ANAYASAMAHKEMESİ KARARI
Esas Sayısı: 2003/57
Karar Sayısı: 2004/57
Karar Günü : 12.5.2004
Resmi Gazete tarih/sayı: 29.07.2004/25537
İTİRAZ YOLUNA BAŞVURAN MAHKEME :
Askeri Yüksek İdare Mahkemesi Daireler Kurulu (Esas:2003/57)
(Esas: 2003/58)
İTİRAZLARIN KONUSU : 4.7.2001 günlü, 631sayılı Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Mali ve Sosyal HaklarındaDüzenlemeler ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde Kararnamelerde DeğişiklikYapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname'nin 17. maddesinin"...26.10.1963 tarihli ve 357 sayılı Askeri Hakimler Kanununa tabi askerihakim sınıfı subaylara ödenen görev tazminatı aynı rütbe ve kıdemdeki emsalisubaylardan fazla olamaz." bölümünün, Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2.,10., 55., 139. ve 145. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.
I- OLAY
Bakılmakta olan davalarda, 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin17. maddesinin "...26.10.1963 tarihli ve 357 sayılı Askeri HakimlerKanununa tabi askeri hakim sınıfı subaylara ödenen görev tazminatı aynı rütbeve kıdemdeki emsali subaylardan fazla olamaz." bölümünün, Anayasa'yaaykırılığı savının ciddi olduğu kanısına varan Askeri Yüksek İdareMahkemesi Daireler Kurulu iptali için başvurmuştur.
III- YASA METİNLERİ
A- İtiraz Konusu Kanun Hükmünde Kararname Kuralı
4.7.2001 günlü, 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin, itirazkonusu bölümü de içeren 17. maddesi şöyledir:
"27.7.1967 tarihli ve 926 sayılı Türk Silahlı KuvvetleriPersonel Kanununa tabi olup profesör ve doçent unvanına sahip subaylardanöğretim görevlisi olarak usulüne uygun bir şekilde akademik kariyerinikullanabilecekleri yerlere atanan subaylar ile 26.10.1963 tarihli ve357 sayılı Askeri Hakimler Kanununa tabi askeri hakim sınıfı subaylara ödenengörev tazminatı aynı rütbe ve kıdemdeki emsali subaylardan fazla olamaz."
B- İlgili Kanun Hükmünde Kararname Kuralları
631 ve 375 sayılı KHK'lerin ilgili görülen kuralları şöyledir:
I- 631 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 11. maddesiyle27.6.1989 günlü, 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesine eklenen(C) bendinin 1 No'lu alt bendi şöyledir:
"(A) bendi kapsamına giren ve temsil tazminatı almayanpersonelden;
1- 7.000'den daha düşük göstergeler üzerinden makam veya yüksekhakimlik tazminatı öngörülen kadrolara atanmış olanlara, 15.000 göstergerakamını geçmemek üzere Bakanlar Kurulunca tespit edilecek göstergerakamlarının memur aylıklarına uygulanan katsayı ile çarpımı sonucundabulunacak miktarda görev tazminatı ödenir."
II- 375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesinin (A)bendi şöyledir:
"Aylıklarını 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, 926 sayılıTürk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu, 3466 sayılı Uzman Jandarma Kanunu,2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu ve 2802 sayılı Hakimler ve SavcılarKanununa göre almakta olan personele 1000 gösterge rakamı üzerinden memuriyettaban aylığı ödenir."
C- Dayanılan Anayasa Kuralları
Başvuru kararında itiraz konusu kuralın Anayasa'nın Başlangıç'ıile 2., 10., 55., 139. ve 145. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
IV- İLK İNCELEME VE BİRLEŞTİRME KARARI
Anayasa Mahkemesi İçtüzüğünün 8. maddesi gereğince, MustafaBUMİN, Haşim KILIÇ, Samia AKBULUT, Yalçın ACARGÜN, Sacit ADALI, Ali HÜNER,Fulya KANTARCIOĞLU, Ertuğrul ERSOY, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN ve MehmetERTEN'in katılmalarıyla 26.6.2003 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında,dosyalarda eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, 4.7.2001günlü, 631 sayılı "Memurlar ve Diğer Kamu Görevlilerinin Mali ve SosyalHaklarında Düzenlemeler ile Bazı Kanun ve Kanun Hükmünde KararnamelerdeDeğişiklik Yapılması Hakkında Kanun Hükmünde Kararname"nin 17.maddesinin "... 26/10/1963 tarihli ve 357 sayılı Askeri Hakimler Kanununatabi askeri hakim sınıfı subaylara ödenen görev tazminatı aynı rütbe vekıdemdeki emsali subaylardan fazla olamaz." bölümünün iptali istemiyle yapılanitiraz başvurularına ilişkin dava dosyalarının aralarındaki hukuki irtibatnedeniyle 2003/58 esas sayılı dosyanın 2003/57 esas sayılı dosya ilebirleştirilmesine, esasının kapatılmasına, esas incelemenin 2003/57 esas sayılıdosya üzerinden yürütülmesine, oybirliğiyle karar verilmiştir.
V- ESASIN İNCELENMESİ
Başvuru kararları ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itirazkonusu ve ilgili görülen KHK kuralları, dayanılan Anayasa kuralları ve bunlarıngerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereğigörüşülüp düşünüldü:
A- Sınırlama Sorunu
Anayasa'nın 152. ve 2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu veYargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 28. maddesine göre, Anayasa Mahkemesi'neitiraz yoluyla yapılacak başvurular, itiraz yoluna başvuran mahkemenin bakmaktaolduğu davada uygulayacağı yasa kuralı ile sınırlıdır.
Mahkemede bakılmakta olan davalar, Askeri Hakimler Kanununa tabiaskeri hakim sınıfı subaylara ödenen görevtazminatının aynı rütbe ve kıdemdeki emsali
subaylardan fazla olamayacağına ilişkin olduğundan ve itirazkonusu kuralda, askeri hakim sınıfı subaylarla birlikte 926 sayılı Türk SilahlıKuvvetleri Personel Kanunu'na tabi olup profesör ve doçent unvanına sahipsubaylardan öğretim görevlisi olarak usulüne uygun bir şekilde akademikkariyerini kullanabilecekleri yerlere atanan subaylar da yer aldığından, 631sayılı KHK'nin 17. maddesinde yer alan "...26.10.1963 tarihli ve357 sayılı Askeri Hakimler Kanununa tabi askeri hakim sınıfı subaylara ödenengörev tazminatı aynı rütbe ve kıdemdeki emsali subaylardan fazlaolamaz." kuralının esasına ilişkin incelemenin "...26.10.1963tarihli ve 357 sayılı Askeri Hakimler Kanununa tabi askeri hakimsınıfı..." bölümüyle sınırlı olarak yapılmasına kararverilmiştir.
B- Anayasa'ya Aykırılık Sorunu
Başvuru kararlarında, askeri hakim ve savcılara, almakta olduklarımaaş derecesinin karşılığı sınıf ve derecede bulunan adli yargı hakim vesavcılarına verilen ödenek miktarı esas olmak üzere hakim ödeneği verildiği,2802 sayılı Hakimler ve Savcılar Kanunu'nun ek geçici 2. maddesine göre, askerihakim ve savcıların kendi kanunlarında değişiklik yapılıncaya kadar mali haklarbakımından aldıkları aylık derecesine eşit bulunan sınıf ve derecedeki diğerhakim ve savcılar hakkındaki hükümlere tabi oldukları, birinci sınıfa ayrılmışaskeri hakim subaylara yüksek hakimlik tazminatı ödendiği, ancak dava konusumadde ile Askeri Hakimler Kanunu'na tabi askeri hakim sınıfı subaylara ödenengörev tazminatının aynı rütbe ve kıdemdeki subaylardan fazla olamayacağıkuralının getirildiği, hukuk devletinin, hukukun üstünlüğüne dayandığı bunun dakanun önünde eşitlik ilkesinin ana unsurlarından birini oluşturduğu, askerihakimlerin mahkemelerin bağımsızlığı, hakimlik güvencesi ve mali haklarıbakımından aynı durumda bulundukları, adli ve idari yargı hakimlerindenfarklarının bulunmadığı, hakim ve savcıların, aylık, ödenek ve diğer özlükhaklarından yoksun bırakılmalarının "görevlerinde bağımsızlık" ve"hakimlik güvencesi" ilkelerine aykırı olduğu, açıklanan nedenlerledava konusu kuralla kimi askeri hakimlerin görev tazminatlarınınsınırlandırılmasının Anayasa'nın Başlangıç'ındaki kuvvetler ayrımı ilkesiyle2., 10., 55., 139. ve 145. maddelerine aykırı bulunduğu ileri sürülmüştür.
Anayasa'nın 145. maddesinin son fıkrasında, askerihakimlerin özlük işlerinin, mahkemelerin bağımsızlığı, hakimlik güvencesi,askerlik hizmetinin gereklerine göre kanunla düzenleneceğibelirtilmektedir. Yargı fonksiyonunun doğrudan doğruya adaletingerçekleştirilmesi amacına yönelik niteliği ve hukuki uyuşmazlıkları kesinolarak çözme özelliği, bu fonksiyonu yerine getiren devlet organlarının da dahagüvenceli hale getirilmesini zorunlu kılmış böylece yargı organının, yasama veyürütme organları karşısında bağımsızlığı ilkesi kabul edilirken yargıfonksiyonunu yerine getiren hakimlerin de diğer kamu görevlilerinden dahagüvenceli bir statüye kavuşturulmaları benimsenmiştir. Hakimlik güvencesi,yargılama görevinin her türlü baskıdan uzak olarak yerine getirilmesi amacınıgüder. Bu güvence yargıca sağlanmış bir ayrıcalık olmayıp, yargı göreviningereğidir. Yargı bağımsızlığı hakimlerin görevleri dışında özlük haklarıylailgili kişisel bağımsızlığa da kavuşturulmalarını gerektirir.
Anayasa'nın 145. maddesinin son fıkrasına ilişkin Milli GüvenlikKonseyi Anayasa Komisyonu'nun Değişiklik Gerekçesinde de vurgulandığı gibi,askeri hakimlerin özlük işlerinde mahkemelerin bağımsızlığı ve hakimlikgüvencesine ilişkin genel hükümlerden aynen yararlanmaları, yargıbağımsızlığının doğal bir sonucudur. 926 sayılı Türk Silahlı KuvvetleriPersonel Kanunu'nun 19.4.2000 gün ve 4564 sayılı Kanun'un 1. maddesiyledeğişik 21. maddesi ve 23.5.1968 günlü Subay Sınıflandırma Yönetmeliği'nin 3.maddesi uyarınca Silahlı Kuvvetlerde görevli subaylar iki esas sınıfaayrılmışlardır. Bunlardan biri muharip sınıf subaylar, diğeri de yardımcı sınıfsubaylardır. Askeri hakimler, ikinci sınıfa dahil muvazzaf subaylardır. Bunedenle asker kişi olmaları ve silahlı kuvvetler bünyesi içerisinde görevyaptıkları hususu göz önünde tutularak, yargı hizmeti dışındaki ilişkileriaskerlik hizmetinin gereklerine göre kanunla düzenlenecektir. Askerlikhizmetinin gereklerinin ise yargı hizmeti yönünden mahkemelerin bağımsızlığı vehakimlik güvencesi ilkelerinden önce geldiği düşünülemeyeceği gibi bu nedenedayanılarak mahkemelerin bağımsızlığının ve hakimlik güvencesinin zedelenmesinede izin verilemez.
Anayasa'nın 10. maddesinde, "Herkes, dil, ırk, renk,cinsiyet, siyasî düşünce, felsefî inanç, din, mezhep ve benzeri sebeplerleayırım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Hiçbir kişiye, aileye, zümreyeveya sınıfa imtiyaz tanınamaz. Devlet organları ve idare makamları bütünişlemlerinde kanun önünde eşitlik ilkesine uygun olarak hareket etmekzorundadırlar" denilmektedir. Bu yasak, birbirinin aynı durumunda olanlaraayrı kuralların uygulanmasını, ayrıcalıklı kişi ve toplulukların yaratılmasınıengellemektedir. Aynı durumda olanlar için farklı düzenleme, eşitliğe aykırılıkoluşturur. Anayasa'nın amaçladığı eşitlik, mutlak ve eylemli eşitlik değilhukuksal eşitliktir. Aynı hukuksal durumlar aynı, ayrı hukuksal durumlar ayrıkurallara bağlı tutulursa Anayasa'nın öngördüğü eşitlik çiğnenmiş olmaz. Başkabir anlatımla, kişisel nitelikleri ve durumları özdeş olanlar arasında,yasalara konulan kurallarla değişik uygulamalar yapılamaz.
631 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamenin 11. maddesiyle 375 sayılıKanun Hükmünde Kararname'nin 1. maddesine eklenen (C) bendi ile, temsiltazminatı almayan ve 7.000'den daha düşük göstergeler üzerinden makam veya yüksekhakimlik tazminatı öngörülen kadrolara atanmış olan personele görev tazminatıödenmesi öngörülmüştür. Görev tazminatı, hakim ve savcılar için yüksek hakimliktazminatına, diğer kamu görevlileri için de makam tazminatına bağlanmaksuretiyle, görevle bağlantılı olarak getirilmiştir. Hakim ve savcılar bugörevde bulunmaları nedeniyle yüksek hakimlik tazminatına ve bu tazminatıalmaları nedeniyle de görev tazminatına hak kazanmaktadırlar. Dava konusukuralla, askeri hakim sınıfı subaylara ödenen görev tazminatının aynı rütbe vekademedeki emsali subaylardan fazla olamayacağı belirtilerek, haklı bir nedenolmaksızın askeri hakim sınıfı subaylar yönünden bir sınırlama getirilmektedir.Askeri hakim sınıfı subaylara, diğer subaylardan farklı tazminat ve ödenekverilmesi hakimlik görevinin gereğidir. Görev tazminatı, hakimlik görevininniteliği ve özelliği gözönünde bulundurularak saptandığına göre rütbe,tazminatın belirlenmesinde etkileyici olmamalıdır. Başka bir anlatımla, butazminat ilgililere, belirli bir rütbede oldukları için değil, hakim ve savcıoldukları için verilmektedir.
Görevi gereği yüksek hakimlik tazminatı alma hakkını kazanmabakımından diğer hakimlerle aynı hukuksal durumda bulunan askeri hakimsınıfı subayların bir bölümünün, yargı hizmeti dışındaki bir hizmetle kıyaslamayapılmak suretiyle, görev tazminatlarının sınırlandırılması askeri hizmetingereklerinden kaynaklanan bir nedene dayanmadığı gibi Anayasa'nın 10.maddesindeki eşitlik ilkesine de aykırıdır.
631 sayılı KHK'nin 17. maddesinin "...26.10.1963tarihli ve 357 sayılı Askeri Hakimler Kanununa tabi askeri hakimsınıfı..." bölümü, Anayasa'nın 10. ve 145. maddelerine aykırıdır.İptali gerekir.
İtiraz konusu kuralın Anayasa'nın Başlangıç'ı ile 2., 55. ve 139.maddeleriyle ilgisi görülmemiştir.
VI- İPTALİN DİĞER KURALLARA ETKİSİ
2949 sayılı Anayasa Mahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama UsulleriHakkında Kanun'un 29. maddesinin ikinci fıkrasında, yasanın belirlikurallarının iptali, diğer kurallarının veya tümünün uygulanmaması sonucunudoğuruyorsa, bunların da Anayasa Mahkemesi'nce iptaline karar verilebileceğiöngörülmektedir.
631 sayılı KHK'nin 17. maddesinin "...26.10.1963 tarihli ve357 sayılı Askeri Hakimler Kanununa tabi askeri hakim sınıfı..." bölümününiptali nedeniyle, bu bölümden önce gelen "...subaylar ile..."sözcüklerinin uygulama olanağı kalmayacağından 2949 sayılı Yasa'nın 29.maddesinin ikinci fıkrası uyarınca iptali gerekir.
VII- SONUÇ
A- 4.7.2001 günlü, 631 sayılı "Memurlar ve Diğer KamuGörevlilerinin Mali ve Sosyal Haklarında Düzenlemeler ile Bazı Kanun ve KanunHükmünde Kararnamelerde Değişiklik Yapılması Hakkında Kanun HükmündeKararname"nin 17. maddesinin "... 26/10/1963 tarihli ve 357 sayılıAskeri Hakimler Kanununa tabi askeri hakim sınıfı..." bölümünün Anayasa'yaaykırı olduğuna ve İPTALİNE,
B- İptal edilen bölüm nedeniyle maddedeki uygulanma olanağıkalmayan "... subaylar ile ..." sözcüklerinin de 2949 sayılı AnayasaMahkemesinin Kuruluşu ve Yargılama Usulleri Hakkında Kanun'un 29. maddesininikinci fıkrası gereğince İPTALİNE,
12.5.2004 gününde OYBİRLİĞİYLE karar verildi.
Başkan
Mustafa BUMİN
Başkanvekili
Haşim KILIÇ
Üye
Sacit ADALI
Üye
Ali HÜNER
Üye
Fulya KANTARCIOĞLU
Üye
Ertuğrul ERSOY
Üye
Tülay TUĞCU
Üye
Ahmet AKYALÇIN
Üye
Mehmet ERTEN
Üye
Fazıl SAĞLAM
Üye
A. Necmi ÖZLER