'nin kuralları,içerikleri yönünden Anayasa'ya aykırılık oluşturmasalar bile Anayasa'yauygunluğundan söz edilemez.

KHK'lerin Anayasa'ya uygunluk denetimleri, yasalarındenetimlerinden farklıdır. Anayasa'nın 11. maddesinde, "kanunlar Anayasayaaykırı olamaz" denilmektedir. Bu nedenle, yasaların denetiminde, onlarınyalnızca Anayasa kurallarına uygun olup olmadıkları saptanır. KHK'ler ise konu,amaç, kapsam ve ilkeleri yönünden hem dayandıkları yetki yasasına hem deAnayasa'ya uygun olmak zorundadırlar.

Bir yetki yasasına dayanmadan çıkartılan veya yetki yasasınınkapsamı dışında kalan ya da dayandığı yetki yasası iptal edilen KHK'lerinanayasal konumları birbirlerinden farksızdır. Böyle durumlarda, KHK'leranayasal dayanaktan yoksun bulunduklarından içerikleri Anayasa'ya aykırıbulunmasa bile dava açıldığında iptalleri gerekir.

Bu nedenlerle, iptaline karar verilen bir yetki yasasınadayanılarak çıkarılan KHK'lerin, Anayasa'nın, Başlangıç'ındaki "hiç birkişi ve kuruluşun, bu Anayasada gösterilen hürriyetçi demokrasi ve bununicaplarıyla belirlenmiş hukuk düzeni dışına çıkamayacağı," 2. maddesindeki"Hukuk devleti" ilkeleriyle 6. maddesindeki "Hiç kimse veyaorgan kaynağını Anayasadan almayan bir devlet yetkisi kullanamaz." kuralıve KHK çıkarma yetkisine ilişkin 91. maddesiyle bağdaştırılmaları olanaksızdır.

2- İtiraz Konusu Yapılan Kuralın Anayasa'ya Aykırılığı Sorunu

Başvuru kararında itiraz konusu kuralın, Anayasa'nın Başlangıç'ıile 2., 6. ve 91. maddelerine aykırı olması nedeniyle iptaline karar verilmesiistenilmiştir.

İtiraz konusu kuralı içeren 607 sayılı Kanun Hükmünde Kararname,29.6.2000 günlü, 4588 sayılı Yetki Yasası'na dayanılarak çıkartılmıştır.KHK'nin dayandığı 4588 sayılı Yetki Yasası, Anayasa Mahkemesi'nin 5.10.2000günlü, Esas 2000/45, Karar 2000/27 sayılı kararı ile iptal edilmiştir. Böylece,607 sayılı KHK Anayasal dayanaktan yoksun kalmıştır.

Bu nedenle, Anayasa'ya aykırı görülerek iptal edilen 4588 sayılıYetki Yasası'na dayanılarak çıkarılmış bulunan 607 sayılı KHK'nin 13.maddesiyle değiştirilen 926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun112. maddesinin beşinci fıkrası, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 6. ve 91.maddelerine aykırıdır. İptali gerekir.

B- İptal Kararının Yürürlüğe Gireceği Gün Sorunu

Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncü fıkrasında, "Kanun, kanunhükmünde kararname veya Türkiye Büyük Millet Meclisi İçtüzüğü ya da bunlarınhükümleri, iptal kararlarının Resmî Gazetede yayımlandığı tarihte yürürlüktenkalkar. Gereken hallerde Anayasa Mahkemesi iptal hükmünün yürürlüğe gireceğitarihi ayrıca kararlaştırabilir. Bu tarih, kararın Resmî Gazetede yayımlandığıgünden başlayarak bir yılı geçemez" denilmekte, Anayasa MahkemesininKuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Yasa'nın 53. maddesinin dördüncüfıkrasında da bu kural tekrarlanarak, beşinci fıkrasında Anayasa Mahkemesi'nin,iptal halinde meydana gelecek hukuksal boşluğu kamu düzenini tehdit veya kamuyararını ihlâl edici mahiyette görürse yukarıdaki fıkra hükmünü uygulayacağıbelirtilmektedir.

926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu'nun 112.maddesinin 607 sayılı KHK'nin 13. maddesiyle değiştirilen beşinci fıkrasınıniptaline karar verilmesinin doğuracağı hukuksal boşluk, kamu düzeni ve kamuyararını bozucu nitelikte olduğundan gerekli düzenlemelerin yapılması amacıylaiptal kararının Resmî Gazete'de yayımlanmasından başlayarak altı ay sonrayürürlüğe girmesi uygun görülmüştür.

VI- SONUÇ

A- 27.7.1967 günlü, 926 sayılı "Türk Silâhlı Kuvvetleri PersonelKanunu"nun 112. maddesinin, 607 sayılı Kanun Hükmünde Kararname iledeğiştirilen beşinci fıkrasının, Anayasa'ya aykırı olduğuna ve İPTALİNE,

B- İptal edilen fıkranın doğuracağı hukuksal boşluk kamu yararınıihlal edici nitelikte görüldüğünden, Anayasa'nın 153. maddesinin üçüncüfıkrasıyla 2949 sayılı Yasa'nın 53. maddesinin dördüncü ve beşinci fıkralarıgereğince İPTAL HÜKMÜNÜN, KARARIN RESMİ GAZETE'DE YAYIMLANMASINDAN BAŞLAYARAKALTI AY SONRA YÜRÜRLÜĞE GİRMESİNE,

21.5.2003 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.